I OSK 502/18

Dnia 13 czerwca 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 października 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 523/17 w sprawie ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę kasacyjną [pic] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 31 października 2017 r., II SA/Lu 523/17, oddalił skargę I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła I. M. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 7, art. 28 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i uznanie, iż I. M. nie może być stroną postępowania rozgraniczeniowego, w którym nie brała udziału bez swojej winy, w sytuacji gdy wszelkie okoliczności sprawy wskazują, że skarżąca podanie o wznowienie postępowania złożyła w ustawowym terminie, bowiem do dnia [...] grudnia 2015 r. nie posiadała jakiejkolwiek wiedzy o rzeczonym postępowaniu i wydanej decyzji, dodatkowo przed uzyskaniem wyroku w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym – skarżąca nie miała możliwości prawnej by wystąpić z wnioskiem o wznowienie postępowania – brak po jej stronie było bowiem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.; 2. art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 4, art. 28, art. 80, art. 7 i art. 75 § 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję wydaną z naruszeniem przepisów prawa, bowiem opartą jedynie na ustaleniach faktycznych, jakie wynikają z zeznań D.K. oraz oświadczeniu B. K., którzy są zainteresowani wynikiem niniejszego postępowania, w związku z tym ich twierdzenia nie mogą być przyjmowane bezkrytycznie, tym bardziej, że nie znajdują one odzwierciedlenia w dokumentach; 3. art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, co było wynikiem uznania przez Sąd, że w sytuacji braku konfliktu między małżonkami nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie interesowała się kierowaną do męża korespondencją urzędową, którą sama odbierała, w sytuacji gdy D. M. nie mówił I. M. czego owa korespondencja dotyczyła, zaś skarżąca nigdy nie otworzyła listów, które nie były do niej skierowane; 4. art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 148 § 1 i 2 k.p.a. poprzez oddalenie przez Sąd skargi i uznanie, iż wniosek o wznowienie nie został złożony w miesięcznym terminie od dnia dowiedzenia się przez skarżącą o decyzji uzasadniającej żądanie wznowienia postępowania, w sytuacji gdy D. M., będący stroną postępowania rozgraniczeniowego, ukrywał przed skarżącą fakt, że dokonał zapisania przedmiotowej nieruchomości tylko na siebie – nie wyrażał zgody na uznanie, że stanowi ona wspólny majątek stron, a więc nie był w stosunku do I. M. szczery i nie informował jej o toczącym się postępowaniu, którego skarżąca bez swojej winy nie była stroną; 5. art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnieniu przez Sąd skargi na decyzję, która opierała się na nieprawdziwym twierdzeniu D. K. oraz oświadczeniu B. K., co do udziału I. M. w rozmowach prowadzonych w sprawie ustalenia kwestii spornych wynikłych podczas ustalania przebiegu granicy, podczas gdy przyjęcie ich jako prawdziwe pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami logiki – to bowiem nie małżonkom K. zależało na ustaleniu ostatecznie granicy, a D. M., który, jak się okazało, miał wybudowany płot w działce sąsiadów – i to on podejmował próby polubownego zakończenia sporu poprzez wykupienie spornego pasa gruntu od uczestników – opłacił geodetę, który opracował wstępny projekt podziału – z ugody tej następnie wycofali się małżonkowie K.; 6. art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd i uznanie za niewiarygodne twierdzenia D. M. o nieobecności I. M. w domu podczas czynności technicznych prowadzonych przez geodetę w dniu [...] marca 2014 r., w sytuacji gdy okoliczność ta wynika również z zeznań M. Z., jedynego niezainteresowanego wynikiem sprawy; 7. art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i uznanie, że skarżąca o wydanej decyzji dowiedziała się przed dniem [...] grudnia 2015 r., podczas gdy sam fakt wytoczenia przez skarżącą powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym – dotyczącego właśnie przedmiotowej spornej nieruchomości – dobitne wskazuje na to, iż mąż wnioskodawczyni do czasu uzgodnienia przedmiotowej księgi wieczystej i wpisania skarżącej jako współwłaścicielki na prawie wspólności ustawowej nie uznawał jej za osobę decyzyjną co do tej nieruchomości – a tym samym nie wtajemniczał jej w podejmowane co do tej nieruchomości decyzje. Wskazując na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Ocena przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wymaga przypomnienia ustaleń faktycznych, jakich dokonały organy obydwu instancji, zaakceptowanych następnie przez Sąd I instancji. Mianowicie Wójt Gminy [...] decyzją z [...] czerwca 2014 r. orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], z nieruchomościami sąsiednimi, oznaczonymi jako działki nr [...] i nr [...]