II OSK 2007/18

Dnia 25 września 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 25 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3232/16 w sprawie ze skargi O. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody L. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2017r. sygn. akt IV SA/Wa 3232/16 po rozpoznaniu sprawy ze skargi O. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały, oddalił skargę. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: W dniu [...] stycznia 2016 r. O. L. złożył do Wojewody [...] wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. We wniosku zaznaczył, że posiada polskie pochodzenie. Wskazał, że ojciec jego matki - M. W. był obywatelem Polski. Cudzoziemiec dołączył do akt sprawy m.in.: kserokopię świadectwa chrztu W. D. (wg skarżącego jego matki); kserokopię aktu zgonu M. W.; kserokopię pisma z dnia [...] lipca 2015 r. Urzędu Miejskiego w [...] skierowanego do Urzędu Gminy [...] i pismo Polskiego Czerwonego Krzyża Zarząd Główny z dnia [...] lutego 2015r., oba dotyczące M. W. Organ I instancji, w toku postępowania, wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające narodowość polską lub obywatelstwo polskie jego przodków, a ponadto do złożenia zeznań. W odpowiedzi na powyższe cudzoziemiec złożył kserokopię Karty Ewidencyjnej Repatrianta Nr [...] dot. M. W., kserokopię informacji Polskiego Czerwonego Krzyża z dnia [...] stycznia 2016 r. dot. M. W., kserokopię wyciągu z dnia[...] stycznia 2016 r. nr [...] z Państwowego Rejestru Aktów Stanu Cywilnego, kserokopię swojego aktu urodzenia, w którym wskazana została [...] narodowość rodziców cudzoziemca - V. L. i O. L., kserokopię wyciągu z Państwowego Rejestru Aktów w Stanu Cywilnego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] dotyczących państwowej rejestracji urodzeń. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2015r. orzekł o odmowie udzielenia wnioskowanego zezwolenia. Stwierdził, że cudzoziemiec posiada związki z Polską i polskością, posługuje się językiem polskim, zna polskie tradycje i obyczaje, jednakże nie wykazał, że posiada polskie pochodzenie. Zdaniem organu przedstawione przez stronę dokumenty nie potwierdzają posiadania przez członków jego rodziny polskiej narodowości, polskiego pochodzenia ani polskiego obywatelstwa. Ponadto organ I instancji stwierdził, że żaden z przedstawionych przez cudzoziemca dokumentów nie potwierdza jego pokrewieństwa z M. W., którego cudzoziemiec wskazuje jako swojego dziadka. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca, decyzją z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2015 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona jedna z obligatoryjnych przesłanek skutecznego ubiegania się przez cudzoziemca udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż żaden z przedstawionych przez niego dokumentów nie zawiera informacji o posiadaniu przez jego przodków narodowości polskiej lub obywatelstwa polskiego. Przedłożone bowiem przez cudzoziemca dokumenty nie potwierdzają jego polskiego pochodzenia i w związku z tym nie uprawniają do uzyskania przez niego wnioskowanego zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wskazał, że przedstawione przez cudzoziemca dokumenty mieszczą się w katalogu dokumentów służących ustaleniu narodowości jego samego i jego przodków. Nie potwierdzają one jednak polskiego pochodzenia jego matki jak i faktu, iż M. W. (obywatel polski) był jego dziadkiem. Ze świadectwa chrztu W. D. (wg skarżącego jego matki) wynika, że jej ojciec jest nieznany (w rubryce: imię ojca podano: [...]). Z wyciągu z dnia [...] stycznia 2016 r. (wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski) z Państwowego Rejestru Aktów w Stanu Cywilnego dotyczących państwowej rejestracji urodzeń, dotyczącego aktu urodzenia matki cudzoziemca - V. D. brak jest dodatkowych informacji o jej rodzicach, poza wskazaniem "c. M.". Z wyciągu (wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski) z dnia [...] stycznia 2016 r. z Państwowego Rejestru Aktów Stanu Cywilnego dotyczących małżeństwa, w związku z potwierdzeniem nazwiska noszonego przed ślubem przez matkę cudzoziemca - V.D., c. M. wynika, że jako jej nazwisko noszone przed zawarciem związku małżeńskiego wskazano "D.", a po jego zawarciu "L.". W akcie urodzenia skarżącego (wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski) wskazana została [...] narodowość obojga rodziców cudzoziemca - V. L., c. M. i O. L.; s. S. Zdaniem Sądu I instancji przedstawione powyżej dokumenty nie wskazują ani na narodowość polską matki skarżącego, ani kto jest jej ojcem. Podanie tylko imienia "M." w jednym z dokumentów i jednocześnie "panieńskiego" jej nazwiska "D." nie wskazują, że jej ojcem jest wskazany przez skarżącego M. W. Należy mieć na uwadze, że samo imię "M.", nie wystarczy do identyfikacji pochodzenia dziecka i wykazania ojcostwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z przedłożonego świadectwa chrztu wynika, że W. D. urodzona [...] była dzieckiem nieślubnym i dane jej ojca nie zostały podane. Jednocześnie z uwagi na różnicę w imieniu (V. - W.) organy administracji stwierdziły, że nie ma pewności, iż przedłożony akt chrztu dotyczy rzeczywiście matki cudzoziemca. Nawet przyjęcie, że V. i W. D. to te same osoby, to i tak z przedłożonych dokumentów nie wynika potwierdzenie jej polskiego pochodzenia. Podobnie, w ocenie Sądu, nie wykazano aby M. W. był ojcem matki cudzoziemca, a zatem jego dziadkiem. Narodowość polska przodków skarżącego wynika wyłącznie z deklaracji skarżącego, które oparte są o informacje pochodzące od jego matki i ciotki, a te z kolei uzyskały je od ich matki - M. D. Pochodzenie i narodowość powinny być stwierdzone stosownym dokumentem. Nie mogą się one opierać na domniemaniu czy rodzinnych przekazach. W ocenie Sądu możliwe jest aby narodowość polska, o ile w istocie przodkowie skarżącego byli narodowości polskiej, została potwierdzona przez różnego rodzaju dokumenty. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem. Zdaniem Sądu I instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanki z art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji, co jednak nie przesądza, że w przypadku skompletowania stosownej dokumentacji, skarżący będzie mógł się skutecznie ubiegać o uzyskanie zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skargą kasacyjną O. L. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu: I. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj.: 1) art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej polegające na: a) błędnej wykładni i przyjęciu, że za osobę polskiego pochodzenia do której stosuje się art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, może być uznana jedynie osoba deklarująca narodowość polską i spełniająca łącznie warunki wynikające z art. 5 ust. 1 - 3 i art. 6 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji; b) zastosowanie wprost w sprawie, oprócz art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, powołanych przepisów ustawy o repatriacji, tj. 5 ust. 1 - 3 i art. 6, mimo iż organy administracji przy ustalaniu polskiego pochodzenia w sprawach o udzielenia zezwolenia na pobyt stały powinny stosować je pomocniczo; 2) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji poprzez uznanie, że przedstawione przez skarżącego dokumenty i wyjaśnienia nie potwierdzają polskiego pochodzenia jego matki jak i faktu, że M.W. (obywatel polski) był jego dziadkiem w sytuacji gdy dokumenty i zeznania strony, w tym świadectwo chrztu zgodnie z art. 877 § 2 Kodeksu prawa kanonicznego nie muszą zawierać danych o ojcu matki O. L., co doprowadziło do ustalenia, że skarżący nie przedstawił dokumentów świadczących o polskim pochodzeniu jego przodków; 3) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji poprzez uznanie, że samo potwierdzenie przez matkę skarżącego i jego ciotkę - przyrodnią siostrę matki - N. J. faktu, iż jego dziadkiem jest M. W. jest niewystarczające do potwierdzenia jego polskiego pochodzenia; II. naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit c) p.p.s.a. w zw art. 7 k.p.a., w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a poprzez ograniczenie się przez Sąd do analizy przesłanek określonych w ustawie o repatriacji, bez analizy całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, co doprowadziło do ustalenia, że skarżący nie jest w stanie wykazać, że M. W. to jego dziadek, a matka skarżącego jest córką M. W. Sąd nie wziął ponadto pod uwagę okresu zdarzeń, na które powołuje się skarżący - to jest okresu stalinizmu i walki władz radzieckich i [...] z obywatelami polskimi mieszkającymi na terenach byłej II Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy art. 197 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Artykuł 