III SA/Łd 773/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2017 r. sprawy ze skargi "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w R. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu środków zajętych w postępowaniu zabezpieczającym, a następnie w wyniku jego przekształcenia w postępowanie egzekucyjne, prawidłowo zaliczonych na poczet dochodzonych należności podatkowych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego na rzecz "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w R. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W. K. oraz A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] złożyli do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wniosek z dnia 30 maja 2017 r. o zwrot kwoty 1.282.760,00 zł, przelanej w dniu 06.07.2016r. na rachunek Organu Podatkowego przelewami w wysokości 382.760,00 zł i 900.000,00 zł przez W. K. We wniosku poinformowano organ, że rozwiązana została umowa pożyczki zawarta przez W. K. i ww. spółkę w dniu 21.06.2016r., zgodnie z którą W. K. (pożyczkodawca) udzieliła ww. Spółce pożyczki w wysokości 1.400.000,00 zł zaś Strony zgodnie ustaliły w tej Umowie, że pożyczkodawca dokona wpłaty z tej kwoty pożyczki 1.282.760,00 zł na rachunek organu podatkowego wskazany przez Spółkę. Wskazana kwota 1.282.760,00 zł miała stanowić zabezpieczenie wykonania zobowiązania podatkowego Spółki z tytułu decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] nr [...]. Zdaniem wnioskodawcy, wobec nieprzyjęcia zaproponowanego zabezpieczenia przez Organ Podatkowy, odpadała podstawa pożyczki, wobec czego strony tej umowy zgodnie ją rozwiązały. W obecnym stanie faktycznym brak jest podstawy prawnej do dysponowania przez Organ Podatkowy ww. kwotą. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...], działając na podstawie art. 17, art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 99 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", po rozpatrzeniu ww. wniosku zobowiązanego A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i dłużnika zajętej wierzytelności W. K. z dnia [...], odmówił Spółce zwrotu kwoty 1 282 760,00 zł. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że brak jest formalno - prawnych podstaw do zwrotu ww. kwoty. Organ zwrócił uwagę, że organ podatkowy nie mógł przyjąć jako zabezpieczenie wykonania decyzji w trybie określonym przez art. 33d § 2 pkt 6 O. p. przelanych w dniu 06.07.2016 r. przez W. K. na rachunek organu egzekucyjnego środków w pieniężnych w łącznej kwocie 1 282 760,00 zł. Zgodnie bowiem z treścią art. 62b Ordynacji podatkowej w związku z art. 62a ustawodawca dopuścił możliwość zapłaty podatku (złożenia zabezpieczenia) za podatnika przez inny podmiot, o ile kwota podatku nie przekracza 1.000,00 zł. W tej kwestii wierzyciel wydał postanowienie z dnia [...] nr [...] o odmowie przyjęcia zabezpieczenia w zaproponowanej przez Spółkę formie – uznania kwoty na rachunku depozytowym Organu podatkowego. Biorąc pod uwagę powyższe organ egzekucyjny na podstawie Zarządzeń zabezpieczenia nr [...] i [...] z dnia [...] wystawionych wobec Spółki A., dokonał w oparciu o art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej u W. K. Jednocześnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] poinformował (pismo z dnia [...]), że przekazane przelewami z dnia 06.07.2016 r. kwoty 382 760,00 zł oraz 900 000,00 zł zostały potraktowane, jako należne od W. K. wierzytelności na rzecz zobowiązanej Spółki A. Zabezpieczone środki pieniężne w dniu [...] zostały zaksięgowane na poczet zaległości w podatku VAT za IV kw. 2014 r. określonej decyzją nr [...] z dnia [...], której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Spowodowało to przekształcenie postępowania zabezpieczającego w postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]. Z uwagi na uchylenie, przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] postanowienia o nadaniu decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności, organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia [...] nr [...], umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...]