I SA/Rz 592/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska Asesor WSA Jacek Boratyn / spr./ Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi L. N.-S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek L.N.– zwanej dalej skarżącą, decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej należności z tytułu: - zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, wraz z odsetkami, za okres od lutego do grudnia 2012 r., od stycznia do grudnia 2013 r., od stycznia do grudnia 2014 r., od stycznia do grudnia 2015 r., od stycznia do grudnia 2016 r., a także styczeń 2017 r., w łącznej kwocie 49 097,72 zł, - zaległych składek na Fundusz Pracy, wraz z odsetkami, za okres od lutego do grudnia 2012 r., od stycznia do grudnia 2013 r., od stycznia do grudnia 2014 r., od stycznia do grudnia 2015 r., od stycznia do grudnia 2016 r., a także styczeń 2017 r., w łącznej kwocie 3 320,94 zł. Wnioskiem z dnia 17 marca 2017 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie jej zaległości, z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku podkreśliła, że będąc na rencie, w wysokości 1 000 zł brutto miesięcznie nie jest w stanie spłacić tak dużej zaległości. Skarżąca zaznaczyła, że z dniem 13 lutego 2017 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, a 16 marca 2017 r. zakończyła jej prowadzenie, stąd też nie osiąga, oprócz renty, żadnych dochodów. Skarżąca we wniosku opisała obszernie swoją sytuację zdrowotną, zaznaczyła, że od 1985 r. cierpi na niewydolność nerek, a w 1996 r. wykryto u niej dużą niedoczynność tarczycy. W 2004 r. skarżąca przeszła mastektomię i usunięto jej węzły chłonne pod prawym dołem pachowym. Następnie przeszła cztery silne chemioterapie, w związku z czym, w okresie od 20 grudnia 2004 r. lutego 2006 r., uznano ją za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Po tym czasie, w wyniku powikłań pochorobowych, skarżąca jeszcze kilka razy była hospitalizowana. Obecnie, po częściowym wycięciu węzłów chłonnych, ma częściowo niesprawną prawa rękę. Niezależnie od powyższego skarżąca zwróciła uwagę, że prowadząc działalność gospodarczą regularnie i sumiennie opłacała składki. Jak wynika z wniosku skarżąca mieszka wraz z matką w mieszkaniu, które należy do jej córki. Jej małżonek mieszka oddzielnie. Jest on emerytem, inwalidą – osobą częściowo sparaliżowaną, na skutek ukąszenia przez żmiję. W latach 1998-2017 przeszedł on wiele operacji. Skarżąca wraz z mężem ma czternastoletni samochód, użytkowany przez męża, który został przystosowany do jego potrzeb. ZUS nie uwzględnił wniosku skarżącej. Organ w trakcie przeprowadzonego postępowania ustalił, że skarżąca pobiera rentę w wysokości 845,93 zł netto, mieszkając z 84-letnia matką, pobierającą emeryturę w wysokości 1 800 zł. Emerytura męża skarżącej wynosi 1 577,79 zł. Organ wyliczył, że suma wydatków bytowych w gospodarstwie domowym skarżącej wynosi 1 724,75 zł miesięcznie, tak więc dysponuje ona środkami, z których może spłacać swoje zaległości (ok. 600 zł miesięcznie). ZUS ustalił także, że skarżąca nie posiada nieruchomości, a wartość należących do niej ruchomości (sprzętu AGD i RTV) wynosi 1 550 zł. Skarżąca jest jeszcze współwłaścicielką samochodu osobowego, użytkowanego przez jej małżonka. Skarżąca w momencie rozpatrywania jej sprawy zalegała z czynszem za mieszkanie na kwotę 230 zł. Oprócz tego organ ustalił, że do 30 kwietnia 2020 r. skarżąca uznana została za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie faktycznym ZUS uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie jej zaległości składkowych, zarówno na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze. zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), jak i art. 28 ust. 3 a i przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). Organ przyznał, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej jest trudna, jednakże podkreślił, że okoliczności te muszą być rozpatrywane w kontekście braku dochodu, uniemożliwiającego spłatę zaległości. Tymczasem skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu, w postaci renty, której wysokość pozwala na prowadzenie egzekucji z tego świadczenia. Przepisy o egzekucji zaś określają jaka część świadczenia jest wolna od egzekucji, tak więc nie zachodzi obawa pozbawienia zobowiązanego środków do życia. Oprócz tego ZUS zauważył, że istnieje możliwość rozłożenia zaległości składkowych na raty, a w sytuacji skarżącej takie rozwiązanie może umożliwić jej uregulowanie zaległości bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Odmawiając uwzględnienia wniosku organ zwrócił uwagę na swój obowiązek dbania o interes publiczny, tj. stan Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego ochrona wymaga egzekwowania przypadających Funduszowi należności. Zdaniem ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości skarżącej byłoby przedwczesne, gdyż do tej pory nie prowadzono wobec niej egzekucji. Odnosząc się do argumentu skarżącej, zawartego w uzasadnieniu, odnośnie braku wiedzy w kwestii opłacania składek, organ stwierdził, że jest to okoliczność, która nie stanowi przesłanki udzielenia ulgi, w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania zaległych składek. Jeżeli chodzi o kwestie związane ze stanem zdrowia, to organ wyraził pogląd, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej, w oparciu o tę okoliczność, albowiem skarżąca, niezależnie od stanu zdrowia, dysponuje stałym dochodem (rentą). W skardze na decyzję ZUS z [...] lipca 2017 r. skarżąca podkreśliła, że w 2008 r., kiedy to doszło do zmiany zasad opłacania składek, nie została o tym fakcie poinformowana. Nie otrzymała też żadnego upomnienia lub wezwania do uregulowania należności składkowych. Dopiero w 2016 r., podczas wizyty w ZUS, uświadomiła sobie, że ma zaległość składkową. Odnośnie sytuacji zdrowotnej skarżąca podtrzymała swoje wcześniejsze stwierdzenia, dodając jedynie, że ostatnio złamała rękę, która i tak jest częściowo niesprawna, po operacji onkologicznej. Na tej podstawie skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej skargi. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, a jednocześnie odnosząc się do zarzutów i wniosków sformułowanych w skardze, na wstępie należy podkreślić, że kompetencje sądu administracyjnego, ze swej istoty, ograniczają się jedynie do kontroli działalności administracji publicznej oraz rozstrzygania sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.)). Kontrola ta sprawowana jest między innymi poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.). W związku z powyższym Sąd, rozpoznający niniejszą sprawę, nie może zmienić zaskarżonej decyzji i umorzyć zaległości skarżącej wobec ZUS, albowiem nie ma kompetencji do zastępowania właściwych organów administracji publicznej, w tej sprawie ZUS, w rozstrzyganiu powierzonych im spraw. Sądy administracyjne, co do zasady, wyposażone zostały w uprawnienie do wydawania orzeczeń kasatoryjnych, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez organy przepisom prawa. W ten sposób więc dokonują eliminacji zaskarżonych aktów z obrotu prawnego. Niniejsza sprawa, dotycząca rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych skarżącej wobec ZUS, została zakończona wydaniem decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku. W tym zakresie organ, odmawiając umorzenia zaległości składkowych, działał w zakresie uznania administracyjnego, a więc nie będąc związany treścią przepisów, determinujących konkretne rozstrzygnięcie. Niemniej jednak przedmiotowa uznaniowość, co do której istnienia, na gruncie obowiązujących przepisów, nie ma wątpliwości, nie oznacza dowolności organu w tym zakresie, albowiem winien on każdorazowo stosować się do zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, zarówno tych odnoszących się do prowadzenia postępowania dowodowego, jak również mających wpływ na prawa i obowiązki stron. Oprócz tego uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia winno odpowiadać określonym standardom, a zawarte w nim wnioski winne być logiczne i spójne, a także znajdować odzwierciedlenie w stanie faktycznym sprawy oraz przepisach, na które organ się powołuje. ZUS odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej skupił się, analizując przesłanki umorzenia zalęgłości składkowych, wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a także przepisów rozporządzenia, na następujących kwestiach, a mianowicie nieprzeprowadzeniu względem skarżącej postępowania egzekucyjnego, możliwości wystąpienia przez skarżącą o rozłożenie na raty spłaty zaległości, a także różnicy pomiędzy wysokością dochodów i wydatków w jej gospodarstwie domowym, oraz przede wszystkim, na fakcie posiadania przez skarżącą stałego źródła dochodów. W tej jednak mierze, rozważając okoliczności, o których wyżej mowa, organ nie rozpatrzył ich w kontekście wszystkich przesłanek zwolnienia, gdyż przytaczając jedynie literalne brzmienie przepisów, określających te przesłanki, luźno wskazał na związek między nimi, a podniesionymi kwestiami. Dokonując oceny stanowiska organu, na wstępie należy podkreślić, że słusznie przyjął on, iż dla kwestii umorzenia zaległości bez znaczenia pozostają okoliczności związane z samym jej powstaniem, na które uwagę zwraca skarżąca. Nie stanowią one bowiem przesłanek zwolnienia, wymienionych w sposób wyczerpujący w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu, dlatego też organ nie był zobowiązany do odniesienia się do nich. Rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości składkowych ZUS w pierwszej kolejności winien odnieść się do sytuacji materialnej i osobistej wnioskodawcy, ustalonej w sposób wyczerpujący i rzetelny, gdyż jedynie w tak określonym stanie faktycznym możliwe jest rozważenie spełnienia przesłanek zwolnienia, które wprost odnoszą się do tych okoliczności. Tymczasem w niniejszej sprawie organ, co prawda w sposób prawidłowy ustalił okoliczności dotyczące dochodów, warunków mieszkaniowych i wysokości ponoszonych wydatków przez skarżącą, jednakże w zasadzie pominął sytuację jej męża. Skoro jednak stwierdził, co skarżąca także przyznała, że nie zawierała z mężem umowy o rozdzielność majątkową, to organ winien był w sposób precyzyjny ustalić, w jakim stopniu sytuacja ekonomiczna męża skarżącej wpływa na jej sytuację, w szczególności na zakres zdolności płatniczych. Niezależnie zaś od kwestii majątkowego ustroju małżeńskiego małżonkowie zobowiązani są do wzajemnego wspierania się, także materialnego, tak więc organ winien był precyzyjnie ustalić w jakim zakresie małżonek skarżącej przyczynia się do ponoszenia przez nią wydatków bytowych, jakim majątkiem dysponuje, a także w jakim stopniu małżonkowie dzielą wspólne wydatki. Ponadto zaś, skoro samochód stanowi ich współwłasność, to niezbędnym jest określenie zakresu, w jakim ponoszą oni koszty jego utrzymania. Podobnie organ ustalił wartość ruchomości skarżącej, pomijając całkowicie tę okoliczność w przypadku jej męża. Tymczasem będące w jego dyspozycji ruchomości mogą stanowić ich współwłasność ustawową, co nie pozostaje bez wpływu na obraz sytuacji samej skarżącej, zwłaszcza w kontekście ewentualnej egzekucji zaległych składek. Tak więc w sprawie niezbędne jest uzupełnienie postępowania, w kierunku wyjaśnienia stanu faktycznego, w zakresie sytuacji małżonka skarżącej, gdyż to dopiero umożliwi pełne i rzeczowe odniesienie się do przesłanek umorzenia. Wydając w sprawie zaskarżoną decyzję organ przeanalizował sytuację skarżącej pod kątem nieściągalności zaległości, a także możliwości zaspokojenia potrzeb bytowych, w związku z koniecznością spłaty zadłużenia wobec ZUS, a jego stanowisko, znajduje odniesienie do odpowiednich przesłanek zwolnienia. Nie można tego jednak powiedzieć o kwestii wpływu na możliwość spłaty zadłużenia sytuacji zdrowotnej skarzącej. Jak wynika z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym przypadku ZUS nie zakwestionował stanu zdrowia skarżącej, który z pewnością ma związek z przewlekłym schorzeniem. Zwrócił też uwagę na fakt, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednakże rozważając przesłankę zwolnienia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wskazał jedynie na fakt posiadania przez nią stałego źródła dochodów, w postaci renty, pomijając całkowicie kwestię wpływu stanu zdrowia na możliwości uzyskania dochodów. Taki sposób prowadzenia postępowania należy zakwalifikować jako uchybienie obowiązującym przepisom, w szczególności z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, w związku z którym zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Również uzasadnienie rozstrzygnięcia uznaniowego powinno odpowiadać standardom przewidzianym w art. 107 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257). Strona winna wiedzieć dlaczego organ wydał takie a nie inne rozstrzygnięcie, a także znać motywy, którymi kierował się przy jego podjęciu. Uzasadnienie powinno odpowiadać także na pytanie jakie przepisy prawne stanowiły jego podstawę, a także wyjaśnienie ich znaczenia i zastosowania w sprawie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada tym wymogom. Organ bowiem co prawda przytoczył wszystkie podstawy zwolnienia, jednakże w przypadku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uchylił się w istocie od jej rozważenia, przytaczając jedynie fakt pobierania renty w kwocie 845,93 zł netto. Mając zaś na uwadze wysokość tego świadczenia, która jest bardzo niewielka, w stosunku do wysokości zaległości składkowych zachodzi konieczność ustalenia czy skarżąca jest w stanie uzyskać dochód realnie pozwalający jej na spłatę zaległości, będąc w takiej a nie innej sytuacji zdrowotnej. Na to pytanie winien organ odpowiedzieć w ponownie przeprowadzonym postępowaniu. Tak więc ZUS ponownie rozpatrując wniosek skarżącej, w pierwszej kolejności musi uzupełnić materiał dowodowy sprawy, o okoliczności dokumentujące sytuację męża skarżącej, a następnie rozważyć ich wpływ na sytuację skarżącej. Oprócz tego powinien się odnieść w sposób merytoryczny i pełny do wszystkich przesłanek zwolnienia, tj. zarówno tych wynikających z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również tych z rozporządzenia, w szczególności przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 tego ostatniego aktu. W związku z powyższym Sąd, wobec naruszenia art. 7 i art. 77, art. 107 § 1 i 3 oraz K.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.