I SA/Gd 1572/16

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października 2013 roku postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 9 marca 2007 r. w przedmiocie prawa pomocy. . Wnioskiem zawartym w skardze, złożonym na formularzu PPF w dniu 3 stycznia 2017 r., skarżący P. B. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 marca 2017 r. zwolniono skarżącego od wpisu od skargi i odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 30 maja 2017 r. Sąd oddalił skargę na wyżej opisaną decyzję organu podatkowego. Od powyższego orzeczenia Sądu pełnomocnik skarżącego – doradca podatkowy K. K. – złożył skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek, uzupełniony na formularzu PPF w dniu 14 sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego), o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w osobie K. K. Z uwagi na to, że powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie, a poprzedni o tożsamym zakresie został rozpoznany prawomocnym postanowieniem z dnia 9 marca 2017 r., należy go potraktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację zakreśloną w tych dwóch wnioskach. Stosownie do przepisu art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z którymś z wymienionych podmiotów świadczących zawodowo pomoc prawną jest negatywną przesłanką ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie pokryć samodzielnie całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, których część może stanowić opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli strona zatrudnia już takiego pełnomocnika (lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym), ustawodawca uznał, że ma ona wówczas zapewnioną niezbędną pomoc prawną, wobec czego ustanowienie – nawet przy spełnieniu przesłanek z art. 246 § 1 lub 2 p.p.s.a. – zawodowego pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu jest niecelowe. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca udzielił w dniu 12 lipca 2017 r. doradcy podatkowemu K. K. pełnomocnictwa do reprezentowania go w niniejszej sprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zaś ww. pełnomocnik, działając na podstawie tego upoważnienia, sporządził i wniósł skargę kasacyjną. Na marginesie można wskazać, iż pełnomocnik ten reprezentował skarżącego również na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji (stawił się za skarżącego na rozprawie, przedkładając pełnomocnictwo udzielone mu w dniu 28 maja 2017 r.), a także w toku postępowania przed organami podatkowymi. W świetle powyższych okoliczności faktycznych stwierdzić należało, że po stronie skarżącego zachodzi negatywna przesłanka przyznania prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, o której mowa w art. 246 § 3 p.p.s.a., uniemożliwiająca uwzględnienie jego wniosku w tym zakresie. Przechodząc do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, tj. odmowę zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę wpisu od skargi. Na podstawie oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 11 sierpnia 2017 r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz przedłożonych przez niego dokumentów źródłowych ustalono, że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą, która jest jego jedynym źródłem utrzymania i która w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. (danych odnoszących się do okresu późniejszego wnioskodawca – pomimo wezwania – nie podał) przyniosła mu dochód w wysokości 81.007,36 zł (przy przychodzie w wysokości 169.694,40 zł i kosztach jego zyskania w kwocie 88.687,04 zł). Zatem średnie miesięczne dochody wnioskodawcy kształtują się aktualnie na poziomie 13.501,22 zł brutto (wobec 12.726,86 zł brutto dochodu w okresie rozpoznania poprzedniego wniosku), co daje kwotę 10.936 zł netto. Skarżący nadal nie ponosi kosztów swojego utrzymania, w tym kosztów eksploatacji domu, w którym zamieszkuje, gdyż w tym zakresie korzysta z pomocy rodziny oraz przyjaciół w zamian wykonując prace domowe. Istotnym zmianom nie uległ również stan majątkowy wnioskodawcy, który nadal nie posiada środków pieniężnych na podlegających zajęciu rachunkach bankowych, jest właścicielem niezabudowanej działki rekreacyjnej o powierzchni 497 m2 i wartości 20.000 zł oraz wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej środków trwałych, tj. wiertarki kadłubowej o wartości 12.500 zł i piły ramowej o wartości 8.000 zł. Nieznacznemu obniżeniu uległa z jednej strony wysokość posiadanych przez wnioskodawcę wierzytelności (z kwoty 27.541 zł do kwoty 25.488 zł), z drugiej zaś wysokość ciążących na nim zobowiązań względem dostawców (z kwoty 42.271,20 zł do kwoty 39.903,87 zł). Skarżący nadal posiada znaczne zaległości podatkowe, których nie spłaca i których aktualnej wysokości nie jest w stanie określić, jak również zobowiązania względem ZUS z tytułu nieopłaconych składek, których w dalszym ciągu nie uiszcza w terminie, dlatego jego zadłużenie wzrasta (z kwoty 84.353,88 zł do 100.434,26 zł). Z jego rachunków bankowych prowadzona jest egzekucja, jednakże z uwagi na brak wpływów (skarżący nie wykorzystuje posiadanych rachunków bankowych w prowadzonej działalności gospodarczej) nie jest ona skuteczna – w bieżącym roku w wyniku egzekucji nie zostały przekazane do urzędu skarbowego żadne środki. Wnioskodawca nadal korzysta z kredytu w rachunku karty kredytowej, spłacając z tego tytułu średnio kwotę 600,30 zł miesięcznie (obliczoną za okres od kwietnia do sierpnia br.), posiada też trzy kredyty bankowe, które zaciągnął na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej. Jeden z nich skarżący spłaca terminowo, uiszczając raty w średniej miesięcznej wysokości 1.249,45 zł (liczonej za okres od stycznia do lipca br.), drugi po negocjacjach z bankiem aktualnie spłaca w wysokości 2.000 zł miesięcznie, zaś spłatę trzeciego (którego spłaty zaniechał od października ubiegłego roku) nadal negocjuje i według oświadczenia ma podjąć ponowną spłatę w ratach po 2.000 zł miesięcznie od października br. Powyższe oznacza, iż w okresie ostatnich miesięcy wnioskodawca uzyskiwał dochód w wysokości 10.936 zł netto, nie ponosił kosztów swojego utrzymania, zaś jego faktyczne wydatki związane z regulowaniem zobowiązań kształtowały się na poziomie 3.849,75 zł. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się obecnie w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy w zakresie zwolnienia od pozostałych (poza wpisem od skargi) kosztów postępowania. Nie wykazał bowiem, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku. Obecna sytuacja majątkowa i finansowa wnioskodawcy jest analogiczna do tej, w jakiej znajdował się w momencie ubiegania o przyznanie prawa pomocy za pierwszy razem. Aktualna zatem pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. W konsekwencji uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 w zw. z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.