I SA/Wr 1268/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Terlecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi: M. K. przy współudziale uczestnika postępowania: D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportu na 2016 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] NR [...] i umarza postępowanie w sprawie. Przedmiotem skargi M.K. przy współudziale uczestnika postępowania - Doroty K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 23 sierpnia 2016 r. nr SKO [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia 15 lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych na 2016 rok w kwocie 2.394,00 zł. Z przyjętego w sprawie stanu faktycznego wynika, że Prezydent W. - po wszczęciu z urzędu postępowania podatkowego (postanowieniem z dnia 12.04.2016 r.) ustalił, że M.K. i D.K. (dalej: Podatnicy, Skarżący) są od 29.10.1993 r. współwłaścicielami autobusu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], rok produkcji 1986 z 47 miejscami do siedzenia, zarejestrowanego po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) od 9.10.1986 r. Powyższe dane organ ustalił na podstawie informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) z dnia 8.06.2016 r. Mimo ustawowego obowiązku i wezwania przez organ (pismem z dnia 14.03.2016 r.) Podatnicy nie złożyli w terminie stosownych deklaracji na podatek od środków transportowych na 2016 r. (DT-1). Postanowieniem z dnia 29.06.2016 r. Prezydent W. włączył do akt sprawy następujące dokumenty: - pismo z dnia 26.03.2015 r. z Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w W., z którego wynika, że autobus marki [...] i numerze rejestracyjnym [...] w dniu 14.01.1995 r. na skutek pożaru uległ spaleniu (spaleniu uległo wnętrze autobusu, ogumienie, uszkodzone zostały wszystkie szyby); - pismo z Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w W. z dnia 14.04.2015 r., z którego wynika, że postępowanie w sprawie wyrejestrowania przedmiotowego pojazdu było już prowadzone w 2002 r. Organ uznał fakt całkowitego spalenia autobusu za wystarczającą przesłankę do wyrejestrowania pojazdu z powodu udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu. W postępowaniu o wyrejestrowanie pojazdu, wszczętym - jak twierdzi M.K. – na jego wniosek złożony już w kwietniu 1995r. organ dysponował postanowieniem Prokuratury Rejonowej w W. o umorzeniu śledztwa prowadzonego w sprawie zniszczenia autobusu przez jego podpalenie. Sprawa ta została jednak pozostawiona bez rozpatrzenia, ponieważ nie została uiszczona opłata na rzecz właściwej miejscowo gminy (na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach), będąca warunkiem wyrejestrowania autobusu. Gminny organ podatkowy stwierdził również, że z pisma Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w W. z 21.06.2016 r. wynika, że przedmiotowy pojazd w sposób ciągły i nieprzerwany od 29.10.1993 r. widnieje w ewidencji Starostwa Powiatowego - jako zarejestrowany na D. i M.K. Z powyższych ustaleń organ wywiódł wniosek, że na Podatnikach ciąży obowiązek w podatku od środków transportowych na 2016 r. i okoliczności tej nie zmienia fakt, że w dniu 14.01.1995 r. na skutek pożaru autobus ten uległ całkowitemu spaleniu. W wydanej decyzji z dnia 15 lipca 2016 r. Prezydent W. – określając D.K. i M. K. zobowiązanie w podatku od środków transportowych na 2016 r. w kwocie 2.394,00 zł za autobus marki [...] o numerze rej. [...] – powołał w podstawie prawnej m. inn. art. 8 ust. 7, art. 9 ust. 1,3,4 i 6, art. 10 i art. 11 ust. 1,2 i 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 716 – dalej: u.p.o.l.). Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ powołał też art. 9 ust. 5 u.p.o.l., wskazując, że dopóki nie zostanie wydana decyzja o wyrejestrowaniu pojazdu, dopóty na Podatnikach ciążyć będzie obowiązek w podatku od środków transportowych. Od decyzji tej odwołał się M. K., zarzucając, że składając w kwietniu 1995 r. wniosek o wyrejestrowanie przedmiotowego autobusu – nie został poinformowany o konieczności uiszczenia opłaty związanej z utrzymaniem czystości. Ponadto wyjaśnił, że koszt uprzątnięcia pojazdu poniósł osobiście, opłacając firmę zajmującą się złomowaniem pojazdów w S. Wyjaśnił, że po spaleniu autobusu został bez środków do życia. W tamtym czasie w rejonie W. były problemy ze znalezieniem pracy, więc wyjechał ze swoją rodziną (żoną i 2 małych dzieci) za granicę, gdzie przebywał do czerwca 2014 r. Strona wyjaśniła, że jest jedynym żywicielem rodziny i ma niepełnoletniego chorego na epilepsję syna. Wskazał, że Urząd Miejski w W. (dział windykacji) zablokował konta bankowe i pozbawił jego rodzinę środków do życia, nie ma nawet środków na wykupienie leków niezbędnych dla chorego dziecka. W związku z brakiem środków na zakup paliwa i opłaty drogowe, zmuszony był zlikwidować działalność gospodarczą. Do odwołania załączył dowód zastawienia w lombardzie samochodu osobowego aby zdobyć środki na wyżywienie rodziny. Po rozpatrzeniu odwołania – Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w W., decyzją z dnia 23 sierpnia 2016 r. nr SKO [...] - uznając zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W skardze z 14 września 2016 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – M. K. zaskarżył decyzję w całości, ponownie przedstawiając okoliczności sprawy związane ze spornym podatkiem od środków transportowych na 2016 r. od spalonego w 1995 r. autobusu. W jego poczuciu - po raz kolejny - tym razem przez Urząd – po ponad 21 latach został ukarany za to, że jacyś bandyci podpalili mu auto. Poza argumentami i dowodami przedstawionymi już w postępowaniu administracyjnym – skarżący wyjaśnił, że firma ze S., która 21 lat temu na jego zlecenie sprzątała plac po spaleniu autobusu, zaproponowała zakup spalonego pojazdu na części i złom. Wypłacając mu wartość ze złomowanego pojazdu odliczyła sobie koszt uprzątnięcia miejsca pożaru. Zatem to Skarżący poniósł koszty związane z oczyszczeniem placu, na którym znajdował się spalony pojazd, jednak po tak długim czasie nie posiada dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów uprzątnięcia spalonego autobusu. Skarżący podkreślił, że po otrzymaniu decyzji z Prokuratury Rejonowej w W. o umorzeniu śledztwa, zaświadczenia ze Straży Pożarnej oraz zaświadczenia z Policji i Straży Miejskiej a także dokumenty świadczące o przekazaniu pojazdu do utylizacji - wszystkie dokumenty przekazał w kwietniu 1995r. do Wydziału Komunikacji UM w W. – celem wyrejestrowania autobusu. Od 1997 r. nie otrzymywał żadnych pism odnośnie naliczania podatku od środków transportowych i sprawę uznał za zamkniętą. Po powrocie do kraju w 2014 r. – organ po ponad 20 latach od utraty autobusu i złożenia wniosku o jego wyrejestrowanie (czego organy nie kwestionują) obciąża go podatkiem od pojazdu, którego od dawna nie posiada. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację rodzinną i brak środków na lekarstwa dla chorego, niepełnoletniego syna. Działania egzekucyjne organu zmusiły go do likwidacji działalności gospodarczej, podjęcia pracy w charakterze doręczyciela przesyłek, załączył też dowód zastawienia w lombardzie samochodu osobowego aby zdobyć środki na wyżywienie rodziny. Stwierdził, że z powodu zaistniałej sytuacji, rozważa też ponowny wyjazd z rodziną za granicę. W odpowiedzi na skargę SKO w W. - podtrzymując dotychczasową argumentację - wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: W ocenie Sądu administracyjnego badającego zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności - w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.". Zgodnie z art. 9 ust.1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010, Nr 95, poz. 613 ze zm.) obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, z zastrzeżeniem ust. 2, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych, będących właścicielami środków transportowych. W przypadku obowiązku podatkowego ciążącego na osobach fizycznych koniecznym jest, by osoby te były właścicielami pojazdów w czasie istnienia obowiązku podatkowego (z uwzględnieniem istnienia obowiązku podatkowego na dotychczasowym właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło zbycie). Oczywistym jest przy tym, że aby powstał i był kontynuowany obowiązek podatkowy, konieczne jest istnienie przedmiotu opodatkowania w okresie objętym decyzją. Z niespornych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że będący przedmiotem opodatkowania podatkiem od środków transportowych autobus [...] o numerze rejestracyjnym [...], rok produkcji 1986, na skutek pożaru, uległ całkowitemu spaleniu w dniu 14 stycznia 1995 r. Fakt ten nie budzi żadnych wątpliwości, został bowiem potwierdzony zarówno pismem z dnia 26.03.2015 r. Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w W., jak i pismem Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w W. z dnia 14.04.2015 r. Z treści ostatniego z tych pism wynika też, że organ uznał fakt całkowitego spalenia pojazdu za przesłankę wystarczającą do wyrejestrowania pojazdu z powodu udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu (spaleniu uległo wnętrze autobusu, ogumienie, uszkodzone zostały wszystkie szyby). Fakt ten potwierdza też postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w W., który umorzył śledztwo z powodu niewykrycia sprawcy podpalenia. Jak wyjaśnia Podatnik, firma sprzątająca pozostałości po pożarze zezłomowała wrak, potrącając koszty sprzątania. Wniosek o wyrejestrowanie autobusu Podatnik złożył już w kwietniu 1995 r. i fakt prowadzenia takiego postępowania jeszcze w 2002 r. potwierdził Starosta W. informując, że sprawa wyrejestrowania przedmiotowego pojazdu została pozostawiona bez rozpoznania z powodu nieuiszczenia opłaty na rzecz gminy na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach. Niezrozumiałe jest przy tym, dlaczego – skoro wniosek o wyrejestrowanie został złożony w kwietniu 1995 r. organ odmówił wyrejestrowania (umorzył postępowanie) powołując się na obowiązek uiszczenia "opłaty na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach" wynikający z art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), tj. ustawy, która weszła w życie dwa lata później i nie mogącej stanowić podstawy prawnej do żądania takiej opłaty w chwili złożenia przez Podatnika wniosku o wyrejestrowanie. W ocenie Sądu – w postępowaniu podatkowym, mającym za cel określenie wysokości podatku od środków transportowych, istotne jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki z art. 8 i następne ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, tj. w szczególności - czy istnieje przedmiot opodatkowania (w tym przypadku autobus), kto jest podatnikiem (właścicielem pojazdu) oraz czy powstał obowiązek podatkowy. Podkreślić przy tym należy, że podatek od środków transportowych ma charakter podatku majątkowego, zatem warunkiem jego powstania jest istnienie przedmiotu opodatkowania (w tym przypadku spornego autobusu). Przedmiot opodatkowania jest więc elementem konstrukcyjnym tego podatku, niezbędnym dla określenia obowiązku podatkowego. W sprawie nie jest sporne, że przedmiot opodatkowania nie istnieje od stycznia 1995 r. a fakt jego całkowitego spalenia został potwierdzony znajdującymi się w sprawie dokumentami właściwych organów. Mimo, że pojazd (autobus [...]) nie istnieje fizycznie od ponad 20 lat i Podatnik już w 1995 r. złożył wniosek o jego wyrejestrowanie, organy żądają uiszczenia podatku za 2016 r. uznając, że wystarczającą przesłanką do określenia zobowiązania w podatku od środków transportowych na 2016 r. jest fakt pozostawania w ewidencji pojazdów wpisu Skarżącego jako jego właściciela. Jak wynika z niespornych ustaleń stanu faktycznego, przedmiotowy autobus uległ całkowitemu spaleniu w styczniu 1995 r. a Skarżący z uwagi na brak środka transportu - zlikwidował działalność gospodarczą, nie składał też deklaracji podatkowych a organ przez ponad 20 lat nie podejmował w tym zakresie żadnych działań. Co istotne, organ nie kwestionuje przy tym, że przedmiot opodatkowania od dawna faktycznie nie istnieje a powodem umorzenia postępowania z wniosku Podatnika o wyrejestrowanie pojazdu, było jedynie nie uiszczenie "opłaty na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach" – wynikającej (jak wskazał Sąd wcześniej) z nieobowiązującej w dacie likwidacji pojazdu – ustawy z 1997r. Prawo o ruchu drogowym (art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym). Jeżeli podstawę taką miałby stanowić inny przepis (wcześniejszej ustawy), obowiązującej