VI SA/Wa 620/15

WyrokWSA w Warszawie2015-06-22

Skład orzekający: Sławomir Kozik, Ewa Frąckiewicz, Magdalena Maliszewska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia może odmówić sfinansowania leczenia przeprowadzonego poza granicami kraju, jeśli wniosek o jego sfinansowanie został złożony po fakcie wykonania zabiegu, mimo że istniały obiektywne przeszkody w złożeniu wniosku przed jego przeprowadzeniem?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że umorzenie postępowania przez Prezesa NFZ z powodu złożenia wniosku o sfinansowanie leczenia po jego wykonaniu jest nieprawidłowe. Prawo dopuszcza możliwość sfinansowania leczenia przeprowadzonego za granicą, nawet jeśli wniosek został złożony po fakcie, pod warunkiem spełnienia materialnoprawnych przesłanek, zwłaszcza gdy istniały obiektywne trudności w przeprowadzeniu procedury przed zabiegiem. Konstytucyjne prawo do ochrony zdrowia stoi na przeszkodzie takiej wykładni przepisów, która pozbawiałaby obywatela prawa do ubiegania się o pomoc państwa z powodu podjęcia działań ratujących zdrowie przed uzyskaniem formalnej zgody.
Stan faktyczny
Rodzice małoletniego N. G. wystąpili do NFZ o sfinansowanie zabiegu selektywnej rizotomii tylnej poza granicami kraju. Ze względu na trudności w uzyskaniu wymaganego przez NFZ poświadczenia wniosku przez lekarza specjalistę, zabieg został przeprowadzony w sierpniu 2011 r. w ośrodku zagranicznym. Po latach, we wrześniu 2014 r., złożyli kolejny wniosek o sfinansowanie leczenia. Prezes NFZ umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe, ponieważ zabieg został już wykonany. Rodzice zaskarżyli decyzję, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 26 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia i stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi małoletniego N. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wniosku o wykonanie zabiegu poza granicami kraju 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Prezes NFZ umorzył postępowanie w sprawie wszczętej wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014 r. przedstawicieli ustawowych małoletniego N. G., (dalej zwanego małoletnim, skarżącym): J. i J. G. (rodziców), skierowanym do [...] OW NFZ o przeprowadzenie leczenia, którego nie przeprowadza się w Polsce, poza granicami kraju. Konkretnie – przedmiotem wniosku było pokrycie kosztu leczenia małoletniego w postaci zabiegu selektywnej rizotomii tylnej z monitorowaniem elektrofizjologicznym korzeni rdzeniowych i mięśni w ośrodku zagranicznym - w S., M., US. Operacja polega na przecięciu korzeni nerwów rdzeniowych w celu redukcji spastyczności mięśniowej. Zdaniem przedstawicieli ustawowych, ww. zabieg był właściwy do poprawy stanu zdrowia syna, u którego stwierdzono [...]. Rodzice skarżącego podali, że uprzednio bezskutecznie składali wniosek o sfinansowanie ww. zabiegu - NFZ go odrzucał, gdyż nie zawierał obowiązkowego poświadczenia procedury przez lekarza specjalistę z dziedziny neurologii dziecięcej, posiadającego odpowiedni tytuł naukowy. Ponieważ "nie zdołali przejść stosownej procedury administracyjnej", zdecydowali się poddać syna zabiegowi w dniu [...] sierpnia 2011 r. przy czym istotny był fakt, iż syn w dacie operacji miał już ukończone 5 lat i 4 miesiące, podczas, gdy optymalnym wiekiem do jej przeprowadzenia jest wiek do pięciu lat. Przywołali wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn.. akt: II GSK 82/11, wyrażający pogląd, zgodnie z którym dopuszczalne jest złożenie wniosku o sfinansowanie leczenia za granicą również w trakcie leczenia, lub nawet po jego przeprowadzeniu. Podkreślili, ż zgodnie z wiedzą medyczną zabieg, o którego sfinansowanie się ubiegają, jest zasadnym, a nawet wykonywanym już obecnie w Polsce, zabiegiem dla pacjentów z [...]