. Powyższe okoliczności spowodowały przywrócenie stanu prawnego istniejącego przed wszczęciem egzekucji i powrót do postępowania zabezpieczającego prowadzonego w oparciu o zarządzenia zabezpieczenia o numerach: [...], [...] z dnia [...] dotyczące należności w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] odmówił przyjęcia zabezpieczenia w zaproponowanej przez Spółkę formie - w trybie art. 33d § 2. W tych okolicznościach w.w. nieostatecznej decyzji p nr [...] ponownie nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Wystawiony został nowy tytuł wykonawczy o numerze [...] i tutejszy organ egzekucyjny zawiadomił Spółkę A., że postępowanie zabezpieczające prowadzone oparciu o w.w. zarządzenia zabezpieczenia w dniu [...] przekształciło się w postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] Organ Egzekucyjny poinformował również Zobowiązanego, że środki z zabezpieczonej wierzytelności u W. K. w kwocie 1 282 760, 00 zł powiększone zostały o: • 1.490,97 zł - oprocentowanie naliczone godnie z brzmieniem przepisu art. 165 § 2 ustawy - od dnia zabezpieczenia przedmiotowej kwoty do dnia wystawienia tytułu wykonawczego nr [...], tj. do [...] • 2.941,89 zł - oprocentowanie naliczone w oparciu o art. 64c § 3 ustawy, od kwoty pobranych w dniu [...] kosztów egzekucyjnych w wysokości 86.946,50 zł. Kwota 1.287.192,86 zł została zaksięgowana na poczet należności objętej tytułem wykonawczym z dnia [...] nr [...] w następujący sposób: należność główna - 1.106.937,90 zł, odsetki - 91.709,07 zł, koszty egzekucyjne - 88.545,89 zł. Uwzględniając przytoczone okoliczności Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] nie znalazł podstaw do zwrotu Środków, które w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym, a następnie w wyniku jego przekształcenia w postępowanie egzekucyjne zostały prawidłowo zaliczone na poczet dochodzonych od zobowiązanego, czyli Spółki A., należności podatkowych. Odnosząc się natomiast do przekazanej w dniu 01.06.2017 r. informacji o rozwiązaniu umowy pożyczki z dnia 21.06.2016 r. organ stwierdził, że fakt ten pozostaje bez wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Zgodnie bowiem z treścią art. 89 § 3 ustawy zarówno zobowiązany Spółka A., jak i dłużnik zajętej wierzytelności – W. K., z chwilą dokonania zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej, nie mogą rozporządzać zajętą kwotą bez względu na łączące strony uzgodnienia i ustalenia wynikające z umowy pożyczki. Na powyższe postanowienie Spółka A. wniosła skargę do WSA w Łodzi. Postanowieniu zarzuciła: 1) naruszenie art. 89 § 1 w zw. z art. 164 § 4 Ustawy o egzekucji poprzez przyjęcie, że dobrowolna wpłata środków pieniężnych przed wystawieniem dokumentu zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej stanowi zajęcie zabezpieczające środków pieniężnych, które zostały przekazane na rachunek depozytowy Organu przed wydaniem zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, z uwagi na powyższe prawidłowa wykładnia powinna doprowadzić Naczelnika do wniosku, że środki pieniężne wpłacone w dniu 6.07.2016 r. nie mogły zostać przekazane w wyniku zajęcia zabezpieczającego, 2) naruszenie art. 89 § 1 w zw. z art. 164 § 4 Ustawy o egzekucji poprzez przyjęcie, że na gruncie postępowania zabezpieczającego doszło do zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej w skutek przekazania przez W. K. środków pieniężnych przed wydaniem i doręczeniem zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że w przedmiotowej sprawie w ogóle nie doszło do zajęcia zabezpieczającego środków pieniężnych przekazanych w dniu 6.07.2016 r. przez W. K., 3) naruszenie art. 89 § 3 w zw. z art. 164 § 4 Ustawy o egzekucji poprzez domniemanie, że W. K. uznaje inną wierzytelność pieniężną względem A., pomimo, że nie zostało złożone jakiekolwiek oświadczenie, z którego wynikałoby, że W. K. uznaje jakąkolwiek wierzytelność przysługującą A. względem jej osoby, a w konsekwencji nie mogło dojść do zajęcia zabezpieczającego jakiejkolwiek wierzytelności, ponieważ organ egzekucyjny nie posiadał wiedzy odnośnie istnienia jakiejkolwiek wierzytelności pomiędzy Spółką a W. K., 4) naruszenie art. 166b w zw. z art. 71b Ustawy o egzekucji poprzez przyjęcie, że w ramach postępowania zabezpieczającego dopuszczalne jest dokonywanie zaliczeń wpłat dokonanych innym tytułem prawnym na poczet dokonanych