I SA/Wa 941/17
WyrokWSA w Warszawie2017-10-11
Skład orzekający: Dariusz Pirogowicz, Jolanta Dargas, Gabriela Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spadkobiercy przedwojennego współwłaściciela nieruchomości, który nie przedstawił dowodu na posiadanie tytułu własności w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., mają przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego odmawiającego przyznania prawa własności czasowej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że spadkobiercy przedwojennego współwłaściciela nieruchomości, mimo braku dokumentów potwierdzających tytuł własności w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., posiadają przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego. Brak jest dowodów na zbycie nieruchomości przez ich poprzedniczkę prawną, a zatem organ nadzoru błędnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z 1953 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie, uznając, że spadkobiercy przedwojennej współwłaścicielki J. K. nie mają przymiotu strony, ponieważ nie przedstawiły dowodu na tytuł własności w dacie wejścia w życie dekretu z 1945 r. Spadkobiercy oraz Prokurator wnieśli skargi, zarzucając organowi naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędną ocenę dowodów i brak uznania ich legitymacji procesowej.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. H., J. R. i A. B. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant referent stażysta Anna Barska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skarg Prokuratora Prokuratury Regionalnej w W. oraz J. H., J. R. i A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. H., J. R. i A. B. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...] o umorzeniu postępowania (błędnie w decyzji wskazano datę decyzji i przedmiot rozstrzygnięcia).
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu wniosku J. H., J. R. i A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953r. nr [...] o odmowie przyznania J. i Z. małż. H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej przy ul. [...] Nr [...] w [...], dawny numer hipoteczny [...] na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru ustalił, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], oznaczona przedwojennym numerem hipotecznym [...] stanowiła do dnia 21 czerwca 1939 r. własność Spółki Akcyjnej P.
Dnia 21 czerwca 1939 r. Spółka zbyła połowę tej nieruchomości J. K. z domu K.
Działka ta następnie została podzielona. Jak wynika z zaświadczenia Zarządu Miejskiego w [...] Wydziału Planowania Miasta, wydanego 4 sierpnia 1939 r., dla planowanej działki oznaczonej nr [...], graniczącej z działką hip. Nr [...], z działką nr [...], z planowaną działką nr [...] oraz ulica [...], zaplanowano numer miejski hipoteczny [...].
Dla działki nr [...] graniczącej z działką nr [...], z nieruchomością hipoteczną nr [...] i nr [...] oraz ulicą [...] zaplanowano miejski numer hipoteczny [...].
Kolegium wskazało, że należy domniemywać, iż z powodu wybuchu wojny numer [...] nie został wpisany do księgi wieczystej [...] ani też nie założono księgi wieczystej [...]. Niemniej numer ten ([...]) wymieniony jest zarówno w powołanym wyżej zaświadczeniu, jak i w akcie notarialnym nr [...] zapisanym w księdze wieczystej [...], sporządzonym 18 sierpnia 1939 r. (potwierdzona za zgodność reprodukcja w aktach sprawy). W akcie tym zapisano, że działka nr [...] oznaczona jest numerem [...] i ma [...] metrów kwadratowych powierzchni. Do aktu tego stanęli przedstawiciele Spółki oraz pełnomocnik J. K.
Organ wskazał, że nieruchomość położona przy ul. [...] podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Objęcie w posiadanie przedmiotowego gruntu przez gminę [...] nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 roku wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania grantów przez gminę m. st. Warszawy (Dz.U. z 16 sierpnia 1948 roku, Nr 20 ). Przedmiotowa nieruchomość została zatem objęta w posiadanie w dniu 16 sierpnia 1948 r.
Dnia 28 stycznia 1949 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej za czynszem symbolicznym wniosła Spółka Akcyjna P. We wniosku podano numer hipoteczny [...] oraz adres policyjny ul. [...]. Do wniosku dołączono zaświadczenie z księgi wieczystej, w którym zapisano, że działka będąca własnością Spółki na planie zapisana jest pod numerem [...], ma [...] metrów kwadratowych powierzchni, a akt działowy sporządzono 18 sierpnia 1939 r.
