III FSK 222/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2861/16 w sprawie ze skargi P.sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 18 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 18 lipca 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik strony skarżącej zarzucając na podstawie art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 2 i art. 18 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2016, poz. 599 ze zm., dalej "u.p.e.a.") w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i nieuzasadnione przyjęcie, iż w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy organy nie poczyniły wystarczającej oceny sytuacji majątkowej Spółki w oparciu o stosowaną kalkulację; - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 56 § 1 i § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 151 § 1 p.p.s.a., poprzez uznanie przez Sąd, że organy postąpiły prawidłowo umarzając postępowanie egzekucyjne, w sytuacji, gdy ww. postępowanie egzekucyjne było zawieszone z uwagi na uwzględnienie przez sąd skarg na decyzje stanowiące podstawę egzekwowanych należności, co powodowało skutek wstrzymania wykonania obowiązku; - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 56 § 1 i § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organy postąpiły prawidłowo umarzając postępowanie egzekucyjne, w sytuacji, gdy ww. postępowanie egzekucyjne było zawieszone z uwagi na wydanie przez sąd postanowienia o wstrzymaniu wykonania w całości decyzji będącej podstawą egzekwowanej należności, co powodowało skutek wstrzymania wykonania obowiązku. Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Istota sporu w niniejszym postępowaniu kasacyjnym w ramach wyznaczonych zarzutami skargi kasacyjnej ogniskuje się wokół problemu umorzenia postępowania egzekucyjnego, które wcześniej zostało zawieszone na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zgodnie z treścią 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, słusznie uznał sąd pierwszej instancji, że "zaistnienie przesłanki wskazanej w art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada na organ obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie udostępnia taką możliwość. Tym samym umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi". Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego – na zasadzie uznania administracyjnego – w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Należy zwrócić uwagę na fakultatywny charakter art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka (por. wyrok sygn. akt II FSK 2827/16 z dnia 27 czerwca 2019 r.). Ponadto należy zauważyć, że skoro pobranie opłaty egzekucyjnej nie jest zależne od nakładu pracy czy skuteczności egzekucji, a jednocześnie wybór czynności podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego należy w istocie do organu podatkowego, to zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a. sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12). W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny podjął na podstawie art. 36 u.p.e.a. bezskuteczne próby ustalenia składników majątku Spółki. Z kolei pozyskana w trakcie egzekucji kwota 19.862,64 zł, pokryła jedynie 0,45% łącznej kwoty głównej dochodzonych należności, oraz 11,24% kwoty wszystkich kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z dokonanymi zajęciami z dnia 1 lipca 2014 r. i 10 marca 2015 r. Zatem organ egzekucyjny przeprowadził niezbędne kalkulacje stanowiące podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej, zgodnie z którą umorzenie postępowania, które wcześniej zostało zawieszone było niedopuszczalne. Czynność procesowa zrealizowana przez organ miała na celu szybkie i sprawne zakończenie postępowania egzekucyjnego; utrzymywanie w stanie zawieszenia postępowania, co do którego zachodzi przesłanka uzasadniająca jego umorzenie, wydaje się bezcelowe. Trudno zrozumieć motywy leżące u podstaw skargi kasacyjnej, skoro organ podjął rozstrzygnięcie na korzyść strony; umorzenie postępowania egzekucyjnego, jest bowiem co do zasady instytucją chroniącą zobowiązanego. Nie sposób również podważyć wyniku kontroli sądowoadministracyjnej dokonanej w sprawie przez WSA w Warszawie opierając się na przyjmowanym przez stronę założeniu, że organ zobligowany był w pierwszej kolejności podjąć postępowanie, a następnie ewentualnie je umorzyć. Rzecz w tym, że jak stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, jeżeli sąd administracyjny w toku kontroli działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem dostrzeże naruszenia o charakterze proceduralnym, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., może uchylić decyzję lub postanowienie tylko wtedy, gdy stwierdzone uchybienie "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". W rozpoznawanej sprawie sugerowane przez stronę skarżącą naruszenie proceduralne i tak nie mogłoby mieć żadnego wpływu na ostateczny wynik sprawy, istotne jest bowiem to, że w ustalonych przez organ okolicznościach faktycznych, dysponował on możliwością umorzenia postępowania i rozstrzygnięcie takie wydałby również wówczas, gdyby wcześniej podjął zawieszone postępowanie. Bezpośrednie umorzenie zawieszonego postępowania nie mogło mieć zatem w realiach niniejszej sprawy jakiegokolwiek wpływu na jej wynik, tym bardziej zaś takiego, który zakwalifikować można by jako istotny. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sędzia NSA Dominik Gajewski Sędzia NSA Bogusław Dauter Sędzia del. WSA Paweł Dąbek