w dacie złożenia przez Podatnika wniosku o wyrejestrowanie autobusu, to dla skuteczności twierdzenia organów, należało wskazać taki przepis w decyzji. Przy czym podkreślić też należy, że obowiązek podatkowy wynikać musi z ustawy podatkowej a zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.l. obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Nie można przy tym być właścicielem przedmiotu, który nie istnieje, a faktu definitywnego skasowania autobusu już w styczniu 1995 r. organy nie kwestionują. Jeżeli zatem przedmiot opodatkowania nie istniał od ponad 20 lat, to w 2016 r. brak było jednego z istotnych elementów konstrukcyjnych podatku (przedmiotu opodatkowania), niezbędnego dla zaistnienia obowiązku podatkowego. Faktu tego nie zmienią zapisy w ewidencji pojazdów, do której – jako podstawowego dowodu – odwołują się organy w wydanej decyzji. Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z organami, że sam wpis w ewidencji pojazdów stanowi wystarczającą przesłankę do określenia zobowiązania podatkowego, gdyż brak jest ku temu podstaw prawnych. Wpis w ewidencji pojazdów może być traktowany tylko jako jeden z dowodów, potwierdzających dane osoby zobowiązanej – właściciela pojazdów. Z ustaleń organów i twierdzeń Skarżącego, popartych dokumentami urzędowymi, jak też z faktu, że od ponad 20 lat organy nie żądały od Podatnika podatku wynika, że w okresie objętym decyzją nie był on właścicielem pojazdu i faktu tego nie zmienia nieaktualny zapis figurujący nadal w ewidencji pojazdów. Wprawdzie informacja pisemna o wpisaniu pojazdu do ewidencji stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej OP), jednak należy mieć na uwadze, że okoliczność ta w myśl art. 194 § 3 OP nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodów przeciwko treści takiego dokumentu, tym bardziej, gdy przeciwdowód taki wynika z niekwestionowanych przez organy innych dokumentów urzędowych. W zaistniałym w sprawie stanie faktycznym, organy podatkowe przyjmując sprzeczny z innymi dowodami - wpis do ewidencji pojazdów, jako jedyny dowód skutkujący podatkowo, naruszyły wynikającą z art. 191 OP zasadę swobodnej oceny dowodów i zasadę zaufania do organów podatkowych z art. 121 § 1 OP. W konsekwencji – obciążając Podatnika podatkiem od środków transportowych od nieistniejącego przedmiotu opodatkowania (skasowanego ponad 20 lat wcześniej autobusu) – organy podatkowe naruszyły też przepisy prawa materialnego - art. 8 pkt 7 i art. 9 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, poprzez wadliwą wykładnię tych przepisów, sprowadzającą się do wniosku o istnieniu obowiązku podatkowego w zakresie podatku od środków transportowych wyłącznie na podstawie wpisów w ewidencji pojazdów, wbrew ustaleniom, że przedmiot opodatkowania nie istniał w okresie, za który organy obciążyły Podatnika podatkiem od środków transportowych. W ocenie Sądu, wadliwa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie skutkowała niezasadnym obciążeniem Podatników obowiązkiem w podatku od środków transportu od przedmiotu nie istniejącego w okresie objętym decyzją. Sąd w pełni podziela w tym zakresie argumentację wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1838/15 (opublikowany na stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej w skrócie "CBOSA"). W ocenie Sądu, obciążenie Podatnika podatkiem o charakterze majątkowym, w sytuacji ewidentnego nieistnienia tego majątku – braku przedmiotu opodatkowania w okresie objętym decyzją – narusza nie tylko wskazane wyżej przepisy prawa materialnego i podstawowe zasady postępowania podatkowego, w tym zasadę legalizmu i zasadę zaufania do organów podatkowych (art. 120 i art. 121 § 1 OP) ale też podważa zaufanie do demokratycznego państwa prawa, które działa na podstawie przepisów prawa i urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej (art. 7 i art. 2 Konstytucji RP). Z powyższych względów Sąd uznał za zasadne uchylenie decyzji organów podatkowych obu instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) oraz umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 145 § 3 ww. ustawy procesowej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.