zajęć zabezpieczających, podczas gdy w przypadku bierności dłużnika zajętej wierzytelności w przekazaniu zajętej wierzytelności dopuszczalne jest wyłącznie ściągnięcie zajętej wierzytelności w drodze egzekucji administracyjnej, w konsekwencji niedopuszczalne jest dokonywanie jakichkolwiek zaliczeń z innych wpłat dokonanych przez dłużnika zajętej wierzytelności, 5) naruszenie art. 154 § 4 pkt 1 Ustawy o egzekucji poprzez przyjęcie, że doszło do przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne podczas, gdy warunkiem przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne jest dokonanie przez organ egzekucyjny skutecznego zajęcia zabezpieczającego, aby w ogóle mogło dojść do powstania zajęcia egzekucyjnego. Mając na względzie powołane zarzuty, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego Postanowienia w całości i o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami. Uzasadniając zarzuty skargi Spółka doszła do wniosku, że przekazanie środków pieniężnych przez W. K. nie nastąpiło w skutek zajęcia zabezpieczającego, ponieważ przedmiotowe środki zostały przekazane na rachunek depozytowy Naczelnika na 2 dni przed wydaniem zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Oznacza to zatem, że przedmiotowe środki pieniężne zostały przekazane na innej podstawie, aniżeli wskutek zajęcia zabezpieczającego. W ocenie Spółki sam fakt wydania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej oraz wskazanie dłużnika zajętej wierzytelności nie przesądza jeszcze o skutecznym dokonaniu zabezpieczenia. Zgodnie z art. 89 § 1 w zw. z art. 166b Ustawy o egzekucji warunkiem skutecznego dokonania zabezpieczenia jest precyzyjne wskazanie wierzytelności oraz uznanie jej przez dłużnika zajętej wierzytelności. W zawiadomieniu o zajęciu z dnia [...] [...] Naczelnik wskazał, że dokonuje zajęcia wierzytelności z tytułu "wzajemnych rozliczeń finansowych". W ocenie Spółki nie doszło do precyzyjnego wskazania jaka konkretnie wierzytelność podlega zabezpieczeniu, co jest wprost niezgodnie z art. 89 Ustawy o egzekucji. W konsekwencji nie wiadomo jakiej wierzytelności Naczelnik dokonał zajęcia w ramach postępowania zabezpieczającego. W ocenie Spółki, dokonując zabezpieczenia organ egzekucyjny obowiązany jest za każdym razem sprecyzować na jakiej wierzytelności dokonuje zabezpieczenia. Zdaniem Strony niewystarczającą przesłanką dokonania zabezpieczenia na innej wierzytelności pieniężnej jest wskazanie jedynie dłużnika zajętej wierzytelności. Konieczne jest również wskazanie jakiego rodzaju wierzytelność, wynikająca z jakiego tytułu podlega zajęciu. Z uwagi na powyższe, w ocenie Spółki, nie można przyjąć, że w ogóle doszło do zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej z uwagi na fakt, że w zawiadomieniu o zajęciu Naczelnik nie wskazał wierzytelność podlegająca zajęciu. Z uwagi na powyższe dokonane przez Naczelnika zabezpieczenie było bezskuteczne. Co więcej, organ egzekucyjny nie uzyskał nawet informacji, czy między W. K. a Spółką istnieje jakakolwiek wierzytelność, lecz z automatu przyjął, iż wskazana wierzytelność istnieje. Powyższy wniosek organ egzekucyjny wywiódł z faktu, iż W. K. dokonała przekazania kwoty na rachunek depozytowy Naczelnika. Ponadto zdaniem Spółki Naczelnik jako podstawę swoich działań wskazał przepisy, które w ogóle nie mogły stanowić podstawy dokonania tzw. potraktowania środków przekazanych przez W. K. jako przekazanych w wyniku zajęcia a także pominął prawidłowy tryb postępowania względem dłużnika zajętej wierzytelności w sytuacji, gdy ten nie przekazał środków pieniężnych w następstwie zajęcia. Organ dokonał nieuprawnionej zmiany charakteru wpłaty środków pieniężnych przez W. K. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że w opisie przelewu z dnia 6 lipca 2016 r. W. K. wyraźnie wskazała "tytułem: Pożyczka z dnia 21 czerwca 2016 r.". W dniu 8 lipca 2016 r. dokonując zawiadomieniem zajęcia innej wierzytelności pieniężnej organ egzekucyjny miał wiedzę o istnieniu tej wierzytelności. Zatem bezspornym jest, że strony w dniu 21 czerwca zawarły umowę pożyczki na kwotę 1400 zł. Wobec powyższego od tego dnia istniała wierzytelność z tytułu zawartej umowy pożyczki. Organ egzekucyjny pozyskując informację o przedmiotowej umowie pożyczki miał nie tylko prawo, ale był zobligowany do zajęcia wierzytelności z tego tytułu. Istnienie ww. wierzytelności potwierdziły same strony w piśmie z dnia 1 czerwca 2017 r. w którym informują o rozwiązaniu umowy pożyczki z dnia 21 czerwca 2016 r. W ocenie organu egzekucyjnego fakt, że sporna wpłata na rachunek Urzędu miała miejsce w dniu 06.07.2016 r. a więc przed zajęciem wierzytelności z tytułu udzielonej pożyczki u W. K. jest bez znaczenia wobec faktu, że w dniu tego zajęcia, czyli [...] wierzytelność ta istniała a jej wymagalność potwierdza tylko dokonanie przelewu przez W. K. W ocenie organu żaden z przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne w administracji nie wskazuje, że organ egzekucyjny ma obowiązek precyzyjnego wskazania okoliczności, z których wynikałoby istnienie wierzytelności (np. nr faktury i termin płatności, umowa pożyczki i jej warunki itp.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargę należało uwzględnić na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm.). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17 marca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesów prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak wynika z wniosku z dnia 30 maja 2017 r. wniosek o zwrot środków pieniężnych został złożony przez W. K. i stronę skarżącą. we wniosku zawarto informację, że umowa pożyczki zawarta pomiędzy tymi podmiotami została rozwiązana w dniu 29 maja 2017 r. z uwagi na nieprzyjęcie zaproponowanego zabezpieczenia. Postanowienie dotyczy jedynie skarżącej spółki. organ nie rozważył czy ma ona interes prawny w żądaniu zwrotu kwoty 1.282.760,00 zł i czy w związku z tym przysługuje jej przymiot strony skoro umowa spółki została rozwiązana. Ponadto, organ nie ustosunkował się do wniosku o zwrot tej kwoty W. K. Stwierdzić należy, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] wskazał, że z dniem 1 sierpnia 2016 r. wygasł tytuł prawny decyzji o zabezpieczeniu z uwagi na doręczenie decyzji określającej wysokość zabezpieczenia podatkowego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w dniu [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...] co do kwoty 1.147.053 w stosunku do spółki A. Rozstrzygnięcie oparł na art. 59 § 1 pkt 2u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się "jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został nałożony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał", a jednocześnie, mimo umorzenia postępowania egzekucyjnego, następnego dnia tj. 30 maja 2017 r. wydaje postanowienia: a) o odmowie przyjęcia zabezpieczenia b) o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji z dnia [...] [...] i wystawia nowy tytuł wykonawczy. Umorzenie postępowania może nastąpić, gdy na jaw wyjdą przeszkody lub wady postępowania, albo wtedy, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania przeprowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. Istotą wznowienia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. Wśród nich można wyróżnić przeszkody trwałe i przemijające. Przy przeszkodzie trwałej, gdy obowiązek ściśle związany jest z osobą w sprawie nie będzie już można wszcząć postępowania egzekucyjnego. Jeżeli występuje przeszkoda przemijająca, to po jej usunięciu będzie można wszcząć ponownie postępowanie, o ile obowiązek nie został wykonany. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma charakter formalny, gdy w danej sytuacji zaistniały w jego toku wykonania obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Ostateczne postanowienie o wznowieniu postępowania nie oznacza wcale, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem postępowania. Nie można mu również przypisać waloru res iudicata, ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.). Jednak w tej sprawie po umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie mógł już rozstrzygać w sprawie, w tym o zaliczeniu wpłaconej kwoty na poczet należności skarżącej spółki. Nie znajduje również uzasadnienia w przepisach prawa wydanie nowego tytułu wykonawczego z tych też względów Sąd na podstawie powołanych na wstępie przepisów prawa orzekł jak w sentencji. O kosztach orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. R.T.