. Nadto podali, iż ich syn N. po zabiegu osiągnął znaczny postęp sprawności, przy czym czeka go kolejna kosztowna operacja za granicą, tym razem ortopedyczna, której kosztu nie pokryje NFZ. Załączyli m.in. kopię wniosku o zwrot kosztów leczenia operacyjnego syna z dnia [...] sierpnia 2012 r. Organ rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania oparł o ustalenie, iż zabieg objęty wnioskiem o sfinansowanie, został już przeprowadzony w dniu [...] sierpnia 2011 r. a zatem występuje bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 k.p.a. Wskazał, iż aktualnie przedmiotem rozpoznania jest, złożony przez przedstawicieli ustawowych dziecka w dniu [...] września 2014 r. do [...] OW NFZ, wniosek małoletniego N. G. do Prezesa NFZ o przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju, a więc 2 lata od chwili złożenia wniosku do Prezesa NFZ z brakami formalnymi. Z treści przedmiotowego wniosku, wypełnionego w dniu [...] sierpnia 2014r. przez dr. hab. med. S. K., specjalistę neurochirurga z Oddziału Neurochirurgicznego [...] w K. wynika, iż leczenie poza granicami kraju, o przeprowadzenie którego aktualnie wnioskują przedstawiciele ustawowi dziecka zostało rozpoczęte i wykonane w sierpniu 2011 r. Z opinii lekarza kierującego na leczenie wynika, iż u małoletniego N. G. rozpoznano [...] pod postacią obustronnego niedowładu kurczowego. Jak wynika z dalszej treści wniosku, Pacjent był wielokrotnie leczony iniekcjami toksyny botulinowej - z dobrym, ale przemijającym efektem. Z uwagi na dużą spastyczność w zakresie wielu grup mięśniowych i dobrą siłę mięśniową w prostownikach stawów kolanowych oraz osiągnięty w procesie rehabilitacji stan ruchowy, wykonano zabieg leczenia spastyczności metodą chirurgiczną SDR (selektywna rizotomia grzbietowa). Wskazując na powody przeprowadzenia leczenia w ośrodku zagranicznym, lekarz wypełniający wniosek poinformował, iż w dacie jego wykonania, tj. w 2011 r. nie było możliwości jego zrealizowania w krajowych ośrodkach opieki medycznej. Organ wskazał, iż podstawowymi przesłankami, wynikającymi z brzmienia art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach, stanowiącego podstawę prawną w rozpoznawanej sprawie, są: 1. brak możliwości udzielenia wnioskowanego leczenia na terenie kraju, 2. wynikająca z aktualnego stanu zdrowia niezbędność udzielenia takiego świadczenia w celu ratowania życia lub poprawy stanu zdrowia wnioskodawcy. Zasadniczym elementem prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego jest dokonanie oceny w zakresie zaistnienia lub braku zaistnienia przesłanek wynikających z wymienionego powyżej artykułu na dzień wydania przez organ decyzji, tj. na dzień, według którego ocenia się stan faktyczny i prawny sprawy. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek, organ podał, iż zabiegi, o które aktualnie wnioskują przedstawiciele ustawowi małoletniego N. G., od 2012r. są wykonywane m. in. na Oddziale Neurochirurgii [...] nr [...]w K. W zakresie do drugiej z przesłanek, zdaniem organu, należy wziąć pod uwagę okoliczności, jakie zaistniały w związku ze złożonym przez przedstawicieli ustawowych dziecka wnioskiem do Prezesa NFZ o przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju. Z istoty procedury zawartej we wniosku o przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju jednoznacznie wynika, że dotyczy ono jednostkowej, konkretnej i indywidualnej sytuacji zdrowotnej pacjenta, który ubiega się o przeprowadzenie poza granicami kraju niewykonywanego w ośrodkach krajowych, ściśle określonego co do zakresu i sposobu, leczenia - uzasadnionego aktualnym stanem zdrowia. Instytucja ubiegania się o skierowanie na przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju jednoznacznie przewiduje konieczność złożenia wniosku do Prezesa NFZ o przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju - przed