Natomiast 19 kwietnia 1948 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości opisanej we wniosku jako "nieruchomość w [...] przy ul. [...] pod Nr [...], oznaczona Nr hipotecznym [...] " złożył F. W., pełnomocnik S. i Z. z L. H. Wniosek został prawidłowo opłacony. Pełnomocnictwo dla F. W. sporządzone zostało w kancelarii notarialnej S. S. w dniu 10 października 1945 roku. W aktach sprawy znajduje się odpis tego pełnomocnictwa (karta 7 akt) oraz potwierdzony za zgodność z oryginałem odpis uzyskany z Archiwum [...].
Kolegium wskazało, że gmina obowiązana była uwzględnić wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej.
Pismem z 24 maja 1950 r. S. R. wystąpiła w imieniu małżonków H. o wydanie zaświadczenia stwierdzającego położenie nieruchomości [...] hip. [...] przez Dyrekcję Planowania Przestrzennego w stosunku do planu zagospodarowania przestrzennego. Wniosek uzasadniono podatkiem od wzbogacenia wojennego, (k. 10 akt). Na wniosku adnotacja: "złożony przez F. W., pełnomocnika H."
Orzeczeniem administracyjnym z dnia z dnia [...] grudnia 1953 r. [...] odmówiono S. i Z. H. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej hip. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że "obecnie zachodzi konieczność przejęcia omawianej posesji na cele publiczne". Orzeczenie skierowano na adres F. W. w [...]. Odwołania nie złożono.
Dnia 20 października 2014 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek J. H., J. R. i A. B. o stwierdzenie nieważności ww orzeczenia administracyjnego.
Kolegium ustaliło, że w księdze wieczystej [...] brak jest jakichkolwiek wpisów po 1939 r., w których figurowałoby nazwisko J. K.
W trakcie badania dokumentów znajdujących się w Archiwum [...] ustalono też, że w zachowanych aktach Sądu Grodzkiego w [...] brak jest akt dotyczących postępowania prowadzonego w wniosku Z. i S. H. o przywrócenie posiadania nieruchomości; zachowały się tylko karty skorowidza spraw, z których wynika, że toczyło się postępowanie o przywrócenie posiadania oraz postępowanie podatkowe (z tytułu wzbogacenia wojennego).
Po zbadaniu całości dostępnych akt, jak również po przeprowadzeniu kwerendy w Archiwum [...], Kolegium doszło do przekonania, że wszystkie okoliczności i dostępne dokumenty wskazują na to, że J. K. zbyła swoją nieruchomość na rzecz Z. i S. H.. Przemawiają za tym zdaniem organu następujące okoliczności:
Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożyli Z. i S. H., powołując się na posiadany tytuł własności nieruchomości. Wprawdzie nie udało się odnaleźć aktu notarialnego nabycia nieruchomości, ale jak wskazało Kolegium 1 września 1939 r. wybuchła wojna. J. K. z domu K. - jak wynika z informacji dotyczącej rodziny K. - była osobą pochodzenia żydowskiego. Akty notarialne przeniesienia własności nieruchomości, które sporządzały osoby uznawane według ustaw norymberskich za Żydów, nie były wpisywane do ksiąg wieczystych.
Kolegium uzyskało informację w Archiwum [...], że w zasobach brak jakichkolwiek akt notariusza S. S., sporządzonych przed 1945 rokiem.
Kiedy i kto sporządził akt notarialny nie wiadomo. Niemniej Kolegium stwierdziło, że Z. i S. H. byli osobami powszechnie znanymi, za swoją działalność w czasie okupacji zostali uhonorowani drzewkiem w [...]. Nie ma w ocenie organu żadnych podstaw by uznać, że składali nieprawdziwe oświadczenia w sprawach dotyczących własności nieruchomości, a więc można przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nieruchomość przy ul. [...] kupili w okresie między wrześniem 1939 a czerwcem 1942 r., kiedy J. K. zmarła (okoliczności jej śmierci nie są Kolegium znane).