. Adresatami tej decyzji byli D.i B. małżonkowie K., D. M. i M. Z. W dniu [...] stycznia 2016 r. I. M. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Podniosła, że będąc właścicielką nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], nie brała udziału w toczącym się postępowaniu. Do wniosku dołączyła wyrok Sądu Rejonowego w L. z siedzibą w [...] z [...] października 2015 r., [...]. Wyrokiem tym Sąd dokonał uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla nieruchomości położonej w miejscowości [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], przez wykreślenie z działu II tej księgi D. M., ujawnionego jako właściciel opisanej nieruchomości i wpisanie w jego miejsce jako właścicieli D. M. oraz I. M. – na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej. Wyjaśnić jedynie należy, że działka nr [...] obecnie oznaczona jest w ewidencji gruntów nr [...]. Jednocześnie, celem wykazania zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, I. M. przedstawiła oświadczenie męża D. M. z [...] stycznia 2016 r., z którego wynika, że o wydaniu decyzji z [...] czerwca 2014 r. poinformował żonę dopiero [...] grudnia 2015 r. Wójt Gminy [...] postanowieniem z [...] lutego 2016 r. wznowił postępowanie rozgraniczeniowe zakończone decyzją z [...] czerwca 2014 r., a następnie decyzją z [...]lutego 2017 r. umorzył postępowanie wznowieniowe, jako bezprzedmiotowe, z uwagi na uchybienie terminu z art. 148 § 1 i 2 k.p.a. do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2017 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2017 r. W ocenie Sądu I instancji organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca wniosła podanie o wznowienie postępowania z uchybieniem ustawowego terminu z art. 148 § 1 i 2 k.p.a., który w tym przypadku wynosi miesiąc od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Zdaniem Sądu I instancji skarżąca miała wiedzę o toczącym się postępowaniu rozgraniczeniowym i na długo przed wniesieniem podania o wznowienie postępowania wiedziała o wydanej w tym przedmiocie decyzji. Wnioski wysnute przez organ pozostają w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Nie budzi wątpliwości, że to I. M. odbierała kierowaną do jej męża korespondencję z Urzędu Gminy [...], obejmującą postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego, decyzję o rozgraniczeniu, postanowienie o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, a także pismo przekazujące organowi odwoławczemu zażalenia D. M. i M. Z. na postanowienie w przedmiocie kosztów. Zdaniem Sądu I instancji nawet przy założeniu, że skarżąca nie otwierała tej korespondencji, w pełni uprawniona jest ocena, że w sytuacji braku konfliktu między małżonkami M. nie ma podstaw do przyjęcia, że I. M. nie interesowała się kierowaną do męża korespondencją urzędową, którą sama odbierała i podejmowała się oddać mężowi, tym bardziej, że korespondencja ta była wielokrotna. Nie zachodzą więc podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie była przez męża informowana o okolicznościach dotyczących nieruchomości będącej w ich posiadaniu i nie miała wiedzy o sporze granicznym oraz czynnościach postępowania rozgraniczeniowego i wydawanych w jego toku aktach administracyjnych. Spór graniczny ogniskował się przede wszystkim na części siedliskowej nieruchomości, na której oboje małżonkowie M. zamieszkiwali, a zaakceptowana w dniu [...] marca 2014 r. linia graniczna przecina budynki należące do małżonków M. W takiej sytuacji naturalne jest zainteresowanie obojga małżonków przebiegiem czynności zmierzających do rozwikłania tego sporu, dotyczącego posiadanego majątku, jak również związanych z tym kosztów. Ponadto z zeznań D. K. wynika jednoznacznie, że po zakończeniu postępowania rozgraniczeniowego zarówno D. K., jak i jego żona B. K. prowadzili z obojgiem małżonkami M. rozmowy dotyczące terenu, który zgodnie z wynikami postępowania rozgraniczeniowego był zajęty przez małżonków M., a pozostawał w granicach nieruchomości stanowiącej własność małżonków K. Zeznania D. K. korespondują z treścią pisemnego oświadczenia z [...] grudnia 2016 r., w którym B. K. wskazała na wizytę u małżonków M. w grudniu 2014 r. oraz z pisemnym oświadczeniem z [...] stycznia 2016 r., w którym D. M. wskazał na "nasze pertraktacje z sąsiadami co do zakupu części działki". D. M. w zeznaniach przyznał także, że z właścicielami działki nr [...] były prowadzone rozmowy na temat uregulowania granicy. D. K. wskazał też na wszczęcie postępowania dotyczącego podziału działki, a jak wynika z akt sprawy takie postępowanie zostało wszczęte na wspólny wniosek D. i B. małżonków