udaniem się pacjenta na leczenie zagraniczne - niezależnie od charakteru leczenia. Powyższe wynika przede wszystkim z treści samego wniosku, który - jako formularz ściśle określony co do merytorycznej zawartości - winien odzwierciedlać sytuację zdrowotną osoby wnioskującej, która uzasadnia skierowanie na leczenie zagraniczne. Uwzględniony zatem winien być wyłącznie stan faktyczny dotyczący sytuacji zdrowotnej osoby wnioskującej na dzień złożenia wniosku, który to stan zdrowotny uzasadnia ubieganie się o skierowanie przez Prezesa NFZ na leczenie za granicą. Następcze wypełnienie wniosku oraz jego złożenie po przeprowadzeniu leczenia którego dotyczy, skutkuje sprzecznością w treści wniosku, wskazującego na konieczność uzyskania określonego leczenia - adekwatnego w stosunku do aktualnego stanu zdrowia. Złożenie wniosku oraz uzyskanie zgody Prezesa NFZ na przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju, winno zatem mieć charakter pierwotny w stosunku do faktycznego rozpoczęcia leczenia, stanowiącego przedmiot ww. wniosku. Zasada uzyskiwania uprzedniej zgody na leczenie planowane poza granicami kraju wypływa również z regulacji międzynarodowych i została zawarta w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L z dnia 30 kwietnia 2004 r.), które w art. 20 pkt 2. wskazuje, że cyt.: "ubezpieczony, który uzyskał zezwolenie właściwej instytucji na udanie się do innego Państwa Członkowskiego w celu poddania się leczeniu odpowiedniemu do jego stanu, otrzymuje świadczenia rzeczowe udzielane, w imieniu instytucji właściwej, przez instytucję miejsca pobytu (...)". Przedstawione regulacje w ocenie organu jednoznacznie wskazują, iż Prezes NFZ nie może wydać decyzji o zgodzie lub odmowie leczenia wnioskodawcy, mając na względzie konkretne leczenie określone z nazwy, niezbędne w aktualnym stanie zdrowia wnioskodawcy w sytuacji, gdy wnioskodawca - w chwili złożenia wniosku - tego leczenia już nie potrzebuje. Prezes NFZ podkreślił, że treść wniosku obrazująca stan zdrowia małoletniego N. G. w dniu jego wypełnienia, tj. w sierpniu 2014 r. nie odzwierciedla konieczności podjęcia leczenia w nim określonego. Przedstawiciele ustawowi małoletniego złożyli skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając tej decyzji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7, 77§ 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy przedstawiciele ustawowi skarżacego mieli możliwość złożenia kompletnego, zgodnego z wymogami formalnymi, wniosku o zgodę na wykonanie poza granicami kraju zabiegu selektywnej rizotomii tylnej we właściwym terminie, to jest przed wykonaniem przedmiotowego zabiegu, pomimo podjętych starań o wypełnienie wniosku przez właściwego lekarza, naruszenie art. 77§ 1, 78§ 1, art.80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. ora/, art. 107 § 3 k.p.a. przez nie ustalenie indywidualnej sytuacji medycznej małoletniego N. G., w momencie przeprowadzenia zabiegli rizotomii tylnej, a także nie rozważenie, czy ten przypadek medyczny nie uzasadniał refundacji kosztów leczenia z pominięciem procedury uzyskaniu uprzedniej zgody Prezesa NFZ na przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju oraz naruszenie art. 78§ 2 i art. 107§ 1 i 3 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na nie odniesienie się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka na okoliczność zaopiniowania wniosku N. G. do NFZ przez prof. M. R., co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności nie wskazano żadnych motywów stanowiska organu w przedmiocie zasadności przeprowadzenia wnioskowanej czynności Ponadto zarzucili naruszenie prawa materialnego: naruszenie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 27 grudnia 2007 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż instytucja ubiegania się o skierowanie