Akt zgonu J. K. został sporządzony w 1947 roku. Ani jej syn, ani córka, którzy przeżyli wojnę, nie interesowali się nieruchomością przy [...]. Jedynymi osobami, które zgłosiły swoje prawa do nieruchomości byli małżonkowie H. Niestety we wniosku nie podali, na mocy jakiego aktu notarialnego nabyli nieruchomość. Niemniej złożyli wniosek o przywrócenie posiadania nieruchomości warszawskiej, starali się i otrzymali pozwolenie na użytkowanie (pismo z 14 sierpnia 1950 r. - karty II, 12 i 13 akt). Ponadto toczyło się w stosunku do nich postępowanie podatkowe z tytułu wzbogacenia wojennego przed sądem w [...]. Wszystkie te okoliczności zdaniem Kolegium wskazują, że J. K. wyzbyła się własności nieruchomości położonej przy ul. [...] na rzecz Z. i S. H.
Kolegium wskazało, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej małżonkowie H. złożyli we własnym imieniu. Gdyby przyjąć, że nie byli oni uprawnionymi właścicielami nieruchomości, to - w sytuacji, gdy J. K. już nie żyła, a ani córka, ani syn, jej spadkobiercy, nie złożyli wniosku - trzeba by przyjąć, że wniosek pochodził od nieuprawnionych, a zatem był nieskuteczny.
Wniosek Spółki Akcyjnej P. złożony został zdaniem Kolegium tylko w imieniu Spółki, dotyczył działki nr [...] o powierzchni [...] metrów kwadratowych i z całą pewnością nie dotyczył gruntu nabytego przez J. K. Wynika to zarówno z wniosku, jak i z zaświadczenia z Księgi Wieczystej, który został do wniosku dołączony.
J. H., J. R. i A. B., które zwróciły się o stwierdzenie nieważności orzeczenia skierowanego do Z. i S. H., są spadkobierczyniami osoby, która była właścicielką nieruchomości w 1939 r., ale jak wskazują wszystkie dostępne dokumenty J. K. zbyła tę nieruchomość. Wnioskodawczynie nie legitymują się żadnym innym dokumentem, na przykład postanowieniem o przywróceniu posiadania czy też wnioskiem złożonym przez J. K. lub K. K., które zaprzeczyłyby tezie o zbyciu nieruchomości przez J. K. Z tej przyczyny nie służy im zdaniem organu przymiot strony w postępowaniu dotyczącym orzeczenia wydanego na wniosek i skierowanego do Z. i S. H. W związku z powyższym postępowanie z wniosku J. H., J. R. i A. B. należy umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły J. H., J. R. i A. B.
Pismem z dnia 15. 12. 2016r. udział swój zgłosił Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...].
Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium wskazało, iż podziela pogląd wyrażony w decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016r. orzekającej o zasadności umorzenia postępowania z jednym zastrzeżeniem, a mianowicie takim, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ustalenie praw czy roszczeń do przedmiotowej nieruchomości małżonków J. i Z. H. lecz ustalenie czy spadkobiercy J. K. posiadają uprawnienie do zgłoszenia roszczeń do przedmiotowej nieruchomości. Kolegium podkreśliło, że w zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego z dnia [...] stycznia 1939r. nr [...] nieruchomość w mieście stołecznym w [...] N. [...], położona przy ul. [...] stanowiła własność Spółki P. - Spółka Akcyjna. J. K. nie została w niej wymieniona jako właścicielka. Kolegium, orzekając w sprawie, ma obowiązek bazować na dokumentach źródłowych, nie może ich tworzyć ani domniemywać ich istnienia. Dokument źródłowy w postaci zaświadczenia Sądu Grodzkiego z dnia [...] stycznia 1939r. wskazuje zaś, iż J. K. nie była przedwojenną właścicielką przedmiotowej nieruchomości. Dokumentów takich w postaci np. aktu notarialnego czy zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego, wnioskodawczynie także do wniosku nie dołączyły. Z tego względu słusznie orzeczono, iż nie posiadają one tytułu do wszczęcia postępowania nadzorczego w stosunku do orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953 r. [...] o odmowie przyznania J. i Z. małżonkom H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej przy ul. [...] Nr [...] w [...], dawny numer hipoteczny [...].
Skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wnieśli: J. H., J. R. i A. B. oraz Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...].
Postanowieniem z dnia 6 września 2017r. powyższe skargi zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 941/17.