K. oraz D. M. z [...] grudnia 2014 r. Zatem rozmowy musiały mieć miejsce także przed grudniem 2014 r. Treść wniosku z [...] grudnia 2014 r. oraz dołączonego do niego wstępnego projektu podziału, w zestawieniu ze szkicem granicznym, nie pozostawia wątpliwości, że podział opierał się na wynikach postępowania rozgraniczeniowego. Stąd też niewiarygodne jest oświadczenie D. M., że do dnia [...] grudnia 2015 r. skarżąca była przekonana, iż działki nie są formalnie rozgraniczone, a pertraktacje z sąsiadami wynikają z chęci uregulowania spraw spornych. Jednocześnie wspólny wniosek małżonków K. oraz D. M. z [...] grudnia 2014 r. wskazuje, że do pewnego momentu właściciele rozgraniczanych nieruchomości działali w porozumieniu w celu ustalenia granicy zgodnie z interesami obydwu stron. Zdaniem Sądu I instancji nie można zatem odmówić trafności ocenie organu, że o decyzji rozgraniczeniowej skarżąca dowiedziała się już [...] czerwca 2014 r., w dacie odbioru przez nią adresowanej do jej męża korespondencji zawierającej decyzję, najpóźniej zaś w grudniu 2014 r., na co wskazuje nie tylko oświadczenie B. K., ale także zeznania D. K. w powiązaniu z datą wniesienia przez małżonków K. i D. M. wniosku o zaopiniowanie wstępnego projektu podziału działek nr [...] i [...]. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I Instancji dotyczące oceny dowodów na okoliczność zachowania terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, co było istotą rozstrzygnięcia w tej sprawie. Zasadny jest też pogląd Sądu Wojewódzkiego, że ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Organ ma przy tym obowiązek dokonania weryfikacji twierdzeń strony i przedstawianych przez nią dowodów oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie dochowania terminu, a następnie dokonania oceny zebranego materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2017 r., II OSK 2445/15). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy administracji nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów (zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) uznając, że w przedstawionych wyżej okolicznościach niewiarygodne jest oświadczenie D. M. o dacie dowiedzenia się przez jego żonę o decyzji z [...] czerwca 2014 r. Słusznie przy tym zarówno organy administracji jak i Sąd I instancji odwołały się do zasad doświadczenia życiowego, uznając, że przy poprawnych stosunkach między małżonkami fakt wielokrotnego odbierania przez I. M. korespondencji kierowanej do męża, dotyczącej postępowania rozgraniczeniowego, przemawia za uznaniem, że już w tym czasie miała ona wiedzę o wydanej decyzji rozgraniczeniowej, nawet jeśli tej korespondencji nie otwierała. Potwierdzają to zeznania D. K., poparte wniesieniem przez małżonków K. i D. M. wniosku o zaopiniowanie wstępnego projektu podziału działek nr [...] i [...], które wskazują na uprzednie prowadzenie rozmów z małżonkami M. w zakresie uregulowania stanu prawnego nieruchomości, zgodnie z wynikami postępowania rozgraniczeniowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego założenia tego nie może podważyć teza, jakoby D. M. ukrywał przed małżonką fakt rozgraniczenia, gdyż nie uznawał jej – do czasu wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej – za właścicielkę nieruchomości. Fakt wspólnego zamieszkiwania małżonków M. na nieruchomości będącej przedmiotem rozgraniczenia oraz dowody wskazane wyżej pozwalają wątpić w prawdziwość takiej tezy, a na pewno nie może ona podważyć oceny dokonanej na gruncie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z tego punktu widzenia nic istotnego do sprawy nie wnoszą zeznania M. Z., w których odnosił się on do obecności I. M. na działce w dniu [...] marca 2014 r. Niezrozumiały jest także zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. (zarzut 1 i 2 skargi kasacyjnej), gdyż ani organy, ani Sąd I instancji nie kwestionowały legitymacji I. M. do udziału w sprawie. Zakwestionowany został jedynie miesięczny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (art. 148 § 1 i 2 k.p.a.), ale zarzut naruszenia tych ostatnich przepisów w świetle powyższych wywodów okazał się pozbawiony podstaw. Ponadto fakt uzgodnienia przez I. M. treści księgi wieczystej dopiero w październiku 2015 r. może stawiać co najwyżej pod znakiem zapytania jej brak winy w tym, że nie brała ona udziału w postępowaniu rozgraniczeniowym, ale decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma fakt przekroczenia terminu do wniesienia podania o wznowienie. Sam fakt wydania wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej przez sąd powszechny w dniu [...] października 2015 r. można byłoby rozważać jako inną podstawę do wznowienia postępowania, ale okoliczność ta nie była przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.