mi przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju jednoznacznie przewiduje konieczność złożenie wniosku do Prezesa NFZ o przeprowadzenie leczeniu poza granicami kraju - przed udaniem się pacjenta na leczenie zagraniczne - niezależnie od charakteru tego leczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do wniosku, iż mogą mieć miejsce wyjątkowe przypadki, w których mimo podjęcia wszelkich możliwych kroków wnioskodawca z przyczyn obiektywnych, nie może złożyć w odpowiednim terminie formalnie kompletnego wniosku, co nie powinno pozbawiać wnioskodawcy prawa do ubiegania się o zgodę na sfinansowanie wykonanych już świadczeń. W oparciu o tak sformułowane zarzuty na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a wnieśli o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W niebudzącym wątpliwości stanie faktycznym sprawy, u małoletniego N. G. rozpoznano [...]. Przedstawiciele ustawowi – rodzice skarżącego – wszczęli starania o sfinansowanie leczenia, którego nie przeprowadza się w Polsce, poza granicami kraju. Konkretnie chodziło o pokrycie kosztu leczenia małoletniego w postaci zabiegu selektywnej rizotomii tylnej z monitorowaniem elektrofizjologicznym korzeni rdzeniowych i mięśni w ośrodku zagranicznym - w S., M., US. Operacja polega na przecięciu korzeni nerwów rdzeniowych w celu redukcji spastyczności mięśniowej. Wobec problemu z uzyskaniem stosownego potwierdzenia wniosku przez lekarza – specjalistę, legitymującego się tytułem naukowym profesora lub stopniem naukowym doktora habilitowanego, o którym mowa w pkt 2 paragrafu 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie kierowania świadczeniobiorców na leczenie lub badania diagnostyczne poza granicami kraju (Dz.U. 2004.274.2729) – pozbawieni byli możliwości skutecznego złożenia wniosku. Ostatecznie zdecydowali się na przeprowadzenie u syna ww. zabiegu w dniu [...] sierpnia 2011 r. Zgodnie z art. 25 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje koszty leczenia lub badań diagnostycznych poza granicami kraju, udzielonych zgodnie z przepisami o koordynacji, oraz wynikające z art. 26 powołanej ustawy. Prezes Funduszu może na wniosek, o którym mowa w art. 25 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, skierować wnioskodawcę do przeprowadzenia poza granicami kraju leczenia lub badań diagnostycznych, których nie przeprowadza się w kraju, kierując się niezbędnością udzielenia takiego świadczenia w celu ratowania życia lub poprawy stanu zdrowia wnioskodawcy. Oznacza to, że przepisy prawa wskazują na możliwość skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza granicami kraju w przypadku zaistnienia określonych przesłanek i uzyskania zgody Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na leczenie poza granicami kraju. Identyczną co do zasady kwestią zajmował się naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r. wydanym w sprawie sygn. akt: II GSK 82/11, którego wywody prawne oraz wyrażone w nim poglądy należy w niniejszej sprawie podzielić. NSA doszedł do przekonania, iż w sytuacji, gdy materiał dowodowy pozwala na ustalenie istnienia materialnoprawnych przesłanek skierowania wnioskodawcy na leczenie za granicą, możliwe jest udzielnie zgody na sfinansowanie ze środków publicznych kosztów leczenia, które już zostało przeprowadzone za granicą, a którego to leczenia nie przeprowadza się w kraju, zaś było ono niezbędne dla ratowania zdrowia i życia wnioskodawcy. NSA wskazał, iż art. 26 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych nie wynika wprost, że skierowanie nie może być wydane w trakcie leczenia lub nawet po jego przeprowadzeniu. Podkreślił, że istota rzeczy polega przecież na tym, że Prezes NFZ kierując na leczenie poza granicami kraju ma na względzie zarówno potrzeby wnioskodawców, jak i możliwości finansowe budżetu. W