VI SA/Wa 538/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi B.S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2016 r. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2016 r. na rzecz skarżącej B. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego (w skrócie: Komisja Odwoławcza) uchwałą z dnia [...] grudnia 2016 r. wydaną na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, ze zm. –dalej poa) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm. - dalej kpa), po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej skarżąca, egzaminowana) od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w K. (dalej Komisja Egzaminacyjna) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do wydania powyższej uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia: Skarżąca przystąpiła do egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną, która uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że egzaminowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca uzyskała następujące oceny z poszczególnych części egzaminu: z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 poa, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że egzaminowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie wydanej uchwały i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, że skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego. Zaskarżonej uchwale zarzuciła wydanie jej w oparciu o błędnie ustaloną ocenę z drugiej części dotyczącej zadania z zakresu prawa cywilnego egzaminu adwokackiego, która to ocena jako niedostateczna ostatecznie wpłynęła na negatywny wynik całego egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu odwołania egzaminowana, zakwestionowała wystawione jej oceny cząstkowe przez egzaminatorów z zadania z prawa cywilnego, wskazując że stosowana przez nią do rozwiązania zadania egzaminacyjnego strategia procesowa oparta byłą o zasadę surogacji i w związku z tym sporządzenie apelacji w oparciu o tę zasadę było bezpieczniejsze dla reprezentowanego klienta, niż oparcie jej o rozliczenie nakładów. B. S. wskazała również, że egzamin adwokacki jest egzaminem zawodowym, a nie konkursowym a zatem ma sprawdzić właściwe przygotowanie osób do zawodu, w związku z czym jeżeli praca egzaminowanej spełniała wymogi formalne pisma oraz pismo zostało sporządzone prawidłowo uwzględniając interes klienta, zostało ono wniesione w terminie, a także została podniesiona logiczna argumentacja poparta orzecznictwem, to świadczy to o przygotowaniu zawodowym i taka praca powinna być oceniona pozytywnie. Egzaminowana zarzuciła także obu egzaminatorom, że postawili jej pracy chybione zarzuty w zakresie sporządzonej pracy oraz że w trakcie egzaminu nie istniał swobodny dostęp do systemu informacji prawnej, co w sposób istotny naruszyło zasadę równych szans podczas egzaminu a także, że organizatorzy egzaminu nie zapewnili prawidłowych warunków do jego przeprowadzenia. Komisja Odwoławcza po rozpatrzeniu odwołania powołaną powyżej uchwałą z dnia [...] grudnia 2016r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza wskazała, że jej zdaniem zakresem kontroli należy objąć całość pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie z egzaminu, która została zaskarżona odwołaniem, niezależnie od zarzutów postawionych przez egzaminowaną, tj. również poza zarzutami odwołania. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 78d ust. 1 poa, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Za trafne należy zatem uznać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż opis istotnych zagadnień, ujęty w akcie wykonawczym nie może stanowić żadnego kryterium ocen. Odnosząc się do argumentacji skarżącej w części dotyczącej zadania z prawa cywilnego, Komisja Odwoławcza wskazała, że obaj egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu zadania z prawa cywilnego na ocenę niedostateczną i ocenę tą należy uznać za prawidłową, zaś odwołanie za bezzasadne. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy m. in. wskazał , że egzaminowana prawidłowo przyjęła, że w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym należy sporządzić apelację, a nie opinię prawną. Jednak w sporządzonej apelacji nie zaproponowała prawidłowego rozwiązania zadania. Nie postawiła w apelacji zarzutów zmierzających do podważenia oceny dowodów dokonanej przez sąd I instancji. Wnioski apelacji zostały wadliwie skonstruowane, gdyż nie odnoszą się do konkretnych punktów postanowienia. Zaproponowane przez egzaminowaną rozwiązanie z punktu widzenia prawidłowego stosowania i interpretacji przepisów prawa jest nieprawidłowe. Komisja Odwoławcza zgodziła się również z oceną egzaminatorów w zakresie stwierdzenia naruszenia interesów reprezentowanego klienta. Zdaniem Komisji Odwoławczej egzaminowana nie posiada umiejętności w zakresie oceny stanu faktycznego sprawy. Nie zna również przepisów znajdujących zastosowanie w zadaniu egzaminacyjnym. Na wskazane wyżej rozstrzygnięcie pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. egzaminowana złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę zaskarżając w/w uchwałę w całości. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej w całości oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2016 nr [...]. Zaskarżonej uchwale zarzuciła: I. Naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj." 1/ naruszenie art. 107 § 3. k.p.a. w zw. z art. 78h. ust. 12 poa oraz w zw. z art. 12 ust. 1 poa poprzez brak wykazania i uzasadnienia zarówno przez Komisję Odwoławczą, jak i Komisję Egzaminacyjną, naruszeń przepisów prawa w zaproponowanym rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego, opartego o zasadę tzw. surogacji, co ewentualnie stanowić mogłoby uzasadnienie wystawienia oceny niedostatecznej i to jedynie w przypadku, gdyby dowiedziono i właściwie uzasadniono, że zaproponowany w pracy sposób rozwiązania zadania stanowi błąd kardynalny i bez jakiejkolwiek wątpliwości skutkować będzie niezabezpieczeniem (bezpośrednio w wyniku przyjętej koncepcji opartej o tzw. zasadę surogacji) interesów reprezentowanego przez skarżącą Klienta; 2/ naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 poa oraz w zw. z art. 12 ust. 1 poa poprzez brak wykazania i uzasadnienia zarówno przez Komisję Odwoławczą, jak i Komisję Egzaminacyjną: - że koncepcja przyjęta w rozwiązaniu kazusu egzaminacyjnego, oparta na tzw. zasadę surogacji jest sprzeczna z interesem reprezentowanego przez skarżącą Klienta; oraz - naruszonych przepisów prawa, które prowadzą do niezabezpieczenia interesów reprezentowanego w zadaniu Klienta; 3/ naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 poa oraz w zw. z art. 12 ust. 1 poa poprzez wadliwe uzasadnienie uchwały podjętej przez Komisję Odwoławczą z dnia [...] grudnia 2016 roku tj. poprzez całkowite pominięcie (poza streszczeniem niektórych zarzutów na stronie 5 akapit 1 uzasadnienia uchwały) przez Komisję Odwoławczą merytorycznego ustosunkowania się do zarzutów skarżącej, podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, dotyczących negatywnej oceny części drugiej egzaminu adwokackiego (zadania z zakresu prawa cywilnego); 4/ naruszenie art. 7. k.p.a., art. 77. § 1. k.p.a. oraz art. 80. k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 poa, polegające na dokonaniu przez Komisję Odwoławczą dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, braku wszechstronnego rozpatrzenia, w granicach zaskarżenia, całości zgromadzonego materiału dowodowego, w tym całkowite pominięcie podniesionych w odwołaniu dowodów, z których bezspornie wynika, że przyjęty sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego, jest alternatywnym (poprawnym) sposobem rozwiązania zadania egzaminacyjnego, znajdującym ugruntowane poparcie zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, stanowiącym równocześnie skuteczny środek zaskarżenia, który zabezpiecza interesy reprezentowanego przez skarżącą w zadaniu egzaminacyjnym Klienta; 5/ naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w zw. art. 78h ust. 12. poa i utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej, pomimo naruszenia przez nią art. 7 k.p.a., art. 15 k.p.a., art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 78 d pkt 10.1) lit a-d i 2.2 poa poprzez nierozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wszystkich kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego; 6) Naruszenie art. 7. k.p.a., art. 77 § 1. k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 poa oraz w zw. art.78e ust 2 poa poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego i nieuwzględnienie w ocenie lub skrajnie rygorystyczną ocenę elementów rozwiązań i kazusu egzaminacyjnego, w szczególności w odniesieniu do zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje; 7/ naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez działanie niezgodne z zasadą zaufania obywateli do organów postępowania, tj. poprzez przyjęcie przez Komisję Odwoławczą, jedynie na podstawie domniemania, niepopartego żadnymi dowodami (a ponadto stojącego w zasadniczej sprzeczności z treścią samego zaskarżenia przyjętego w zadaniu egzaminacyjnym), naruszającego generalną zasadę prawną rozstrzygania wątpliwości na korzyść zainteresowanego, że w rozwiązaniu kazusu egzaminacyjnego zostały niewłaściwie zaskarżone postanowienia Sądu Rejonowego. Domniemanie to bezpośrednio prowadziło do utrzymania negatywnej oceny pracy egzaminacyjnej; 8/ naruszenie art. 139 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 poa poprzez poczynienie przez Komisję Odwoławczą i zawarcie w uchwale, ustaleń bardziej niekorzystnych dla skarżącej niż ustalenia Komisji Egzaminacyjnej (np. w uzasadnieniu ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów z zakresu prawa cywilnego) dotyczących części drugiej egzaminu adwokackiego, co w konsekwencji naruszyło zakaz pogarszania sytuacji procesowej strony skarżącej; 9) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § art. 80 k.p.a. w zw. z art. 78d ust. 1 poa poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego w następstwie czego, błędnie stwierdzono, iż skarżąca nie jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. II. Dokonanie błędnych ustaleń faktycznych mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1/ ustalenie niezgodnie ze stanem faktycznym oraz sprzecznie ze stwierdzeniami samej Komisji Odwołąwczej zawartymi w uzasadnieniu jej uchwały, że w przedmiotowej pracy egzaminacyjnej zostały sformułowane dwa zarzuty, podczas gdy sama Komisja w uzasadnieniu wymienia 5 zarzutów postawionych w oparciu o naruszenie 2 artykułów; 2/ błędne ustalenie, że w przedmiotowym rozwiązaniu nie postawiono zarzutów, zmierzających do podważenia błędnej oceny dowodów dokonanej przez Sąd I instancji (str. [...] uzasadnienia do uchwały, pierwsze zdanie drugiego akapitu), co uzasadniać ma utrzymanie oceny negatywnej (pkt [...] str. [...]). Stwierdzenie takie jest nie tylko sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym w sprawie (tj. z treścią przedmiotowej pracy egzaminacyjnej), lecz również z samymi ustaleniami Komisji Odwoławczej, poczynionymi w trakcie jej pracy i wymienionymi na stronie [...] pkt [...] uzasadnienia; 3/ błędne ustalenie, iż "(odwołująca) nie dostrzegła szeregu istotnych naruszeń prawa procesowego (...) i nie sformułowała w tym zakresie żadnych zarzutów" (str. [...] uzasadnienia) oraz "niedokonanie należytej oceny większości dowodów przeprowadzonych przez Sąd Rejonowy w kontekście postawionych zarzutów" (str. [...] uzasadnienia), co stoi w sprzeczności ze stanem faktycznym. III Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: 1/ art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie przez Komisie Odwoławczą i Egzaminacyjną jako wyłącznego kryterium oceny tzw. opisu istotnych zagadnień, którego wydanie nie miało podstawy prawnej w ustawie prawo o adwokaturze, która to ustawa stanowiła podstawę do wydania przedmiotowego rozporządzenia, tj. art. 77a ust. 12 poa; 2/ naruszenie art. 78d ust.1, 6, 10, art. 78e ust.2., art. 78f ust.1-4 poa, które miało wpływ na ustalenie negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego, poprzez przyznanie oceny łącznej niedostatecznej z drugiej cześć egzaminu adwokackiego, obejmującej rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego, opisanego w art. 78d ust 6 poa, podczas gdy analiza rozwiązania kazusu egzaminacyjnego prowadzi do wniosku, że ocena ta powinna być co najmniej dostateczna, a w konsekwencji wynik z egzaminu adwokackiego pozytywny; 3 naruszenie art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78d ust. 10 poa przez przyjęcie zarówno przez Komisję Egzaminacyjną, jak i Komisję Odwoławczą, że jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która nie tylko spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach, lecz nie zawiera jakichkolwiek błędów. Komisja nie dowiodła ani wystąpienia błędów kardynalnych w przedmiotowej pracy, ani pominięcia elementów zasadniczych dla poprawnego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, co skutkować mogłoby oceną negatywną, dlatego też zobowiązana była zastosować do każdego elementu rozwiązania ocenę w oparciu o wielostopniowa skalę ocen (od 2 do 6) i na niej oprzeć ocenę cząstkową z tej części egzaminu, co w konsekwencji prowadziło do zastosowania 5 stopniowej skali ocen pozytywnych, czego nie uczyniła; 4/ naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, tj. fundamentalnej zasady równości obywateli wobec prawa, w związku z uznawaniem w innych Komisjach Egzaminacyjnych (i czego nie można wykluczyć również w Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia nr [...], jak i Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...], podczas oceniania innych zdających) jako poprawnego, skutkującego wystawieniem oceny pozytywnej z tej części egzaminu, rozwiązania opartego na tzw. zasadzie surogacji; 5/ naruszenie art. 78d ust.1 poa przez nieprawidłowe przyjęcie celu przeprowadzenia egzaminu adwokackiego, co miało wpływ na wynik sprawy; 6/ naruszenia art. 78e ust. 2 poa poprzez negatywną ocenę przedmiotowej pracy egzaminacyjnej zarówno przez Komisję Egzaminacyjną, jak i Komisję Odwoławcząa, w oparciu o negatywną ocenę języka, ortografii, stylu oraz prezentacji graficznej pracy egzaminacyjnej, do której to oceny Komisje Egzaminacyjne nie zostały ustawowo upoważnione i o wpływie których na ocenę zadania egzaminacyjnego skarżąca nie została poinformowana przed rozpoczęciem egzaminu. W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wydanej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Wymaga podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz. U z 2016 roku, poz. 718, ze zm.; zwaną dalej "ppsa"). Nadto Sąd z urzędu jest zobligowany do wzięcia pod uwagę nieważności postępowania. Rozpoznając w świetle powołanych wyżej kryteriów skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2016r. (Komisja Odwoławcza), z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2016r., z siedzibą w K. stwierdzającą, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego - należy uznać, że skarga jest zasadna. Sąd rozpoznając bowiem niniejszą sprawę uwzględnił, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka nieważności, którą jest zobowiązany uwzględnić z urzędu bowiem zaskarżona uchwała zawiera wadę wyrażającą się jawną kolizją pomiędzy protokołem posiedzenia Komisji II stopnia stwierdzającym o jednogłośnym podjęciu uchwały, a ilością podpisów pod tą uchwałą. Z wyciągu z protokołu posiedzenia Komisji Odwoławczej z dnia [...] grudnia 2016r. wynika, że na posiedzenie tej Komisji stawili się wszyscy jej członkowie przy czym jak wynika z treści tego protokołu SSA A. K. na w/w posiedzenie spóźnił się uprzednio usprawiedliwiając swoje spóźnienie, jednakże jak wynika z treści protokołu było to tylko spóźnienie i był on obecny na posiedzeniu o czym świadczy wskazanie zawarte w wyciągu z protokołu, że podpisał w/w protokół. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. z art. 78h ust. 10 poa. - uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej. A stosownie do art. 78h ust. 2 w/w ustawy, skład Komisji Odwoławczej obejmuje 9 członków. Komisja Odwoławcza obradowała zatem w pełnym składzie podejmując zaskarżoną uchwałę, gdyż jak wynika z wyciągu z protokołu posiedzenia pod uchwałą zostało zamieszczonych 9 podpisów w tym również podpis SSA A. K., co oznacza, że był on obecny podczas podejmowania uchwał odnośnie poszczególnych odwołań rozpoznawanych tego dnia przez Komisje Odwoławczą. Przepis art. 107 k.p.a. w tym jego § 1 obowiązuje wszystkie organy administracji publicznej w jednakowym stopniu. Należy więc stanowczo podkreślić, że zachowanie wymagań ustanowionych w powołanym przepisie Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązuje w jednakowej mierze organy działające jednoosobowo, jak i organy działające kolegialnie orzekające w pełnym składzie, jak i też w węższych zespołach orzekających. Wszystkie te składy organów orzekających muszą uwidaczniać w decyzjach (uchwałach) osoby powołane do orzekania w sprawie oraz zawierać podpisy osób wydających decyzje (podejmujących uchwały). W tym względzie Kodeks nie uwzględnia wyjątków (J.Borkowski /w/ Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 7. wydanie zaktualizowane i rozszerzone, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2005, s. 503). Tryb wydawania decyzji administracyjnych w formie uchwał podejmowanych na posiedzeniach organu kolegialnego oraz protokołowania tych posiedzeń odnosi się także do uchwały Komisji Odwoławczej. Podstawowe wymagania, jakim powinna odpowiadać uchwała, określone w przepisach art. 107 k.p.a., odnoszą się również do decyzji - uchwał będących decyzjami - wydawanych przez organy kolegialne. Zawarty w art. 107 § 1 k.p.a. wymóg podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, odnoszących się również do organu kolegialnego, oznacza, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (a żaden z przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze nie wprowadza w tym zakresie wyjątku), że uchwała takiego organu, będąca decyzją administracyjną, powinna być podpisana przez wszystkich członków organu kolegialnego, którzy brali udział w podejmowaniu tej uchwały, z podaniem ich imion i nazwisk oraz funkcji pełnionych w tym organie. Podpisy te powinny być złożone pod uzasadnieniem takiej uchwały - decyzji. Ujęcie decyzji administracyjnej jako oświadczenia woli czyni istotnym złożenie podpisu, bowiem dopiero po złożeniu podpisu na dokumencie oświadczenie woli zostaje wyrażone w formie pisemnej (wyrok NSA z dnia 12 lutego 1991 r., SA/Lu 889/90, OSP 1992, z. 2, poz. 27, z glosą J. Stelmasiaka i M. Zdyba, w którym przyjęto, że: "Decyzje wydawane przez organ kolegialny - kolegium odwoławcze przy sejmiku samorządowym stanowią wyraz woli członków składu orzekającego, którzy tworząc całość są nie tylko upoważnieni, ale i zobowiązani do podpisywania decyzji - zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a."). Podpis służy "przede wszystkim do identyfikowania osoby składającej podpis oraz do ustalenia treści złożonego przez nią oświadczenia woli" (Z. Radwański, Prawo cywilne - część ogólna, Warszawa 1997, s. 199). Jeżeli zatem przedmiotową uchwałę Komisja Odwoławcza podejmowała w składzie wskazanym w protokole posiedzenia, na którym uchwała zapadła, to stosowanie do przepisu art. art. 107 § 1 k.p.a. decyzje (uchwały) powinny być podpisane przez wszystkie osoby, które je podjęły. Jest natomiast poza sporem, że pod zaskarżoną uchwałą Komisji II stopnia brak jest podpisu jednego z członków tej Komisji (SSA A. K.), co w świetle przepisu art. 107 § 1 k.p.a. czyni tę uchwałę wadliwą w stopniu rażącym. Przy czym rażące naruszenie prawa polega na oczywistej sprzeczności między podpisaniem rozstrzygnięcia, a treścią przepisu prawa, zaś przepis art. 107 § 1 k.p.a. stanowi, że decyzja powinna być podpisana przez wszystkie osoby, które ją podjęły. Sąd podkreśla, że z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy w widoczny sposób naruszone zostały normy prawa materialnego, lecz również wówczas, gdy szczególnie drastycznie naruszono normy prawa procesowego. Zważyć trzeba, że prawidłowe podpisanie decyzji ma zasadnicze znaczenie dla strony postępowania, bowiem fakt ten potwierdza wyrażoną w rozstrzygnięciu wolę organu. Nieprawidłowość procesowa polegająca na niepodpisaniu decyzji przez wszystkich obecnych na posiedzeniu członków organu kolegialnego stawia wolę organu pod znakiem zapytania i przez to stanowi rażące naruszenie prawa. Decyzja obarczona tym błędem podlega zatem wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni zawarte w niniejszym wyroku pouczenie co do sposobu podejmowania rozstrzygnięć przez organ kolegialny. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a