J. H., J. R. i A. B. w swojej skardze zarzuciły zaskarżonej decyzji:
naruszenie przepisów postępowania art. 76 § 1k.p.a. poprzez odmówienie waloru dokumentu urzędowego oraz kwestionowanie treści dokumentu urzędowego w postaci wpisów w Dziale II księgi hipotecznej HIP [...], które przedłożono do niniejszej sprawy, a z których wynika, że J. K. była w ujawniona w 1939r. oraz w 1945r. jako współwłaściciel nieruchomości wraz ze spółką P. S.A.; naruszeniu art.76 § 1 k.p.a. przez SKO nie uchybia fakt, iż w dacie orzekania przez SKO księga hipoteczna HIP [...] jest już zamknięta, a to z tego względu, iż zamknięcie księgi wieczystej ma charakter techniczny, a nie materiainoprawny, zatem zachowany jest charakter dokumentu urzędowego z kart Działu II księgi hipotecznej HIP [...], ponad którego osnowę SKO nie powinien wysnuwać wniosków;
naruszenie przepisów postępowania art. 105 § i kpa poprzez niezasadne umorzenie jako bezprzedmiotowego postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego w przedmiocie odmowy przyznania własności czasowej gruntu, w sytuacji gdy wniosek o stwierdzenie nieważności jest zasadny, a skarżące są uprawnione jako spadkobierczynie J. K. właścicielki nieruchomości wg stanu na rok 1939 oraz 1945 wg stanu ujawnionego w księdze hipotecznej HIP [...] oraz wobec istniejącego, wydanego orzeczenia przez Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...].12,1953r. w przedmiocie odmowy przyznania własności czasowej gruntu oznaczonego HIP [...] o adresie ul. [...] w [...];
naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 107 § 1-3 kpa poprzez selektywne podejście do dowodów w sprawie wbrew zasadom dotarcia do prawdy obiektywnej oraz budowaniu zaufania do organów administracji, w szczególności stawianie błędnych domniemań faktycznych, dalej błędy w dowodzeniu przeciwko zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego i luki w sporządzanym uzasadnieniu przez co nie wiadomo dlaczego urząd przypisał nadmierną wagę jednym dowodom a pominął inne, a zatem:
a) błędna teza o zbyciu nieruchomości (wbrew ujawnieniu J. K. jako współwłaścicielki nieruchomości wg stanu na 1939 i 1945r. w Dziale II HIP [...]) na podstawie zestawienia informacji o niearyjskim pochodzeniu J. K., oraz świadczeniu pomocy Żydom przez J. i Z. H. w czasie II wojny światowej - przy czym brak jakichkolwiek zebranych informacji przez SKO za jakie konkretnie czyny J. i Z. H. mieli uzyskać odznaczenie i tytuł Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata i czy w ogóle dotyczyły one J. K., a także przez brak jakichkolwiek informacji o transakcji zbycia nieruchomości między tymi osobami;
b) zanegowanie a priori przez SKO możliwości występowania za J. K. oraz jej spadkobierców pełnomocników bądź negotiorum gestorae w osobach F. W., J. i Z. H. z jednej strony oraz niezależnie współwłaściciela nieruchomości spółki P. S.A., które to podmioty niezależnie od siebie i terminowo wystąpiły w z wnioskami w trybie dekretu z 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy o przyznanie własności czasowej do nieruchomości, w sytuacji gdy zgodnie z zasadami logiki oraz interpretacją historycznych przepisów cywilnych o współwłasności oraz Rozporządzeniem z 22.03.1928r, o postępowaniu administracyjnym należy przyjąć, że F. W., J. i Z. H. działali jako pełnomocnicy bądź gestorzy (negotiorum gestio), a spółka P. S.A. działała jako współwłaściciel na rzecz J. K. - drugiej współwłaścicielki nieruchomości;
