II SA/Ol 628/17

Dnia 5 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 roku sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Burmistrz uznał dłużnika alimentacyjnego S. M. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji podano, że organ wezwał dłużnika alimentacyjnego do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Wezwanie to było dwa razy awizowane i uznane za skutecznie doręczone. Ustalono również, że przez okres ostatnich sześciu miesięcy dłużnik alimentacyjny nie dokonywał żadnych wpłat z tytułu zobowiązań alimentacyjnych. Dlatego też stwierdzono, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Od powyższej decyzji odwołał się S. M., podnosząc, że nigdy nie unikał przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, a jego niestawiennictwo w ośrodku pomocy społecznej wynikało z wcześniej zaplanowanego wyjazdu. Skarżący zadeklarował też wolę odpowiadania na ewentualne oferty pracy i wpłatę nawet drobnych kwot na konto M.O.P.S.. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że odwołujący nie stawił się na wezwanie ośrodka pomocy społecznej do czasu wydania decyzji, pomimo ponaglenia go ze strony policji. Z zaświadczenia komornika z lutego 2017 r. wynika natomiast, że nie dokonał on żadnych wpłat, a przez trzy miesiące miał pracować za granicą. Skoro odwołujący się po podjęciu zatrudnienia nie wywiązuje się choćby częściowo z obowiązku alimentacyjnego, to okoliczność ta uzasadnia uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze wywiedzionej do Sądu S. M. zarzucił naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację dotyczącą chęci uczestniczenia w czynnościach wykonywanych przez ośrodek pomocy społecznej. Wyjazd skarżącego za granicę był w celach zarobkowych i nie stanowił dla nikogo tajemnicy, natomiast wezwanie do stawiennictwa nie zostało skutecznie doręczone. O konieczności stawienia się w ośrodku w celu przeprowadzenia wywiadu skarżący nie został zawiadomiony również przez policję, czego dowodem jest pismo dołączone do skargi. Nadto nie można utożsamiać braku podjęcia wezwania do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego z powodu nieobecności adresata z uniemożliwieniem przeprowadzenia tego wywiadu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 j.t. ). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o uznaniu dłużnika alimentacyjnego, tj. skarżącego, za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Materialnoprawną podstawę przedmiotowego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ). Stosownie do treści przepisu art. 5 ust. 3 pkt 1 w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej nią 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a cytowanej wyżej ustawy). W rozpoznawanej sprawie, w postępowaniu organów obu instancji można dostrzec uchybienia, które sprowadzały się generalnie do braku konsekwencji w postępowaniu i tym samym braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Innymi słowy skarżący być może powinien być uznany za dłużnika alimentacyjnego, ale przeprowadzone postępowanie w sprawie nie pozwala na jednoznaczne wyprowadzenie takiego wniosku. Argumentem przemawiającym za wydaniem decyzji o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przez organ pierwszej instancji było to, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła powyższa przesłanka było to, że skarżący nie stawił się na wezwanie organu w terminie 14 dni od doręczenia wezwania w celu przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia. Wezwanie to, dwukrotnie awizowane, powróciło do organu w dniu 10 listopada 2016 r., przez co skarżącego uznano za skutecznie zawiadomionego na podstawie wezwania uznanego za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Wystąpienie przesłanki w postaci uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, powinno być stwierdzone przez organ w sposób nie budzący wątpliwości, a więc poprzez wykazanie okoliczności, które jednoznacznie przemawiają za tym, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu. W ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący wiedział o tym, iż organ prowadzi wobec niego jakiekolwiek czynności. Wobec tego nie można było uznać, że niestawiennictwo będące konsekwencją niepodjęcia wezwania, było jednoznaczne z uniemożliwieniem przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Wydaje się, że w początkowej fazie postępowania administracyjnego taki sam tok rozumowania i interpretacji przepisów prawa towarzyszył organowi I instancji, bo gdyby tak nie było to pozbawionym sensu stałoby się kierowanie w dniu 13 grudnia 2016 r. pisma do policji o przynaglenie skarżącego do stawiennictwa w siedzibie organu I instancji. Okolicznością bezsporną jest, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej odpowiedzią policji został wprowadzony w błąd, jednak konsekwencji tego błędu nie powinien ponosić skarżący. Przypomnieć należy, że policja najpierw poinformowała organ I instancji, że przynagliła skarżącego do stawiennictwa w ośrodku pomocy społecznej (k. – 7 akt administracyjnych), by następnie pismem z dnia 2 czerwca 2017 r. zaprzeczyć przedstawionemu wyżej stwierdzeniu i przeprosić za zaistniałą pomyłkę. Nie ulega wątpliwości, że zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym zostały skarżącemu doręczone, jednak zawiadomienia te podobnie jak i doręczenie decyzji organu I instancji, zostały wydane w datach późniejszych niż wezwanie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i dotyczyły konsekwencji niestawiennictwa na to wezwanie. Natomiast konsekwencje te mogły mieć miejsce tylko w razie wykazania przez organ okoliczności, które jednoznacznie przemawiają za tym, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Pouczenie skarżącego o prawie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów, nie jest tym samym, co poinformowanie o możliwości przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i o skutkach uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia tego wywiadu. Wydaje się, że również organ odwoławczy w sposób zbyt schematyczny potraktował powyższą kwestię, zwłaszcza, że dysponował on wiedzą, iż skarżący zaraz po otrzymaniu decyzji organu I instancji złożył oświadczenie majątkowe i wywiad alimentacyjny. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w wyroku z dnia 4 czerwca 2013 r. w sprawie II SA/Ol 387/13 (na ten wyrok powołuje się organ odwoławczy), że skoro art. 5 ust. 3a ustawy warunkuje uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, od niewywiązywania się od tych zobowiązań w okresie 6 miesięcy, to okoliczność ta również może uzasadniać wszczęcie postępowania w takiej sprawie. Dlatego nie można zaakceptować takiej interpretacji, która wyklucza wszczęcie postępowania, a w konsekwencji wydania decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w sytuacji spełnienia przez niego wszystkich warunków określonych w art. 5 ust. 3 ustawy, a mimo to nieregulowania alimentów bez uzasadnionej przyczyny. W rozpoznawanej sprawie z informacji komornika z dnia 27 lutego 2017 r jednoznacznie wynika, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego w okresie ostatnich 6 miesięcy było całkowicie bezskuteczne. Kolejną rzeczą pewną jest to, że skarżący między 26 września a 10 grudnia 2016 r. przebywał poza granicami kraju. Zestawienie tych dwóch okoliczności nie pozwala jednak jeszcze na wyprowadzenie jednoznacznego stwierdzenia, że skarżący nie regulował alimentów bez uzasadnionej przyczyny. Wyjazd do pracy za granicę, co do zasady wiąże się z uzyskaniem środków finansowych, jednak nie jest to reguła, a organy w rozpoznawanej sprawie nie uczyniły niczego aby to ustalić. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji powinien zastosować się do argumentacji zawartej w niniejszym uzasadnieniu, gdyż postępowanie przeprowadzone wcześniej obarczone było uchybieniami wynikającymi z naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1k.p.a. i art. 80 k.p.a Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.