II SA/Wa 696/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektor Departamentu Kadr rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. zwolnił [...] P. P. z dniem [...] lutego 2017 r. z zawodowej służby wojskowej wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej. Przedmiotowy rozkaz personalny doręczono stronie w dniu [...] lutego 2017 r. W dniu [...] lutego 2017 r. (data wpływu do kancelarii jednostki wojskowej) oficer złożył odwołanie od ww. rozkazu personalnego wnosząc o jego uchylenie i wyznaczenie go na stanowisko służbowe w dowolnej jednostce Sił Zbrojnych RP, zgodnie z posiadanymi kompetencjami, ewentualnie przedłużenie okresu pełnienia zawodowej służby wojskowej w rezerwie kadrowej. Wskazał przy tym, że wyraża zgodę na wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe - zgodnie z trybem uregulowanym w art. 42b ustawy z dnia 11 września 2003 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1726 z późn. zm.). Działając na podstawie art. 127 § 1 i § 2, art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z pkt 1 ppkt 2 upoważnienia Ministra Obrony Narodowej nr 38/MON z dnia 9 marca 2016 r. (Dz. Urz. Min. Obr. Nar. poz. 30), po rozpatrzeniu odwołania [...] P. P. s. B., ur. [...] listopada 1979 r., z dnia [...] lutego 2017 r. od rozkazu personalnego Dyrektora Departamentu Kadr Nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r., dotyczącego zwolnienia oficera z dniem [...] lutego 2017 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej, Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny. Decyzja odwoławcza została doręczona żołnierzowi w dniu [...] marca 2017 r. Dnia [...] lutego 2017 r. P. P. został zaś już faktycznie zwolniony ze służby. W uzasadnieniu skarżonej decyzji Minister Obrony Narodowej podkreślił, że w sprawie prawidłowo ustalono i przeanalizowano sytuację kadrową oficera w aspekcie w jakim sytuacja ta ma wpływ na jego status w strukturach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym nie przekroczono granic prawa, a wydany w sprawie rozkaz personalny, jak i jego uzasadnienie spełniają wymogi określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ przywołał też treść art. 111 pkt 10 ww. ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy, z którego wynika, że żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej. Stosownie do treści § 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 2014 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. poz. 670) w przypadku przebywania żołnierza w rezerwie kadrowej i niewyznaczenia go do końca okresu pozostawania w rezerwie kadrowej na stanowisko służbowe organ, o którym mowa w art. 20 ust. 3 ustawy, występuje do organu zwalniającego, jeżeli sam nie jest tym organem, z wnioskiem o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Organ zwalniając i ustalając w decyzji datę zwolnienia, określa ją na pierwszy dzień po upływie okresu pozostawania w rezerwie kadrowej. Przywołany przepis ww. ustawy w ocenie organu jednoznacznie określa, że zwolnienie żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej nie jest fakultatywne lecz obligatoryjne. Oznacza to, że ustawodawca - w tym przypadku - nie przyznał organowi możliwości wyboru sposobu ustalenia sytuacji kadrowej oficera, który nie został wyznaczony na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej. Podjęte rozstrzygnięcie nie wymaga zatem uzasadnienia z punktu widzenia uwzględniania słusznego interesu strony i interesu społecznego, w tym przypadku - potrzeb Sił Zbrojnych, zdefiniowanych w art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. e wymienionej wojskowej ustawy pragmatycznej, jako celowość zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej. Na potwierdzenie ww. twierdzeń organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych. W reasumpcji organ stwierdził więc, że nie można mu zarzucić podjęcia rozstrzygnięcia dowolnego, arbitralnego, nie mającego oparcia w materiale dowodowym sprawy. Dyrektor Departamentu Kadr był zobowiązany do wydania negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. W rezultacie wydane w sprawie przedmiotowe rozstrzygnięcie Dyrektora Departamentu Kadr jest zgodne z prawem, nie narusza zasad ogólnych postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności, zasady prawdy materialnej, zasady pogłębiania zaufania, wyjaśniania przesłanek, udzielania informacji oraz wysłuchania stron. Wobec zaakcentowanych powyżej aspektów przedmiotowej sprawy, Dyrektor Departamentu Kadr był wręcz zobowiązany wydać zaskarżony rozkaz personalny. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że [...] P. P. w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej nie został wyznaczony na inne stanowisko służbowe. W tej sytuacji rozwiązanie z wnioskodawca stosunku służbowego było obligatoryjne. Określenie daty zwolnienia oficera z zawodowej służby wojskowej wynika zaś z konieczności uwzględnienia narzuconego przez ustawodawcę materialnego terminu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu terminu jego przebywania w rezerwie kadrowej. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiódł P. P. i wniósł o: 1. uchylenie decyzji nr [...] Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2017 r., 2. uchylenie rozkazu personalnego Dyrektora Departamentu Kadr nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r., 3. przywrócenie do zawodowej służby wojskowej, 4. zwrot kosztów postępowania wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że pochodzi z rodziny z tradycjami wojskowymi - jego ojciec – B. P. jest [...] Wojska Polskiego w stanie spoczynku oraz profesorem [...] i doktorem habilitowanym [...]. W 2015 r. ojciec skarżącego pełnił funkcję [...] Obrony Narodowej. Z funkcji tej w dniu [...] listopada 2015 r. został odwołany bez podania przyczyn decyzją Ministra Obrony Narodowej [...] i była to pierwsza decyzja kadrowa jaką w drugim dniu swojego urzędowania Minister podjął. Informacja ta została podana publicznie i jest uzewnętrzniona np. w Wikipedii. Decyzja MON wynikała, w ocenie skarżącego, z relacji Ministra względem ojca skarżącego i animozji jaką ma wobec niego Minister. Po zwolnieniu ojca z funkcji [...] Obrony Narodowej Minister Obrony Narodowej nakazał również zwolnienie kilku innych wykładowców [...]ON, a w związku z przegraniem kilku spraw z ich odwołań do sądu pracy, ostatecznie [...] Obrony Narodowej w W. została rozwiązana a wszyscy pracownicy zwolnieni z mocy prawa. Do następcy prawnego [...]ON - [...] przyjęci zostali jedynie pracownicy wybrani przez nowe władze uczelni. Strona wskazała też, iż zawodową służbę wojskową pełnił od dnia [...] lipca 2014 r. W tym okresie służył w Marynarce Wojennej RP, Żandarmerii Wojskowej, PKW [...] oraz Departamencie Wojskowych Sprawa Zagranicznych MON a w latach 2012-2016 pełnił służbę na stanowisku zastępcy Attache Obrony w L. gdzie jako pełniący obowiązki Attache Obrony m. in. organizował zabezpieczenie wizyt w [...] Pana Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej [...] i [...] Premier [...] oraz uczestniczył w organizacji zabezpieczenia Szczytów NATO w [...] i [...]. Do jego pracy nigdy nie było żadnych zastrzeżeń a wręcz przeciwnie była ona oceniana wysoko o czym świadczą m.in. liczne wyróżnienia oraz oceny z opiniowania. Przez cały okres służby był oceniany bardzo dobrze i celująco. Podczas opiniowania za rok 2016 otrzymał od obecnego Dyrektora Departamentu Wojskowych Spraw Zagranicznych ocenę celującą (6), a kierowana przez niego placówka została uznana za jedną z najlepszych w strukturze Ataszatów Obrony. Zawsze był też oficerem zdyscyplinowanym i lojalnym. Przez całą służbę nigdy nie był na zwolnieniu lekarskim. W dniu [...].08.2016 r. wskutek upływu kadencji został przeniesiony do rezerwy kadrowej. Na czas pełnienia służby w rezerwie kadrowej skierowano go do [...] Pułku Rozpoznawczego zlokalizowanego w H., pomimo, że stałe miejsce zamieszkania mam w G. Zwolnione przez niego stanowisko zastępcy attache obrony w L. do tej chwili nie jest obsadzone. Żadne postępowanie nie toczyło się także w kwestii możliwości wyznaczenia go na stanowisko służbowe w okresie gdy pozostawał w rezerwie kadrowej pomimo, że był skłonny przyjąć niższe niż dotychczas zajmowane stanowisko bowiem chciał nadal wykonywać zawód, który kocha i szanuje. Po prostu uznano okres przebywania w rezerwie kadrowej za rodzaj "poczekalni", która umożliwi zwolnienie bez podawania faktycznych przyczyn przez Ministerstwo Obrony Narodowej. W ocenie strony jest to furtka w obowiązującym systemie prawnym, wielokrotnie wykorzystywana przez MON w stosunku do żołnierzy zawodowych, których Minister Obrony Narodowej nie chce z subiektywnych powodów w Siłach Zbrojnych RP. Z dniem [...] lutego 2017 r. Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej rozkazem personalnym nr [...] zwolnił go z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w okresie pozostawania w rezerwie kadrowej tj. na podstawie art. 111 pkt 10, art. 215 ust. 1 i ust.4 oraz art.122 ust.1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1726, tj. z dnia 20 października 2016 r.). Powyższy rozkaz personalny stanowi podstawę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ma charakter decyzji administracyjnej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i art. 6 ust.2 pkt 2 ww. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W końcowej części ww. rozkazu personalnego został poinformowany o możliwości wniesienia odwołania do organu wyższego tj. do Ministra Obrony Narodowej. W dniu [...] lutego 2017 r., zgodnie z pouczeniem, skierował do Ministra Obrony Narodowej, za pośrednictwem Dyrektora Departamentu Kadr, odwołanie od powyższego rozkazu personalnego. Na odwołanie nie otrzymał żadnej odpowiedzi aż do dnia zakończenia zawodowej służby wojskowej, tj. do [...] lutego 2017 r. Nie otrzymał również w tym okresie informacji o przedłużeniu postępowania ze względu na szczególną złożoność sprawy czy jakiekolwiek inne istotne przyczyny związane z postępowaniem odwoławczym. W dniu [...] lutego 2017 r. przełożony poinformował go ustnie, że otrzymał wiadomość telefoniczną, iż jego odwołanie zostało rozpatrzone negatywnie. W związku z tym, z dniem [...] lutego 2017 r. powyższy rozkaz personalny został wykonany, tj. został przeniesiony do rezerwy. W dniu [...] marca 2017 r., tj. 20 dni po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej otrzymał decyzję Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. utrzymującą w mocy zaskarżony rozkaz personalny. Została więc ona wysłana niewątpliwie po wykonaniu ww. rozkazu personalnego. W ocenie strony w powyższym postępowaniu nie zostały zachowane podstawowe zasady kodeksu postępowania administracyjnego i Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący stoi na stanowisku, że powyższy przepis, na podstawie którego został zwolniony, nie może służyć do obejścia prawa i jego wykorzystania niezgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl której – (art. 32 Konstytucji) wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne i nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Uważa, że w tej konkretnej sytuacji po upływie kadencji, nie został wyznaczony na inne stanowisko służbowe wskutek dyskryminacji a Minister Obrony Narodowej użył powyższego przepisu prawa jako sposobu pozbycia się go z zawodowej służby wojskowej bowiem jest synem [...] B. P. Natomiast zastrzeżeń natury merytorycznej do niego nie było, a na ostatnich przeglądach kadrowych uzyskał oceny celujące. Skarżący podkreślił też, iż Wojsko Polskie, zgodnie z Konstytucją RP powinno być apolityczne. Wszelkie uprzedzenia wynikające z reprezentowania opcji politycznej, a tym bardziej z oceną i poglądami rodziny żołnierza zawodowego, nie mogą, w świetle rozwiązań konstytucyjnych, wpływać na ocenę przydatności żołnierza zawodowego do wykonywanych obowiązków czy zajmowanych stanowisk. Sytuacja, w której spod kontroli sądowej "wyjęta" jest możliwość badania przyczyn nie wyznaczenia żołnierza zawodowego pozostającego w rezerwie kadrowej na inne stanowisko podczas gdy są to przyczyny naruszające podstawowe zasady konstytucyjne jest odmienna od sytuacji, w której ustawodawca pozostawia przełożonym swobodę oceny przydatności danego żołnierza zawodowego bez kontroli sądowej ufając w ich racjonalność, brak uprzedzeń i przede wszystkim w ich pragmatyczną ocenę potrzeb Sił Zbrojnych RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia zaprezentowane w skarżonej decyzji. Dodatkowo organ przyznał, że decyzja odwoławcza została doręczona stronie w dniu [...] marca 2017 r. lecz w ocenie organu nie należy tego momentu łączyć z chwilą wejścia do obrotu prawnego tego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ w sposób wyczerpujący ustalił stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Zgodnie z przepisem art. 111 pkt 10 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej, wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej. Stosownie zaś do treści § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 2014 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. poz. 670) organ zwalniając i ustalając w decyzji datę zwolnienia, określa ją na pierwszy dzień po upływie okresu pozostawania w rezerwie kadrowej. W świetle powyższych regulacji kluczowe znaczenie w sprawie zwolnienia żołnierza na ww. podstawie prawnej ma ustalenie