II OSK 69/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Beata Ziomek (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2073/15 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 29 września 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2073/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 3 marca 2015 r. K. M. wniosła do Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy o zmianę imienia przez dodanie do imienia K. – drugiego imienia – I. oraz zmianę nazwiska na J., wskazując okoliczności, które jej zdaniem uzasadniały wniosek. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy odmówił K. M., z d. M. c.J. i Z. z d. M. ur. [...] czerwca 1947 r. w [...], zmiany imienia na imiona K. I. i nazwiska na nazwisko J., czyli na K. I. J.. Od powyższej decyzji K. M. złożyła odwołanie, podtrzymując stanowisko co do zmiany nazwiska na nazwisko po biologicznym ojcu. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podał, że wnioskodawczyni nie wykazała istnienia ważnych powodów w rozumieniu przepisów art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, które uzasadniałyby zmianę imienia i nazwiska strony. W szczególności nie przedstawiła żadnych dowodów, że S. J. był jej biologicznym ojcem. Z argumentacji K. M. nie wynika również, aby posługiwała się imieniem i nazwiskiem K. I. J., jej dotychczasowe imię i nazwisko były ośmieszające lub nielicujące z godnością człowieka albo, że zostały bezprawnie zmienione. Wnioskodawczyni nie posiada obywatelstwa innego państwa, z którego przepisami imiona i nazwisko K. I. J. byłyby zgodne. Wojewoda uznał, że wymienione przez K. M. powody zmiany dotychczasowego imienia i nazwiska nie są obiektywne, ani racjonalne i jako takie nie mogą skutkować pozytywnym rozpatrzeniem jej żądania. Skargę na powyższą decyzję złożyła K. M., wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2073/15 oddalił skargę K. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska. W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że stanowiący podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. Nr 220, poz. 1414 ze zm., dalej jako "Uozin"), posługujący się niezdefiniowanym pojęciem "ważne powody", umożliwiał organom administracji publicznej potraktowanie jako ważnych powodów również innych niewymienionych w ustawie przykładów. Ocena prawidłowości zastosowania art. 4 ust. 1 Uozin, wymaga zawsze rozważenia, czy organ nie przekroczył granicy swobodnej interpretacji tego pojęcia na podstawie konkretnego stanu faktycznego oraz czy ocena organu nie nosi cech dowolności. Ważne powody nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby wnioskującej o zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Oznacza to, że postępowanie dotyczące wniosku opartego na takiej podstawie faktycznej musi być zgodne z zasadami ogólnymi i dowodowymi rządzącymi postępowaniem administracyjnym. Zmiana imienia i nazwiska może więc być dokonana jedynie z powodów, które są istotne nie tylko dla wnioskującego o taką zmianę, ale także dla dokonujących ich obiektywnej i racjonalnej oceny organów administracji publicznej. Osoba chcąca zmienić swoje imię i nazwisko powinna zatem użyć takiej argumentacji i udokumentować żądanie w taki sposób, aby przekonać organ administracyjny, że jej żądanie nie stanowi kaprysu, fanaberii albo że wynika z przekory. Wola obywatela nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do zmiany imienia i/lub nazwiska, gdyż muszą być spełnione wszystkie przesłanki ustawowe do uwzględnienia żądania. Sąd, mając na względzie przedstawiony stan sprawy, w tym argumentację skarżącej przytoczoną na uzasadnienie wniosku o zmianę imienia i nazwiska, zacytowaną regulację prawną oraz rozważania związane z jej brzmieniem – stwierdził, że wydanie decyzji nastąpiło po spełnieniu przez organy przewidzianego w art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie dokonaniu jego oceny zgodnie z zasadą unormowaną w art. 80 K.p.a., w efekcie odzwierciedlonej w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. Organy prawidłowo uznały, iż skarżąca nie wykazała, aby po jej stronie zachodziły ważne powody, których zaistnienie przemawiałoby za dotychczasową zmianą imienia i nazwiska. Twierdzenie skarżącej sprowadzające się do przekonania, że jest "inkarnacją królowej Egiptu Izydy", poczucie zagrożenia i prześladowania ze strony osoby określanej jako nie "matka" czy "diablica", kościoła katolickiego czy państwa, a nadto wskazanie S. J. jako biologicznego ojca, bez poparcia tego wskazania dokumentem potwierdzającym ten fakt - nie stanowią żadnego ważnego powodu wymienionego w punktach 1 do 4 ust. 1 art. 