197 ust. 1 pkt 1 ustawy zobowiązuje organ administracji, nie pozostawiając mu dowolności w rozstrzygnięciu sprawy, do odmowy udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały, jeżeli nie spełnia on wymogów, o których mowa w art. 195 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi na czas nieoznaczony, na jego wniosek, jeżeli jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Polski na stałe. Do ustalenia polskiego pochodzenia, zgodnie z art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, w brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 858) z dniem 1 maja 2017 r., stosuje się przepisy art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1392 oraz z 2015 r. poz. 1274). Zgodnie z tym przepisem, za osobę polskiego pochodzenia, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2) wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. 2. Za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2. 3. Warunek określony w ust. 1 pkt 1 uważa się za spełniony, jeżeli co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków wnioskodawcy potwierdziło swoją przynależność do Narodu Polskiego przez, w szczególności, pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji. Zgodnie z tym przepisem wykazanie okoliczności, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków wnioskodawcy było narodowości polskiej, możliwe jest przez potwierdzenie przez te osoby, że przynależą do Narodu Polskiego. Możliwe jest to w szczególności poprzez pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów. Z przepisu tego wynika zatem dopuszczalność stwierdzenia polskiego pochodzenia u osoby, która wychowała się w polskiej tradycji kulturalnej. Istniała zatem możliwość stwierdzenia polskiego pochodzenia u osób wychowanych w polskich rodzinach, mających odległe związki z polskimi przodkami lub nawet w stosunku do osób, których nie wiążą więzy krwi z polskimi przodkami. W rozpoznawanej sprawie organy nie dokonały ustaleń w tym zakresie. Ograniczyły się do stwierdzenia, że narodowość polska powinna być stwierdzona stosownym dokumentem. Stwierdzić w związku z tym należy, że nie wszystkie okoliczności wynikające ze złożonych dokumentów oraz oświadczeń zostały przez organ dostrzeżone. Pominięte zostało oświadczenie skarżącego, że jego matka była katoliczką. Na potwierdzenie tego skarżący przedłożył świadectwo chrztu w Parafii Rzymskokatolickiej w [...] W. D. Organ wprawdzie zakwestionował ten dokument ze względu na różnice w imieniu, jednak nie wyjaśnił jakie znaczenie ma fakt, że data i miejsce urodzenia oraz imię matki i dziadka V. i W. D. są takie same (zob. k. 23, 24 i 28 akt administracyjnych). Zwrócić również należy uwagę na oświadczenie skarżącego, że w jego domu rodzinnym obchodzone jest m.in. Boże Narodzenie, Wielkanoc oraz Wszystkich Świętych. Kwestia wiary matki skarżącego może świadczyć o kultywowaniu tradycji polskich, albowiem panującą religią [...] jest prawosławie. Z protokołu przesłuchania strony wynika również, że matka skarżącego uczyła go języka polskiego. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organy powinny ustalić, czy matka skarżącego potwierdziła swoją przynależność do Narodu Polskiego przez, w szczególności, pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów. Ustalenie tej kwestii jest niezbędne do oceny, czy skarżący spełnia wymogi określone w art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o repatriacji. Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, którą uwzględnił z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu w ten sposób, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Odnosząc się do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wskazać należy, że nie podlegał on uwzględnieniu, albowiem skarżącemu postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lipca 2017 r. zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zwrotowi podlegają niezbędne koszty postępowania kasacyjnego, a do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.). Wobec zwolnienia strony od kosztów sądowych, ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu oraz braku nakazania osobistego stawiennictwa, skarżący nie poniósł żadnych kosztów mogących podlegać zasądzeniu od strony przeciwnej. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest natomiast przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.