IV SA/Gl 245/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał skarżącemu S. B. prawo do zasiłku dla opiekuna od 1 lipca 2013 r. - bezterminowo. Następnie organ po wznowieniu postępowania decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] i odmówił prawa do zasiłku dla opiekuna. Od powyższej decyzji strona nie odwołała się. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. uznał za nienależnie pobrane świadczenia wypłacone skarżącemu na podstawie wyżej wymienionej decyzji z dnia [...] tj. zasiłek dla opiekuna wraz z odsetkami, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w łącznej kwocie 9.119,48 zł oraz orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., zwana dalej "ustawą o świadczeniach rodzinnych") oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567, zwana dalej "ustawą o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów"). Organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych. Następnie podniósł, że na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek dla opiekuna wypłacony skarżącemu za okres od 1 maja 2013 r. do 30 listopada 2014 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi, gdyż został wypłacony na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczeń. Organ dodał, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia rodzinnego do dnia spłaty i na dzień wystawienia decyzji odsetki wyniosły 1 152,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji S. B. podniósł, że zlecenie, które wykonywał na rzecz A S.A. było zajęciem dorywczym, ograniczonym czasowo w stopniu umożliwiającym opiekę nad matką. Wobec tego decyzja z dnia [...] o odmowie prawa do zasiłku dla opiekuna jest wadliwa. Ponadto stwierdził, że nawet gdyby przyjąć, iż wystąpiły przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane to organ nieprawidłowo uznał za nienależne, również świadczenia pobrane w okresie, w którym nie świadczył pracy. Jednocześnie wskazał, że w uzasadnieniu decyzji organ nie przedstawił sposobu wyliczenia określonych w sentencji kwot do zwrotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania oraz przytoczył zastosowane przepisy, w tym art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, została wydana decyzja z dnia[...] w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] przyznającej skarżącemu zasiłek dla opiekuna i decyzja z dnia [...] stała się ostateczna. Podkreślił, że uchylenie decyzji z dnia[...] , że zaistniała przesłanka uznania wszystkich przyznanych i wypłaconych na jej podstawie świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane. Organ odwoławczy podniósł, że wprawdzie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji nie zsumował wypłaconych kwot świadczeń, ale dokonana przez Kolegium weryfikacja kwot określonych do zwrotu potwierdza prawidłowość sentencji tej decyzji. Następnie organ odwoławczy wskazał, że suma pobranych przez skarżącego kwot zasiłków dla opiekuna wyniosła od lipca 2013 r. do końca listopada 2014 r. 8.840 zł, to jest 17 miesięcy x 520 zł miesięcznie plus przyznane stronie odsetki, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w kwocie 279,48 zł, co daje łącznie kwotę 9.119,48 zł nienależnie pobranych świadczeń. Podkreślił, że pomimo braku w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, wyliczenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, decyzja ta jest zgodna z ustalonym na podstawie akt sprawy, stanem faktycznym i obowiązującym prawem, a wskazany brak jej uzasadnienia nie może prowadzić do jej uchylenia i przedłużenia postępowania administracyjnego. W skardze wniesionej do powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika zarzucił naruszenie: - art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że pobrane przez skarżącego świadczenia były nienależnymi; - art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie pobranych świadczeń za nienależne na podstawie wadliwej decyzji, którą uchylono decyzję przyznającą skarżącemu świadczenia; - art. 7 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu poniósł, że w jego ocenie zgodnie z art. 135 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy ale tylko w sytuacji, gdy jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W związku z tym podniósł, że zasadny jest wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego także decyzji z dnia [...] w przedmiocie odmowy skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna. Skarżący ponownie podniósł, że zlecenie, które wykonywał na rzecz [...] S.A. było zajęciem dorywczym, ograniczonym czasowo w stopniu umożliwiającym opiekę nad matką. Wobec tego decyzja z dnia [...] o odmowie prawa do zasiłku dla opiekuna jest wadliwa. Ponadto stwierdził, że nawet gdyby przyjąć, iż wystąpiły przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane to organ nieprawidłowo uznał za nienależne, również świadczenia pobrane w okresie, w którym nie świadczył pracy. Skarżący podkreślił, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż organ I instancji nie dokonał sumowania kwot należnych do zwrotu i już sam ten fakt powinien skutkować uchyleniem decyzji organu I instancji. Ponadto zarzucił, że organ odwoławczy błędnie dokonał obliczenia kwot należnych do zwrotu, gdyż nie wziął pod uwagę okresu, w którym skarżący nie świadczył pracy. Skarżący podniósł, że organ pierwszej naruszył art. 7 K.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W tym zakresie wskazał, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała kwestia faktycznego okresu świadczenia pracy przez skarżącego, czego organ odwoławczy nie wziął pod uwagę. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Ponadto podkreślił, że powołane przez pełnomocnika skarżącego zarzuty dotyczące wadliwości decyzji z dnia [...] r. nie mogą być przedmiotem oceny ani Kolegium ani Sądu albowiem dotyczą ostatecznej decyzji, wcześniejszej niż decyzja, która jest przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu rozstrzygnięcia nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania. Zaskarżoną decyzją, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję, którą organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia, kwoty wypłacone skarżącemu na podstawie decyzji z dnia [...] tj. zasiłek dla opiekuna wraz z odsetkami, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w łącznej kwocie 9.119,48 zł oraz orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Podstawę wydania powyższego rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie przez organy obydwu instancji, że w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, została wydana decyzja z dnia [...] w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] przyznającej skarżącemu przedmiotowe świadczenia i decyzja z dnia [...] stała się ostateczna. Natomiast uchylenie decyzji z dnia [...] spowodowało, że zaistniała przesłanka uznania wszystkich wypłaconych na jej podstawie świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji podkreślenia zatem wymagało, że według art. 10 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z materiału dokumentacyjnego zawartego w aktach administracyjnych wynika, że ostateczną decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji, w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, uchylił własną decyzję z dnia [...] przyznającą skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna od 1 lipca 2013 r. i wyżej wymienione odsetki oraz odmówił przyznania tych świadczeń. Prawidłowo zatem organy obydwu instancji stwierdziły, że spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalenia organów obydwu instancji, że w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, została wydana ostateczna decyzja z dnia [...] w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] przyznającej skarżącemu przedmiotowe świadczenia, były zgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dokumentacyjnym. W konsekwencji wskazać więc należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ pierwszej instancji. W niniejszej sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, ani też przepisy postępowania. Ustalenia będące podstawą decyzji, zostały dokonane w wyniku trafnej analizy dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie. Ponadto wbrew błędnemu przekonaniu skarżącego - poza zakresem kontroli sądu w niniejszej sprawie pozostają podniesione w skardze zarzuty sprowadzające się do kwestionowania zasadności i zgodności z prawem ostatecznej decyzji z dnia [...] wydanej w wyniku wznowienia postępowania, której przedmiotem było uchylenie decyzji z dnia [...] przyznającej skarżącemu przedmiotowe świadczenia. Dotyczy to twierdzeń skargi, według których zlecenie, które skarżący wykonywał na rzecz [...] S.A. było zajęciem dorywczym, ograniczonym czasowo w stopniu umożliwiającym opiekę nad matką, a wobec tego – w jego ocenie – wadliwa jest decyzja z dnia [...] W tym zakresie podkreślenia wymagało, że na obecnym etapie, kwestionowanie podstaw tej decyzji – przy spełnieniu warunków określonych w przepisach K.p.a. – może mieć miejsce wyłącznie w trybie postępowania, przewidzianym dla podważenia ostatecznych decyzji administracyjnych. Podnoszone kwestie nie były objęte ustaleniami i oceną prawną przeprowadzoną w niniejszej sprawie, której przedmiotem było stwierdzenie, czy zaistniały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc wyłącznie to, czy świadczenia zostały przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i czy osobie odmówiono prawa do tych świadczeń. Z tych zatem powodów, poza zakresem rozpoznania skargi w niniejszej sprawie, były również twierdzenia, że organ nieprawidłowo uznał za nienależne, świadczenia pobrane w okresie, w którym skarżący nie świadczył pracy. Cytowany wyżej przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sposób nie budzący wątpliwości określa zakres ustaleń w sprawie, a zatem w sytuacji, gdy w wyniku wznowienia postępowania została w całości uchylona decyzja przyznająca świadczenia i w całości odmówiono prawa do świadczeń – tak jak było w niniejszej sprawie – prawidłowo uznano za nienależnie pobrane, świadczenia za cały okres, za który zostały one wypłacone z mocy uchylonej decyzji. Z tych powodów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi, że organ odwoławczy błędnie dokonał obliczenia kwot należnych do zwrotu, gdyż nie wziął pod uwagę okresu, w którym skarżący nie świadczył pracy. W kwestii pozostałych twierdzeń skargi podnieść należało, że wskazana w zaskarżonej decyzji kwota nienależnie pobranych świadczeń, została prawidłowo ustalona - co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu decyzji, sposób obliczenia kwoty tych świadczeń. Bezpodstawne były również twierdzenia skargi, że jeśli w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż organ I instancji nie dokonał sumowania kwot należnych do zwrotu to już sam ten fakt powinien skutkować uchyleniem decyzji organu I instancji. W tym zakresie podnieść należało, że art. 138 K.p.a., nie daje podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej ze wskazanego wyżej powodu. Organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie, ma zatem możliwość sporządzenia uzasadnienia w sposób bardziej szczegółowy, zwłaszcza, że odnosi się w nim do zarzutów odwołania. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że w niniejszej sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, ani też przepisy postępowania, a więc brak było podstaw do uwzględnienia skargi i zgodnie z art. 151 P.p.s.a., podlegała ona oddaleniu.