III SAB/Kr 173/18

Kraków, dnia 3 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym skargi [...] Sp. z o.o. w K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w przedmiocie zażalenia na postanowienie z dnia 22 marca 2018 r. w sprawie sprostowania decyzji z dnia 15 lipca 2016 r. nr [...] p o s t a n a w i a odrzucić skargę. [...] sp. z o.o. w K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w związku z nierozpoznaniem wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 22 marca 2018 r. w sprawie sprostowania omyłki pisarskiej w decyzji z dnia z dnia 15 lipca 2016 r. nr [...] oraz w związku z nierozpoznaniem zażalenia skarżącej na ww. postanowienie z dnia 22 marca 2018 r. Spółka wywodziła, że właściwym trybem rozpoznania ww. zażalenia od postanowienia w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych zgodnie z zasadą wyrażoną przepisem art. 180 § 1 Kpa jest postępowanie administracyjne, natomiast odwołanie do sądu powszechnego przysługuje jedynie w przypadku wydania decyzji z zakresu ubezpieczeń społecznych i tryb ten stanowi wyjątek od reguły. Następnie skarżąca spółka podniosła, że postanowienie w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej decyzji nie należy do postanowień wydanych w toku postępowania, odnośnie których przepis art. 83 b ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustanawia zasadę, że nie przysługuje od nich zażalenie. Ponadto prawo do wniesienia zażalenia nie jest uzależnione od uprzedniego zaskarżenia decyzji we właściwym trybie. Spółka podniosła, że wyczerpała tryb zaskarżenia bezczynności, wzywając Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 29 października 2018 r. do usunięcia naruszenia prawa. Bezczynność według skarżącej spółki datuje się od dnia 3 września 2018 r. W ocenie skarżącej spółki organ nie zastosował się do przepisu art. 133 w zw. z art. 144 Kpa i nie przesłał złożonego przez nią zażalenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia organowi drugiej instancji, którym jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca otrzymała jedynie ze strony Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. pismo z dnia 3 sierpnia 2018 r. informujące, że zażalenie zostaje pozostawione bez rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że w Sądzie Okręgowym w K. toczy się pod sygnaturą [...] postępowanie z odwołania [...] sp. z o.o. w K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 29 kwietnia 2016 r. stwierdzającej, że ubezpieczona P. K. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom zdrowotnym ze składką równą 0 jako osoba wykonująca zlecenie u płatnika składek [...] sp. z o.o. w K. W toku postępowania organ dokonał sprostowania ww. decyzji postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r, przesyłając go stronie skarżącej oraz informując, że od tego postanowienia zgodnie z przepisem art. 83 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zażalenie nie przysługuje. Skarżąca wniosła pomimo tego zażalenie oraz wniosek o usunięcie naruszenia prawa, które zostały przekazane do toczącego się postępowania przed Sądem Okręgowym w K. Jednocześnie w dniu 9 listopada 2018 r. wpłynęła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarga [...] sp. z o.o. w K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wniosek o odrzucenie skargi organ motywował brakiem właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania niniejszej skargi, gdyż zgodnie z przepisami art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 476 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym należą do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu w sprawach tych wobec treści art. 83 b ust. 2 ww. ustawy nie jest dopuszczalne zażalenie na postanowienie organu rentowego w sprawie sprostowania wydanej decyzji. Odwołanie służy jedynie od decyzji, nie od postanowienia, natomiast celem regulacji przepisu art. 83 b st. 2 było uniknięcie dwóch dróg postępowania (administracyjnej i sądowej) i pozostawienie sądowi możliwości oceny postępowania przed organem rentowym w ramach orzekania o prawach i obowiązkach stron. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych tryb odwoławczy został uregulowany kompleksowo w przepisie art. 83 i 83 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z treścią § 2 tego przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1/ decyzje administracyjne, 2/ postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3/ postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4/ inne niż określone w pkt 1 - 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a/ pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5/ akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6/ akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7/ akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego, 8/ bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9/ bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1 – 3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Należy podnieść, że skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (skarga na bezczynność jest pochodna skargi). Przyjmuje się również, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności. W rozpoznawanej sprawie [...] sp. z o.o. w K. za przedmiot skargi na bezczynność uczyniła faktycznie rzecz ujmując brak przewidzianych na gruncie ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego czynności wobec złożonego przez skarżącą zażalenia od postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 22 marca 2018 r. w sprawie sprostowania omyłki pisarskiej w decyzji z dnia 15 lipca 2016 r. nr [...] polegających na przekazaniu tego zażalenia do organu wyższego stopnia a jedynie ustosunkowanie się do złożonego zażalenia pismem z dnia 3 sierpnia 2018 r. Wskutek powyższego zaniechania organ wyższego stopnia nie rozpoznał zażalenia. Istotne zatem dla rozstrzygnięcia pozostaje, czy sąd administracyjny jest władny kontrolować postanowienia organów rentowych, których treścią jest sprostowanie wydanych przez siebie decyzji. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej przepis art. 83 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zasadnicze znaczenie przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. Zgodnie z jego treścią jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje. Wydane w omawianej sprawie postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, z punktu widzenia przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego należy traktować jako wydane przez organ pierwszej instancji i niekończące postępowania w sprawie. O ile przepisy Kpa byłyby stosowane wprost przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w świetle przepisu art. 113 Kpa, na postanowienie to przysługiwałoby stronie zażalenie. Jednakże na gruncie powołanego art. 83b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od omawianego postanowienia wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje ani zażalenie, ani inny środek zaskarżenia. Przepisy Kpa w postępowaniu toczącym się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych stosowane są bowiem odpowiednio (tak też w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Bd 180/16, Lex nr 2021992). Zgodzić się zatem należy z organem, że wydane w sprawie postanowienie z dnia 5 kwietnia 2018 r. nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia. Kolejną kwestią pozostaje wspomniany na wstępie zakres kognicji sądu administracyjnego w zakresie postanowień (jedynie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty) Zarzucana w sprawie bezczynność dotyczy postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K., które nie należy do żadnej z kategorii postanowień wyżej wymienionych. Zażalenie to jest bowiem niezaskarżalne, nie kończy postępowania i nie rozstrzyga też sprawy co do jej istoty. Podkreślenia wymaga, że postanowienie to nie rozstrzyga samodzielnie kwestii dotyczącej podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, na które to kwestie zostały poddane rozstrzygnięciom sądów powszechnych (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13, Lex nr 1350582). Wobec powyższego skarga [...] sp. z o.o. w K. podlega na podstawie przepisu art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odrzuceniu.