faktu niewyznaczenia go na stanowisko służbowe w trakcie przebywania w rezerwie kadrowej, oraz ustalenie daty zwolnienia. Ustalenie zaś tejże daty prawodawca powiązał natomiast w sposób ścisły z faktem upływu okresu przebywania żołnierza w rezerwie kadrowej. Aby więc w sposób pełny przedstawić motywy omawianej decyzji organ winien m.in. określić w sposób ścisły okres, w trakcie którego żołnierz przebywał w rezerwie kadrowej a w szczególności końcową datę tego okresu. Tylko bowiem ustalając i wskazując w omawianym uzasadnieniu datę ostatniego dnia przebywania w rezerwie kadrowej, organ umożliwi stronie oraz Sądowi dokonanie weryfikacji poprawności daty samego zwolnienia ze służby. Datą tą zgodnie z wyżej powołanym rozporządzeniem jest pierwszy dzień po upływie okresu pozostawania w rezerwie kadrowej. Przenosząc powyższe wywody na realia faktyczne niniejszej sprawy wskazać należało, iż organ nie podołał ciążącym na nim obowiązkom. Nie ustalił bowiem tego, w jakim dokładnie okresie zwalniany żołnierz przebywał w rezerwie kadrowej, a w szczególności nie ustalił daty ostatniego dnia przebywania w tej rezerwie. Tak kluczowa dla badanej sprawy materia, winna zaś zostać ustalona przez organ w niniejszym postępowaniu a wynik tych ustaleń powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Poprzez powyższe zaniechanie pozbawił bowiem tut. Sąd możliwości oceny poprawności ustalenia daty zwolnienia ze służby. Zwrócić także należało organowi uwagę na to, że wykonanie decyzji organu I instancji i zwolnienie żołnierza ze służby w dacie oznaczonej w tym rozstrzygnięciu możliwe byłoby jedynie w sytuacji, gdyby: - rozstrzygnięcie organu I instancji stało się prawomocne wskutek braku jego skarżenia, - rozstrzygnięciu organu I instancji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, - rozstrzygnięcie organu II instancji, utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, weszło do obrotu prawnego. W niniejszej sprawie nie zaistniała zaś żadna z ww. okoliczności. Rozkaz personalny organu I instancji nie został bowiem opatrzony rygorem natychmiastowej wykonalności, a został zaskarżony przez żołnierza. Nie ziściła się także ostatnia z wyżej podanych przesłanek, a mianowicie w dacie zwolnienia żołnierza ze służby, nie weszło jeszcze do obrotu prawnego rozstrzygnięcie organu II instancji, utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Okolicznością niesporną było bowiem to, że skarżona decyzja drugoinstancyjna została doręczona żołnierzowi dopiero w dniu [...] marca 2017 r., a więc po 20 dniach po dacie zwolnienia ze służby określonej w rozstrzygnięciu organu I instancji. Wobec powyższego koniecznym było ustalenie tego, w jakim momencie decyzja administracyjna wchodzi do obrotu prawnego. W tym celu zasadnym było odniesienie się do art. 109 § 1 K.p.a., zgodnie z którym decyzję doręcza się stronom na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Fakt zawarcie wyżej przywołanej regulacji w ustawie procesowej świadczy o tym, jak wielką wagę ustawodawca przykładał do materii doręczenia stronie rozstrzygnięcia administracyjnego. Owo wielkie znaczenie jakie dla bytu prawnego rozstrzygnięcia administracyjnego ma fakt jego doręczenia, jest oczywiście ze wszech miar zrozumiałe zważywszy na to, jak poważne skutki dla stron powstępowania i dla samego organu rodzi wejście w życie decyzji. Od tego więc momentu decyzja zaczyna dopiero swój byt prawny, a więc w sposób skuteczny zaczyna wiązać strony i organ i zaczyna wywoływać skutki prawne jak i faktyczne. Sądy administracyjne pochylając się nad omawianą kwestią momentu wejścia decyzji do obrotu prawnego poszły jeszcze dalej. Zgodnie z dominującymi w judykaturze poglądami, dla wejścia rozstrzygnięcia w do obrotu prawnego konieczne jest nie tylko jego doręczenie stronie, ale uczynienie tego w oryginale. Rozstrzygnięcie wywołuje bowiem skutki prawne dopiero z chwilą doręczenia oryginału decyzji jej adresatowi (patrz np. wyrok NSA sygn. akt I OSK 782/10). W świetle wyżej zaprezentowanych wywodów, działanie organu polegające na wykonaniu rozkazu personalnego zwalniającego żołnierza ze służby mimo tego, iż do obrotu prawnego nie weszła jeszcze decyzja organu odwoławczego utrzymujące go w mocy, należało także uznać jako uchybienie wpływające na poprawność skarżonego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do zastosowania się do sposobu rozumienia prawa zaprezentowanego w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu.