II FZ 21/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3860/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 30 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 19 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3860/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 30 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że Skarżący w skardze zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, bowiem z uwagi na łączną wartość przedmiotu zaskarżenia zachodzi niebezpieczeństwo znacznej szkody i spowodowania tym samym trudnych do odwrócenia skutków. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że powołane przez Skarżącego okoliczności nie wskazują, aby w sprawie zachodziły przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a ponadto Skarżący okoliczności tych nie wykazał. 2. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jego zdaniem w sprawie winno odbyć się posiedzenie jawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Wniesienie skargi do sądu ze względu na treść art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej, mimo złożenia skargi na nią. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części zaskarżonego aktu lub czynności. Jak wynika z tego przepisu, przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu Skarżący przesłanek tych nie wykazał. Nie ma więc podstaw, aby uznać, że powoływane okoliczności jego sytuacji spełniały zakres co najmniej jednej z nich. Skarżący wskazał bowiem na typowe, a nie nadzwyczajne, skutki egzekucji świadczenia pieniężnego wiążące się z natury rzeczy z utratą majątku. Ochrona tymczasowa nie służy zaś zabezpieczeniu strony postępowania przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed takimi, których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. W orzecznictwie wskazuje się, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. W przesłance tej chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki egzekucji, które - raz zaistniałe - powodują na tyle istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, że powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Nie ulega też wątpliwości, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że argumentacja strony dotycząca którejkolwiek z przesłanek uzasadniających wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej powinna zostać poparta dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jej sytuacji finansowej oraz majątkowej. 3.2. Skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji co do swojej sytuacji. Nie można zaś zgodzić się z takim zapatrywaniem Skarżącego, jakoby sama wysokość zobowiązania wynikającego z decyzji miała prowadzić do znacznej, aczkolwiek nieskonkretyzowanej przez Skarżącego, szkody, którą może spowodować ewentualna egzekucja świadczenia. Przypomnieć w tym miejscu trzeba bowiem, że kwota wynikająca z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej to zobowiązanie solidarne ze spółką, co oznacza, że uiszczenie tej kwoty przez spółkę zwolni Skarżącego z konieczności jej uiszczenia. Faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można zresztą utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a tak zdaje się rozumieć to Skarżący. Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowodowałoby konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że - po pierwsze - zgodnie z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może m.in. rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Po drugie zaś - w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1021 ze zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Wobec powyższego stwierdzić należy, że WSA nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a., skoro – wbrew subiektywnym obawom Skarżącego - nie ma podstaw, aby uznać, że w sprawie tej zachodzi bezpośrednie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. 3.3. W sprawie wyjaśnić też trzeba, że prawidłowo WSA orzekał na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 61 § 5 p.p.s.a. postanowienia, o których mowa w § 3 i 4, sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym. W świetle zaś art. 90 p.p.s.a. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie (§ 1). Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (§ 2). W sytuacji zatem, gdy w uznaniu sądu, nie ma potrzeby kierowania sprawy na posiedzenie jawne, to sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 100 p.p.s.a. z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje protokół (§ 1). Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia (§ 2). Oznacza to, że z posiedzenia niejawnego nie sporządza się protokołu. Przebieg rozważań sądu, który doprowadził do konkretnego w danej sprawie rozstrzygnięcia wynika z uzasadnienia orzeczenia, które zapada na podstawie akt sprawy (vide art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a.). Nie można też zapominać, że sądy administracyjne co do zasady nie prowadzą własnego postępowania dowodowego. Wyjątek przewiduje art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wyjątek ten dotyczy jednak dokumentów, a nie np. przesłuchania stron czy świadków. W odniesieniu do argumentu Strony, że WSA nie wezwał jej o wykazanie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonalności decyzji, należy wskazać, że: 1) jak podniesiono wyżej, wstrzymanie wykonania aktu w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest wyjątkiem od zasady wykonalności decyzji ostatecznej, ma charakter fakultatywny, a ponadto jego orzeczenie wywodzić się może jedynie z wniosku Skarżącego (sąd nie ma bowiem możliwości, w świetle art. 61 § 3 p.p.s.a., wstrzymywania aktów administracyjnych z urzędu) – trudno zatem przerzucić ciężar uzasadnienia takiego wniosku (przez poszukiwanie możliwości zajścia wymienionych zagrożeń, w tym poprzez wzywanie strony do uzupełnienia wniosku) na sąd; 2) konieczność uwzględnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym całości akt sprawy nie oznacza, że sąd w odniesieniu do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu miałby się domyślać lub przewidywać, czy ewentualnie zajdzie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i o jaką szkodę Stronie mogłoby chodzić lub jakich trudnych do odwrócenia skutków obawia się Strona; 3) brak merytorycznego uzasadnienia wniosku przez uprawdopodobnienie możliwości zajścia przesłanek zawartych w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie stanowi braku formalnego, lecz brak materialny, który nie podlega uzupełnieniu. Art. 61 p.p.s.a. nie przewiduje konieczności wzywania strony o dodatkowe wyjaśnienia. Sąd administracyjny niewątpliwie ma możliwość wezwania strony o wyjaśnienie wątpliwości powziętych podczas analizy akt sprawy, np. gdy istnieje rozbieżność treści znajdujących się w aktach dokumentów, nie oznacza to jednak w żadnym wypadku, że tą drogą sąd miałby wyręczać Stronę i zdobywać informacje, których Strona nie zawarła we wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej. W niniejszej sprawie również zażalenie nie zawiera argumentacji w tym względzie; 4) skoro sąd jest związany w ocenie wniosku przesłankami zawartymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., to w interesie Strony pozostaje uzasadnienie wniosku przez wykazanie możliwości zajścia tych przesłanek i uprawdopodobnienia okoliczności na taką możliwość wskazujących. Uzasadnienie wniosku powinno zatem odnosić się do konkretnych okoliczności odzwierciedlających możliwość zajścia zagrożeń, o których mowa w omawianym przepisie, a brak należytego uzasadnienia w tym zakresie uniemożliwia pozytywną dla Strony ocenę takiego wniosku. 3.4. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.