c) niezasadne zarzucanie wnioskodawczyniom-skarżącym przez SKO, iż nie przedłożyły w postępowaniu przed SKO zaświadczenia o stanie prawnym nieruchomości na datę wejścia w życie dekretu z 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy podczas gdy istnieje (o czym poinformowano we wniosku o stwierdzenie nieważności) zachowana w całości księga hipoteczna HIP [...] w Archiwum Państwowym w [...] (w [...]) wraz ze zbiorem dokumentów i ta księga hipoteczna nosi walor dokumentu urzędowego zgodnie z art. 75 § kpa, a J. K. jest wpisana jako współwłaścicielka nieruchomości od 1939r. i nie została wykreślona wskutek zbycia nieruchomości do 1945r. ani później; co więcej zarówno pełnomocnik wnioskodawczyń przedkładał w niniejszym postępowaniu poświadczone karty z księgi hipotecznej HIP [...], jak również uwierzytelnione odpisy otrzymał sam urząd SKO po złożeniu zamówienia w Archiwum Państwowym w [...] (w [...]) - zatem jeżeli SKO miało jakiekolwiek dalsze wątpliwości - winno podjąć dalej idące wnioski dowodowe z urzędu lub zawiesić postępowanie; po trzecie zaś - podczas uzyskiwania wglądu do akt nieruchomościowych dla nieruchomości ul. [...] pełnomocnik wnioskoda wczyń złożył do ówczesnego dysponenta tych akt nieruchomościowych Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...] całościową informację wraz z załącznikami tej treści, iż Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych nie może wydać zaświadczenia o stanie prawnym nieruchomości, gdyż księga hipoteczna HIP [...] znajduje się w Archiwum Państwowym w [...] (w [...]), a wskazane Archiwum wydało oświadczenie, iż wydaje jedynie uwierzytelnione kopie z akt sprawy (nie jest uprawnione do wydawania zaświadczeń o żądanej treści prawnej), nie pozbawia to jednak księgi hipotecznej HIP [...] waloru dokumentu urzędowego - jednocześnie okoliczności te spowodowały potrzebę złożenia na etapie sporządzania skargi do WSA wniosku dowodowego z dokumentów jak w pkt. III poniżej, które załączono do niniejszej skargi, a których przeprowadzenie nie przedłuży postępowania skargowego - na okoliczność, dlaczego nie przedstawiono odrębnego zaświadczenia z księgi hipotecznej HIP [...];
naruszenie prawa materialnego art. 7 ust, 1 i n. dekretu z 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w powiązaniu z przepisem postępowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niezastosowanie ww. przepisów w sytuacji, gdy uprawnieni spadkobiercy przedwojennego właściciela - wnioskodawczynie wniosły o kontrolę nadzorczą orzeczenia administracyjnego, podczas gdy złożono w terminie dwa wnioski o przyznanie własności czasowej: 1. poprzez pełnomocników bądź negotiorum gestorae w osobach F. W., J. i Z. H., oraz równocześnie 2. wskutek działań współwłaściciela nieruchomości spółki P. S.A., a w sprawie nie przeprowadzono analizy planistycznej, bądź jest ona błędna - czego zaniechał ustalić urząd - SKO.
naruszenie prawa materialnego art. 89 i n. dekretu o prawie rzeczowym z 15.11.1946r, oraz przepisów postępowania art. 9 § 1, 2,3 i n. Rozporządzenia z 22.03.1928r. o postępowaniu administracyjnym poprzez odmówienie skutku działań współwłaściciela nieruchomości spółki P. SA, a także gestorów F. W., J. i Z. H. na dobro i rzecz spadkobierców J. K. mających na celu przyznanie własności czasowej do nieruchomości.
Skarżące wniosły o przyjęcie wniosku dowodowego i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do niniejszej skargi, tj. 8 stron korespondencji i wniosków o wgląd do akt nieruchomościowych BGN Urzędu Miasta [...], wnioski do Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych oraz do Archiwum Państwowym w [...] (w [...]) o wydanie zaświadczenia o stanie prawnym wg treści księgi hipotecznej HIP [...], którą to korespondencję przekazano do akt nieruchomościowych BGN Urzędu Miasta [...] i nie jest winą skarżących, że w aktach postępowania SKO mogą być braki w takim zakresie łącznie jest to nowy wniosek dowodowy z dokumentów, których potrzeba powołanie powstała w okresie sporządzenia skargi do WSA - na okoliczność występowania przez skarżące-wnioskodawczynie z wnioskami o wydanie zaświadczenia o stanie prawnym wg treści księgi hipotecznej HIP [...], przyczyn odmowy wydania zaświadczenia oraz złożenia tych informacji w formie wyjaśnień i załączników do akt nieruchomościowych BGN Urzędu Miasta [...]. Niezależnie należy wskazać, iż istotniejsze z punktu oceny dowodów są znajdujące się w aktach sprawy dokumenty urzędowe wykazujące wpisy w Dziale II księgi hipotecznej HIP [...], które przedłożono do niniejszej sprawy, a z których wynika, że J. K. była w ujawniona w 1939r. oraz w 1945r. jako współwłaściciel nieruchomości wraz ze spółką P. S.A.
Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] w swojej skardze zarzucił zaskarżanej decyzji:
- rażące naruszenie prawa tj. art. 127 § 3 k.p.a. poprzez wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ramach postępowania odwoławczego decyzji w zakresie decyzji, która nie była przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy adwokata W. P., pełnomocnika J. H., J. R. i A. B. - spadkobierców J. K., co skutkować winno jej nieważnością.
Niezależnie od powyższego naruszenie:
art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k .p. a, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało dowolną a nie swobodną oceną materiału dowodowego i w konsekwencji - błędnym ustaleniem stanu faktycznego poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż osoby w imieniu których pełnomocnik złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nie mają przymiotu strony przedmiotowego postępowania mimo, iż ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów wynika, iż J. H., J. R. i A. B. są spadkobiercami J. K. posiadającej tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...];
art. 28 k.p.a., poprzez całkowite pominięcie faktu, iż skarżący posiadają interes prawny w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953 r. [...] o odmowie przyznania J. i Z. małżonkom H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] wynikający z posiadanego tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości objętej dekretem z dnia 26 października 1945 r. jako spadkobiercy byłej właścicielki nieruchomości dekretowej oznaczonej dawnym numerem hipotecznym [...].
Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji wobec zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. rażącego naruszenia prawa - art. 127 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k .p. a, art. 107 § 3 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. bądź też zastosowanie innych przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszeń prawa również w stosunku do decyzji poprzedzających zaskarżaną niniejszym decyzję, zgodnie z przepisem art. 135 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o wydanie wyroku pozostawiając sprawę ocenie Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, ze zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargi należy uznać za zasadne.
Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd oddalił wnioski dowodowe J. H., J. R. i A. B. o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi uznając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., że ich przeprowadzenie nie jest niezbędne do rozpoznania sprawy.
Przechodząc do kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] należy stwierdzić, że błędne wskazanie w niej decyzji z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] nie stanowi wbrew zarzutowi skargi Prokuratora rażącego naruszenia prawa, gdyż z jej uzasadnienia wynika, że chodzi o decyzję z dnia [...] sierpnia 2016r. o umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] grudnia 1953r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej S. i Z. H. nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]. W ocenie Sądu powyższe należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską.
Istota niniejszego sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy J. H., J. R. i A. B. jako spadkobiercy J. K., mogły zainicjować postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953r. o odmowie przyznania J. i Z. małż. H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej przy ul. [...] Nr [...] w [...], a więc czy przysługuje im przymiot strony w tym postępowaniu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po wszczęciu tego postępowania umorzyło je jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. uznając, że wnioskodawczyniom nie przysługuje przymiot strony w tego rodzaju postępowaniu nadzorczym z uwagi na to, że nie przedstawiły dowodu na posiadanie przez ich poprzedniczkę prawną- J. K. tytułu własności przedmiotowej nieruchomości.
Stanowisko w tym zakresie organu nadzoru Sąd uznał za błędne.
W sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji (także orzeczeń dekretowych) – zgodnie art. 157 § 2 k.p.a. - postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Niewątpliwie stroną uprawnioną do wystąpienia z takim wnioskiem jest przedwojenny właściciel nieruchomości [...] lub jego spadkobiercy.
Źródłem interesu prawnego przedwojennych właścicieli gruntu warszawskiego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) są normy prawa materialnego, czyli przepisy dekretu, a w szczególności art.7 dekretu. Stosownie do tego przepisu: " Dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną".
Jak wynika z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie i co ustalił organ nadzoru nieruchomość położona przy ul. [...] oznaczona przedwojennym numerem hipotecznym [...] stanowiła własność Spółki Akcyjnej P. Spółka zbyła połowę tej nieruchomości J. K. w dniu 21czerwca 1939r. Powyższe wynika z wpisu w księdze hipotecznej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości nr hip. [...] z dnia [...] lipca 1939r. (karta nr 7-10 akt administracyjnych). Do tego dokumentu organ orzekający w ogóle się nie odniósł, a z dokumentu tego jasno wynika, że J. K. na podstawie aktu z dnia 21 czerwca 1939r. stała się współwłaścicielką nieruchomości przy ul. [...]. Została ona podzielona na dwie działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2.(decyzja Zarządu Miejskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1939r. zatwierdzająca podział – karta 154 akt administracyjnych). Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1939r. współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości dokonali zniesienia jej współwłasności w ten sposób, że działka nr [...] o pow. [...] m kw. stała się własnością Spółki Akcyjnej P., a działka nr [...] o pow[...] m kw. J. K.. Do aktu tego przystąpili członkowie zarządu Spółki i pełnomocnik J. K. ( karta 64 akt administracyjnych). Powyższe znajduje również potwierdzenie w badaniach hipotecznych księgi hip. Nr [...] (karta 156-157 akt administracyjnych), a przede wszystkim w zaświadczeniu Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] stycznia 1949r. (błędnie powoływana przez Kolegium data 20 stycznia 1939r.) załączonego do wniosku dekretowego ze stycznia 1949r. złożonego przez P. Spółka Akcyjna. Sąd powołuje się w tym zaświadczeniu na ww akt działowy z dnia 18 sierpnia 1939r.
W tej sytuacji w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że J. K. była przedwojenną właścicielką części przedmiotowej nieruchomości. Wprawdzie brak jest dokumentów potwierdzających jej tytuł własności w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r. Jednakże brak jest również jakichkolwiek dowodów by tę nieruchomość zbyła S. i Z. małż. H., jak twierdzi organ nadzoru. Takim dowodem z całą pewnością nie może być fakt złożenia wniosku dekretowego przez S. i Z. małż. H. i powołanie się przez nich w pełnomocnictwie udzielonym F. W. na posiadanie przez nich tytułu własności przedmiotowej nieruchomości, jak również fakt, że toczyło się postępowanie o przywrócenie posiadania tej nieruchomości z wniosku małż. H., czy postępowanie podatkowe z tytułu wzbogacenia wojennego. Również zasługi poniesione przez małż. H. w okresie okupacji dla osób pochodzenia żydowskiego nie mogą stanowić okoliczności potwierdzającej, że byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzenie organu nadzoru, że w świetle ww. okoliczności można przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nieruchomość przy ul. [...] kupili małż. H. od J. K. w okresie między wrześniem 1939r. a czerwcem 1942r. jest co najmniej nieuprawnione, ponieważ dowodem potwierdzającym tego rodzaju transakcję mógłby być jedynie dowód w postaci aktu notarialnego czy wpisu w księdze wieczystej. Dowodu takiego jednak w aktach administracyjnych nie ma, co zresztą organ przyznaje.
Wprawdzie zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, jednak tytuł własności nieruchomości może być jedynie potwierdzony albo dokumentem w postaci aktu notarialnego albo stosownym wpisem w księdze wieczystej. Natomiast jak wskazano wyżej dokumenty potwierdzające przedwojenny tytuł własności J. K. do przedmiotowej nieruchomości znajdują się w aktach sprawy, jednakże Kolegium dokonało ich oceny z naruszeniem 80 k.p.a.
Nie można zatem podzielić stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego złożyły osoby nieuprawnione, skoro tymi osobami są spadkobiercy przedwojennego właściciela przedmiotowej nieruchomości.
W tej sytuacji zarzuty skarg okazały się skuteczne, a organ nadzoru ponownie rozpatrując sprawę niniejszą weźmie pod uwagę powyższe rozważania i merytorycznie rozpatrzy wniosek J. H., J. R. i A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] grudnia 1953r. przyznając im przymiot stron w tym postępowaniu i po ustaleniu wszystkich stron postępowania biorąc pod uwagę, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane wskutek wniosku złożonego przez S. i Z. H.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło