III SA/Gd 660/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie administracyjne. Decyzją z dnia 19 czerwca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po wszczęciu z urzędu postępowania stwierdziło nieważność ostatecznej decyzji Burmistrza z dnia 25 kwietnia 2016 r., nr [...] w sprawie przyznania E. K. świadczenia wychowawczego na dzieci: I. K. i E. K., na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w punkcie 1 decyzji, tj. w części przyznającej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko I. K.. W uzasadnieniu wskazano, że pismem z dnia 27 marca 2017 r. Burmistrz zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o stwierdzenie, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważności ostatecznej decyzji własnej, wydanej w dniu 25 kwietnia 2016r. w sprawie przyznania E. K. świadczenia wychowawczego na dzieci: I. K. i E. K., na okres od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017r. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny ustalono, iż dochód ten przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania tego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło postępowanie z urzędu i wskazało, iż E. K. w dniu 8 kwietnia 2016r. złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę I. K. oraz syna E. K.. W związku z ustaleniem, iż dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego, który wyniósł 552,41 zł na osobę w rodzinie, organ przyznał świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017r. na każde dziecko. Powtórne przeanalizowanie sprawy ujawniło, iż decyzją z dnia 18 stycznia 2016r., nr [...] Burmistrz przyznał E. K. na syna E. K. świadczenie rodzicielskie w kwocie 1000 zł na okres od 1 stycznia 2016r. do 10 sierpnia 2016r. Po ponownym przeliczeniu, z uwzględnieniem świadczenia rodzicielskiego, ustalono, że dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi 802,41 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, które wynosi 800 zł (dochody męża strony 26.515.84 zł netto : 12 miesięcy = 2209,65 zł plus świadczenie rodzicielskie 1000 zł = 3.209.65zł: 4 osoby= 802,41 zł). Do dochodu rodziny nie wliczono dochodów utraconych przez skarżącą w kwocie 2.000.06 zł netto. W sytuacji, gdy dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe brak było podstaw do przyznania stronie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W ocenie Kolegium przyznanie stronie świadczenia wychowawczego, mimo braku spełnienia warunków do jego przyznania stanowi rażące naruszenie prawa. Stąd na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdzono nieważność pkt 1 decyzji z dnia 25 kwietnia 2017r. w części przyznającej E. K. prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko - córkę I.K.. Skargę do Sądu wniosła E. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzuciła ona naruszenie: - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji, w sytuacji braku ustawowych przesłanek umożliwiających wydanie takiej decyzji, a naruszenie prawa wskazane przez organ wydający decyzję nie ma charakteru rażącego, - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób prawidłowy, to jest uwzględniający treść zebranego materiału dowodowego, stanowiska stron i zasady doświadczenia życiowego, - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek jakimi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ale przede wszystkim w celu realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, brak ustosunkowania się do wszelkich wniosków dowodowych stron, jak również wskazywanych przez stronę okoliczności faktycznych dla wyjaśnienia swego postępowania, - wydanie decyzji w oparciu o przepisy art. 5 ust. 3 i inne ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy Państwa w wychowaniu dzieci, które sprzeczne są z konstytucyjną zasadą równości oraz sprawiedliwości społecznej. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż nie sposób uznać, że doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji o przyznaniu świadczenia, albowiem dochody na członka rodziny skarżącej przekraczają próg dochodowy jedynie o 2,41 zł. Przekroczenie to ma charakter jedynie symboliczny, a w świetle pozostałych argumentów tj. niejednoznaczne kryterium dochodowe, niejasny formularz wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, błędne pouczenie pracownika MOPS uznanie, że naruszenie przepisów ma charakter rażący jest nieuprawnione. Ponadto skarżąca wyjaśniła, iż organ ustalił, iż świadczenie rodzicielskie, które podwyższyło dochód jej rodziny było wypłacane w miesiącach od stycznia do sierpnia 2016 r., dlatego też brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 25 kwietnia 2016 r. w całości w punkcie pierwszym tj. co do całego okresu. Zdaniem E. K. przepisy art. 4 ust. 2 i 3 oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy Państwa w wychowaniu dzieci w zakresie w jakim wprowadzają sztywne i niejasne kryterium dochodowe są niezgodne z Konstytucyjną zasadą równości oraz sprawiedliwości społecznej. Nie może bowiem być tak, że sytuacja osób zarabiających podobnie, a niekiedy identycznie może być bardzo zróżnicowana w świetle stosowania ustawy. W ocenie skarżącej organ w całości pominął jej wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia 5 czerwca 2017 r. oraz nie odniósł się do zarzutów tam postawionych, co stanowi rażące naruszenie postępowania, które ma wpływ na treść zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie uznały, że niezawiniony przez stronę błąd w wyliczeniu dochodu, od którego uzależnione jest przyznanie świadczenia wychowawczego skutkuje stwierdzeniem, że przyznanie tego świadczenia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowiska tego nie sposób podzielić. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i postępowanie, w którym badaniu podlegają ściśle określone przesłanki nieważności, nie może stanowić trybu konkurencyjnego w stosunku do postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym lub w trybie wznowienia postępowania. Dochód uzyskiwany na osobę w rodzinie zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U.2017.1851 ) stanowi okoliczność faktyczną istotną dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zatem w sytuacji, gdy ujawnią się po uzyskaniu przez decyzję administracyjną statusu ostateczności nowe okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy to właściwy jest dla wzruszenia takiej decyzji tryb wznowienia postępowania, jednakże tylko w takim przypadku, gdy o tych okolicznościach organ wydający decyzje nie wiedział. Wykluczony jest w tej sytuacji tryb postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Gdyby jednak w okolicznościach niniejszej sprawy organ administracji przyznał świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, znając rzeczywisty dochód rodziny skarżącej, to także nie byłoby podstaw, by uznać, że stanowiło to rażące naruszenie prawa w sytuacji, gdy dochód ten przekroczył ustawowe kryterium dochodowe o 2,41 zł. na osobę w rodzinie. Błąd w dokonanych przez organ ustaleniach faktycznych nie może być co do zasady podstawą dla stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, jakie wywołuje decyzja. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Zdaniem sądu rozpoznającego niniejszą sprawę żadne racje ekonomiczne ani społeczne nie przemawiają za stwierdzeniem nieważności decyzji w okolicznościach niniejszej sprawy. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na wątpliwości konstytucyjne dotyczące sztywnego kryterium dochodowego zawartego w z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyrażone w pytaniu prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016r. w sprawie III SA/Gd 889/16 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem sądu także efekt społeczny w postaci osłabienia zaufania do organów władzy publicznej w okolicznościach niniejszej sprawy przesądza o tym, że nie może być uznane za rażące naruszenie prawa przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko pomimo przekroczenia kryterium dochodowego o kwotę 2,41 zł nie mającą w istocie żadnego znaczenia ekonomicznego. Powyższe argumenty wskazują na to, że prowadzone z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza z dnia 25 kwietnia 2016 r., w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na I. K. należy uznać za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. W tym stanie sprawy sąd orzekł na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art.145 § 3 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.