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, ani innego ważnego powodu. Zdaniem Sądu, wyobrażenia, odczucia, stany emocjonalne skarżącej - to nie kryteria jakimi organy mogłyby kierować się przy dokonywaniu oceny zaistnienia ważnego powodu do zmiany imienia i nazwiska. W tym stanie rzeczy, Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem i na mocy art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę. Od wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 września 2015 r. IV SA/Wa 2073/15 skargę kasacyjną wniosła K. M., reprezentowana z urzędu przez adwokata. Zaskarżając wyrok skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych zarzucając na podstawie art. 174 p.p.s.a.: 1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c. polegające na błędnym przyjęciu (wbrew materiałowi dowodowemu), że Skarżąca nie wykazała istnienia ważnego powodu uzasadniającego zmianę imienia i nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska (dalej: Uozin ), podczas gdy Skarżąca wykazała istnienie trwałego stanu psychicznego - subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego przez nią nazwiska oraz braku drugiego imienia, co przy jedoczesnym ewidentnym skoncentrowaniu aktywności życiowej Skarżącej na dążeniu do zmiany imienia i nazwiska stanowi ważny powód uzasadniający zmianę imienia i nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 Uozin, 2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi Skarżącej nie wyszedł poza ich granice mimo, że w danej sprawie powinien, w szczególności w odniesieniu do oceny istnienia po stronie Skarżącej ważnego powodu w zmianie imienia i nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 Uozin w postaci trwałego stanu psychicznego Skarżącej - subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego przez nią nazwiska i braku drugiego imienia, dodatkowo nacechowanego tym, że Skarżąca skoncentrowała swoją aktywność życiową na dążeniu do zmiany imienia i nazwiska, 3. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 4 ust. 1 Uozin poprzez błędną wykładnię przejawiającą się błędnym uznaniem, że wyobrażenia, odczucia, stany emocjonalne Skarżącej nie stanowią kryteriów jakimi organy mogły kierować się przy dokonywaniu oceny zaistnienia ważnego powodu do zmiany imienia i nazwiska, podczas gdy przy prawidłowej wykładni przedmiotowego przepisu, za ważny powód uzasadniający zmianę imienia i nazwiska może być uznany trwały stan psychiczny człowieka - subiektywne negatywne nastawienie do noszonego imienia i nazwiska, w sytuacji, gdy jest dodatkowo nacechowany skoncentrowaniem aktywności życiowej człowieka na dążeniu do zmiany imienia i nazwiska. Wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym jako pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej złożył oświadczenie że przedmiotowe koszty (opłaty) nie zostały zapłacone w całości lub w części. Zdaniem pełnomocnika skarżącej kasacyjnie, stanowiska Sądu odnośnie wykładni art. 4 Uozin nie sposób pogodzić z treścią art. 4 ust. 1 Uozin. W przedmiotowym przepisie ustawodawca właśnie po to posłużył się klauzulą generalną "ważnych powodów", albowiem nie był w stanie kazuistycznie (enumeratywnie) wyliczyć wszelkich możliwych sytuacji kiedy zasadnym byłoby uwzględnienie wniosku o zmianę imienia i nazwiska. Gdyby ustawodawca chciał wyłączyć okoliczności o charakterze subiektywnym, to by to expiicte wskazał w treści ustawy - tak jak to uczynił w przypadku okoliczności wymienionych w art. 5 i 6 Uozin. Skoro zatem ustawodawca nie wyłączył okoliczności o charakterze subiektywnym wprost, w tym wyobrażeń, odczuć, stanów emocjonalnych lub psychicznych, nie jest możliwe dokonywanie wykładni przedmiotowego przepisu, w taki sposób, jak to uczynił Sąd I Instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, co czyni podniesiony w pkt 3 petitum niniejszej skargi kasacyjnej zarzut w pełni uzasadnionym. W kontekście dokonanej przez Sąd i organy wykładni art. 4 Uozin z zastosowaniem zabiegów erystycznych organów, pełnomocnik wskazał, że miały one jeden zasadniczy cel - zdyskredytowanie twierdzeń (stanowisk) Skarżącej, względnie jej stanu psychicznego, tak aby możliwe było nieuwzględnienie jej żądań. Zdaniem pełnomocnika, okoliczności, którymi należy się kierować przy interpretacji pism skarżącej, prowadzą do wniosku, skarżąca pozostaje w trwałym stanie psychicznym - subiektywnym negatywnym nastawieniu do noszonego przez nią nazwiska i braku drugiego imienia, że całą swoją aktywność życiową skoncentrowała na zmianie takiego stanu rzeczy, o czym świadczy choćby: ilość kierowanych pism, samodzielne odnoszenie się do każdego niekorzystnego dla niej stanowiska organu. Oznacza to, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z trwałością negatywnego nastawienia Skarżącej, a nie jej fanaberią/wymysłem/zachcianką. Pełnomocnik skarżącej przedstawił również argumentację przemawiającą za zachowaniem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Mazowiecki reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie dostrzeżono okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c. Zgodnie z art. 106 § 3, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postepowania w sprawie. Do postepowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego ( § 5 art. 106). Skarżący nie wskazuje jakie dowody Sąd powinien dopuścić przy rozpoznawaniu skargi, jak również z jakich dowodów wynika, że u Skarżącej istnieje trwały stan psychiczny, przejawiający się w subiektywnym, negatywnym nastawieniu do noszonego przez nią nazwiska oraz braku drugiego imienia. Nadto zarzut naruszenia 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c. może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej, kiedy Sąd I instancji prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz jeżeli strona skarżąca wykazała, że zastosowane przez ten sąd kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne, zaś żadna z wymienionych sytuacji nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Nie zasługiwał na uwzględnienie zawarty w petitum nr 2 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., skoro Sąd rozpoznał sprawę w jej granicach i nie dopatrzył się wadliwości postępowania, skutkującej koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skarżący kasacyjnie nie wskazał jakich zaniedbań dopuścił się Sąd i czego nie wyjaśnił w odniesieniu do oceny istnienia po stronie Skarżącej ważnego powodu w zmianie imienia i nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 Uozin w postaci trwałego stanu psychicznego Skarżącej - subiektywnego, negatywnego nastawienia do noszonego przez nią nazwiska i braku drugiego imienia, dodatkowo nacechowanego tym, że Skarżąca skoncentrowała swoją aktywność życiową na dążeniu do zmiany imienia i nazwiska. Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisu art. 4 ust. 1 Uozin poprzez błędną wykładnię i błędne uznanie, że wyobrażenia, odczucia, stany emocjonalne Skarżącej kasacyjnie nie mogą dla niej stanowić ważnego powodu, uzasadniającego zmianę imienia i nazwiska. WSA w Warszawie prawidłowo wskazał, że użyte w powołanym wyżej przepisie określenie "ważny powód" należy do tzw. pojęć niedookreślonych, a wyrażenie zgody właściwego organu na zmianę imienia i nazwiska następuje w ramach uznania administracyjnego. W piśmiennictwie trafnie podkreśla się, że ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, nadto wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny (por. W. M. Hrynicki, Ważne powody administracyjnej zmiany imienia lub nazwiska, "Administracja. T.D.P." 2010, nr 2(19), s. 66). Ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny (por. wyrok NSA OZ we Wrocławiu z dnia 9 lipca 1993 r. sygn. akt SA 974/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 49, wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2014 r., II OSK1375/13, LEX nr 1772368). Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1982 r., sygn. akt II SA 699/82, ONSA 1982, Nr 1, poz. 57). Niesporne w sprawie są ustalenia organu, zaakceptowane przez WSA, że skarżąca dotychczas nie posługiwała się imieniem i nazwiskiem K. I. J., jej dotychczasowe imię i nazwisko nie są ośmieszające lub nielicujące z godnością człowieka albo, że zostały bezprawnie zmienione. Wnioskodawczyni nie posiada obywatelstwa innego państwa, z którego przepisami imiona i nazwisko K. I. J. byłyby zgodne. Tym samym nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek przykładowo wymienionych w katalogu "ważnych powodów’, zawartym w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 1 – 4 Uozin. Wobec nieprzedstawienia przez skarżącą jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że S. J. był jej biologicznym ojcem, sam fakt złożenia wniosku o zmianę imienia i nazwiska oraz prowadzona z organem wymiana korespondencji w tej sprawie, nie może świadczyć o spełnieniu ustawowej przesłanki w postaci "ważnego powodu". Nawet bowiem gdyby przyjąć, że u skarżącej występuje trwały stan psychiczny wyrażający się w subiektywnym negatywnym nastawieniu do noszonego imienia i nazwiska, dodatkowo nacechowany skoncentrowaniem aktywności życiowej na dążeniu do ich zmiany to brak podstaw do uznania, że istnieją racjonalne, obiektywne powody, które taki stan uzasadniają. Z tych względów zasadnie sąd I instancji uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, K. M. nie wykazała spełnienia ustawowej przesłanki "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 Uozin . Z powyższych powodów działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalono, jako nieusprawiedliwioną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w prawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik skarżącej powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.