tym stanie rzeczy uznać należy, że co do zasady stosowne procedury powinny być przeprowadzane przed podjęciem leczenia. Brak jest zatem uzasadnienia prawnego dla uznania, że decyzja o zgodzie na finansowanie leczenia za granicą nie może być wydana także po jego przeprowadzeniu. Jeżeli stwierdzone zostanie ponad wszelką wątpliwość i w stosowny sposób spełnienie przesłanek materialnoprawnych skierowania na leczenie za granicą i finansowania tego leczenia ze środków publicznych, to fakt, że leczenie już przeprowadzono nie stoi na przeszkodzie podjęciu decyzji o jego sfinansowaniu ze środków publicznych. Z art. 68 Konstytucji wynika prawo każdego obywatela do ochrony zdrowia. Obywatel może zatem, realizując to prawo, podejmować wszelkie działania prawem dozwolone mające na celu realizację tego prawa konstytucyjnie chronionego. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia aktów prawnych niższego rzędu, która pozbawia obywatela uprawnienia do ubiegania się o pomoc Państwa z tego tylko względu, że sam podjął już zgodne z prawem działania dla ochrony swego zdrowia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo i zgodnie z art. 68 Konstytucji wykładane przepisy krajowe, tj. art. 25 i art. 26 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, pozwalają na zgodne z prawem rozwiązanie sytuacji prawnych wyjątkowych i finansowanie ze środków publicznych także świadczeń już wykonanych, jeżeli są spełnione przesłanki takiego finansowania. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że powołany przepis Konstytucji nie stanowi źródła roszczeń refundacyjnych, a skład orzekający w sprawie niniejszej pogląd ten podziela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt I CK 320/04, LEX nr 369249; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt IV CK 361/04). Powołany przepis Konstytucji stoi jednak na przeszkodzie takiej interpretacji art. 26 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, która wyklucza możliwość finansowania świadczeń już udzielonych (w ogóle nieopłaconych lub opłaconych ze środków wnioskodawcy). Skoro każdy ma prawo do ochrony zdrowia, to obywatel, który podjął natychmiastowe i niezbędne działania dla ratowania swego życia i zdrowia nie traci uprawnienia do wystąpienia o zgodę na finansowanie ze środków publicznych leczenia już wykonanego. Jego sytuacja nie powinna być ani lepsza, ani gorsza niż tego, kto z rozpoczęciem leczenia czeka na zgodę Prezesa NFZ. Bywają sytuacje, w których stan zdrowia nie pozwala na oczekiwanie, a wykazanie aktywności dla ratowania swego zdrowia jest prawem obywatela zagwarantowanym Konstytucją. Korzystając z tego prawa obywatel ryzykuje, że środki, które sam wyłożył nie będą pokryte z funduszy publicznych, nie zostaje jednak pozbawiony prawa do ubiegania się o taką pomoc. Jak w każdej innej sprawie tego rodzaju, decyzję merytoryczną uzależnioną od wykazania spełnienia przesłanek materialnoprawnych podejmuje Prezes Funduszu. NSA w przywołanym wyroku przypomniał, że za prokonstytucyjną wykładnią art. 25 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OSK 1407/08. W orzeczeniu tym NSA wyjaśnił, że istnieją wyjątki od reguły, iż uzyskanie zgody jest warunkiem uzyskania prawa do podjęcia leczenia poza granicami kraju (finansowanego następnie ze środków publicznych). Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 maja 2011 r. o sygn. akt II GSK 305/10. Oba wyroki dotyczyły pokrycia kosztów leczenia wykonywanego w kraju, ale ze względu na nagłą konieczność podjętego za granicą, bez przeprowadzenia procedury uzyskania zgody na to leczenie. Należy zatem przyjąć, iż mogą istnieć wyjątkowe i nagłe przypadki, w których pierwszeństwo będzie miało podjęcie działań leczniczych, a nie procedur prawnych, co nie pozbawia wnioskodawcy prawa do ubiegania się o zgodę na sfinansowanie wykonanych już świadczeń kraju. Wobec powyższego Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa NFZ dotknięta była wadami, o których mowa w art. 145§ 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Po pierwsze – w sytuacji faktycznej odmowy pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku, o którym mowa w art. 25 i 26 ustawy o świadczeniach, nawet, złożonym po fakcie przeprowadzenia leczenia, którego wniosek ten dotyczy, nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania, o której mowa w art. 105 k.p.a., w związku z czym rozstrzygnięcie o umorzeniu na powyższej podstawie było w ocenie Sądu niewłaściwe. Jednocześnie, wskazując na wywody zawarte w wyżej przytoczonym wyroku NSA, Sąd wskazuje na następujące działania organu, które winny zostać podjęte przy ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek niniejszego orzeczenia. W szczególności Prezes NFZ zobowiązany będzie do zbadania wszelkiej uprzedniej korespondencji oraz oświadczeń przedstawicieli małoletniego N. G., z których wynika zamiar ubiegania się o refundację przedmiotowego zabiegu, a także rozważyć okoliczności sprawy, także obejmujące okres poprzedzający przeprowadzenie zabiegu, o którego sfinansowanie się ubiegali. Wyjaśnienia wymaga przesłanka istnienia – bądź – jak podnoszą rodzice skarżącego – braku możliwości – podjęcia wnioskowanego leczenia w kraju – w dacie korelującej z datą faktycznego przeprowadzenia zabiegu ([...] sierpnia 2011 r.). W tym miejscu należy zauważyć iż nie miało sensu – a czego podjął się organ – badanie możliwości podjęcia tego leczenia w Polsce na datę wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. gdyż fakt ten jest po pierwsze bezsporny, gdyż takie leczenie jest już w Polsce aprobowane i zostało wdrożone, a po drugie – takie działanie jest oczywiście bezprzedmiotowe, skoro już z samej treści wniosku wynika, że zabieg został już przeprowadzony, zaś rodzice powołując się na niemożność sprostania wymogom proceduralnym, musieli podjąć leczenie mimo braku decyzji o sfinansowaniu przez NFZ. Ponadto wymagają wyjaśnienia przyczyny nieuzyskania poświadczenia wniosku przez lekarza – specjalistę, legitymującego się tytułem naukowym profesora lub stopniem naukowym doktora habilitowanego, o którym mowa w pkt 2 paragrafu 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie kierowania świadczeniobiorców na leczenie lub badania diagnostyczne poza granicami kraju. Wymaga też wyjaśnienia kwestia, czy w wieku i stanie zdrowia małoletniego N. G. (przekroczenie wskazywanego jako graniczny wieku lat 5) przeprowadzenie zabiegu było pilne. Należy też zauważyć iż w świetle ww. wyroku NSA kwestie formalne nie mogą przysłaniać nadrzędnej roli organów NFZ w umożliwianiu osobom podlegającym ubezpieczeniu zdrowotnemu dostępu do świadczeń medycznych. Zwłaszcza zaś ratowanie życia i zdrowia dzieci na równi z kobietami ciężarnymi oraz osobami niepełnosprawnymi i starszymi podlega szczególnej ochronie konstytucyjnej (art. 68 Konstytucji RP). Należy także zwrócić uwagę na podnoszoną przez przedstawicieli małoletniego kwestię pokrycia przez NFZ kosztów tego samego, co objęty wnioskiem zabiegu w dwóch innych przypadkach, w okresie, kiedy pragnęli przeprowadzenia zabiegu u ich syna. Kwestia powyższa wymaga wyjaśnienia ze względu na – również chronioną w art. 68 Konstytucji - zasadę równości dostępu do świadczeń medycznych. Sąd doszedł do przekonania, iż z uwagi na naruszenie art. 105 k.p.a. i błędną interpretację art. 25 i 26 ustawy o świadczeniach w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na mocy art. . 145§ 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a uchylił skarżoną decyzję, o kosztach orzekając w myśł art. 200 p.p.s.a,. a o wykonalności na podstawie art. 152 ppsa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło