I OSK 358/18

Dnia 24 lipca 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 165/17 w sprawie ze skargi G. W. na uchwałę Zarządu Dzielnicy B. m.st. Warszawy z dnia [...] listopada 2016 roku Nr [...] w przedmiocie niezakwalifikowania i nieumieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. [pic] I OSK 358/18 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 8 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. W. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie niezakwalifikowania i nieumieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu. Od ww. wyroku skargą kasacyjną złożyła G. W.. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie: 1/ § 22 ust. 2 pkt 1 uchwały Nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz.Urz. Woj. Mazow. z 2009 r., Nr 132, poz. 3937), dalej uchwała, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że sposób korzystania z lokalu przez skarżącą kasacyjnie, nieprzestrzeganie przez nią warunków określonych w umowie najmu lokalu i niewywiązywanie się z obowiązków najemcy lokalu, stanowi podstawę do odmowy zakwalifikowania do najmu lokalu i niewpisania na listę osób oczekujących na najem lokalu. Przyczyną takiego ustalenia było to, że skarżąca kasacyjnie, jak ustalił to organ, a sąd I instancji przyjął za własne ustalenia i nie budziło to jego wątpliwości, zamieszkiwała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. i posiada zadłużenie w stosunku do m.st. Warszawy z uwagi na prawomocny nakaz zapłaty z dnia [...] marca 2009 r. Sądu Rejonowego dla [...]., dlatego przesłanka niewywiązywania się z obowiązków najemcy została spełniona. Tymczasem skarżąca kasacyjnie wywiodła powództwo do sądu powszechnego o ustalenie nieistnienia zadłużenia w stosunku do niej (Sąd Apelacyjny w W.), co nie powoduje a priori przyjęcia, że działania takie są nieprzestrzeganiem warunków określonych w umowie i niewywiązywaniem się z obowiązków najemcy, 2/ § 22 ust. 2 pkt 5) uchwały, poprzez uznanie, że brak wskazania aktualnego miejsca zamieszkania uniemożliwia weryfikację warunków mieszkaniowych, a tym samym prowadzi do niespełnienia kryteriów obowiązującej uchwały, co stanowi podstawę do odmowy uwzględnienia wniosku. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie jest osoba bezdomną, co implikuje twierdzenie, że nie ma "aktualnego miejsca zamieszkania", czego ani organ ani Sąd nie uwzględniły i uznano, że uchwała odpowiada prawu, pomimo znaczącego naruszenia prawa, skutkiem czego doszło do nieprawidłowego zastosowania przez Sąd I instancji art. 151 ustawy z dnia 3 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., i w konsekwencji oddalenia skargi, 2/ art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z 7 k.p.a. w zw. z § 22 ust. 1 uchwały poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd uznając za wyjaśniony w całości stan faktyczny uznał za własne ustalenia organu, że brak wskazania miejsca zamieszkania w postaci lokalu z adresem policyjnym stanowi brak wniosku i podanie przez skarżącą kasacyjnie boksu w piwnicy przy ul. [...] nie wypełnia przesłanek do przeprowadzenia skutecznego wywiadu środowiskowego, a tym samym uniemożliwia weryfikację warunków mieszkaniowych, co było podstawą do błędnych ustaleń w niniejszej sprawie i pomimo to przeprowadzenie wywiadu środowiskowego bez obecności skarżącej kasacyjnie oraz dokonanie na tej podstawie ustaleń niekorzystnych dla niej. Okoliczności te stanowiły poważne naruszenie procedury ustalania aktualnego stanu faktycznego w sprawie badania wniosku, co Sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu i dokładnie w uzasadnieniu swojego wyroku uzasadnić, 3/ art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z 7 k.p.a. w zw. z § 22 ust. 1 uchwały poprzez naruszenie obowiązku wynikającego z § 22 ust. 2 uchwały, tj. dokonania wnikliwej analizy wniosku i sytuacji życiowej, czego organ zaniedbał, a Sąd I instancji uznał za skuteczne, gdyż nie jest wiadomym, czy powstanie zadłużenia ma związek z zamieszkiwaniem i niepłaceniem za używanie lokalu przez skarżącą kasacyjnie. Równocześnie nie wyważono interesu społecznego i indywidualnego interesu jednostki w danej sprawie, a także nie dokonano interpretacji ww. przepisu w społecznym sensie jego wydania i stosowania. Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie nieważności uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2016 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu, gdyż koszty te ani w części ani w całości nie zostały opłacone. Jednocześnie autor skargi kasacyjnej złożył oświadczenie, że zrzeka się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, złożoną w terminie 14 dni od doręczenia jej odpisu, Zarząd dzielnicy [...] wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do § 22 ust. 2 pkt 1 ab initio uchwały przy rozpatrywaniu wniosków osób występujących o zawarcie umowy najmu należy poddać wnikliwej analizie dotychczasowy sposób korzystania przez wnioskodawcę z lokalu. Skarżąca kasacyjnie stoi na stanowisku, że nieprawidłowe są ustalenia organu, że mieszkała w lokalu nr [...] przy ul. [...], oraz że ciąży na niej dług z tytułu korzystania z tego lokalu. Nie było zatem podstaw do przyjęcia, że okoliczności te mogą uzasadniać odmowę zakwalifikowania i umieszczenia jej na liście osób oczekujących na najem lokalu. Jednakże ze zgromadzonych akt sprawy wprost wynika, że ustalenia organu były prawidłowe. Zasadnie podnosi organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że sama skarżąca wystąpiła z powództwem o ustalenie, że nie jest dłużnikiem. W dniu [...] listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w [...] Wydział Cywilny oddalił powództwo skarżącej. Przedłożony wyrok rozstrzyga również inne sprawy kwestionowane przez skarżącą, jej odpowiedzialność za dług wynikający z faktu potwierdzającego jej zamieszkiwanie, a nie tylko przebywanie w tym lokalu. Sąd Okręgowy w wyroku stwierdził, że nakazem zapłaty z dnia [...] marca 2009 r. wydanym przez Sąd Rejonowy dla [...], nakazano solidarnie T. P., G. W. oraz A. W. zapłatę na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] lutego 2009 r. do dnia zapłaty. Skoro zatem istnieje prawomocne orzeczenie, którym zasądzono od powódki na rzecz pozwanego kwotę [...] zł i świadczenie to nie zostało spełnione, to pomiędzy stronami w tym zakresie nie istnieje stan niepewności co do istnienia wierzytelności. Zasądzone świadczenie dotyczyło należności związanych z korzystaniem z przedmiotowego lokalu. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem nie ma wątpliwości, że skarżąca zamieszkiwała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. co najmniej od 2007 r. Sąd I instancji wskazał także na inne dokumenty z akt sprawy, które ten fakt potwierdzają, w tym na prawomocny wyrok eksmisyjny z przedmiotowego lokalu. W oczywisty sposób wyrok nakazujący eksmisję skarżącej z lokalu oznacza, że musiała ona tam przebywać i z lokalu korzystać, a prawomocny nakaz zapłaty (z uwagi na nieregulowanie opłat za korzystanie z lokalu) oznacza, że dotychczasowy nieprawidłowy sposób korzystania przez wnioskodawczynię z lokalu mógł stanowić, na podstawie § 22 ust. 2 pkt 5 uchwały, podstawę odmowy umieszczenia skarżącej na liście osób oczekujących na najem lokalu. Stąd zarzut skargi kasacyjnej był oczywiście nieuzasadniony. Determinuje to w całości wynik niniejszej sprawy. Jeśli bowiem zaistniała podstawa do odmowy umieszczenia skarżącej na ww. liście choćby z powodu nieprawidłowego dotychczasowego korzystania przez wnioskodawczynię z lokalu, nie musiały wystąpić inne okoliczności przewidziane w uchwale, mogące stanowić podstawę do takiej odmowy. Trudno zatem zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżąca nie spełniła również wymogów § 22 ust. 2 pkt 5 lit. a) uchwały, tzn. że nie przedstawiła organowi warunków mieszkaniowych w poprzednich miejscach zamieszkania. Wielokrotnie bowiem i konsekwentnie skarżąca podnosiła, że po opuszczeniu lokalu przy ul. [...] pozostaje osobą bezdomną, że przebywa w różnych miejscach, w tym w piwnicach budynku i podanie adresu jej zamieszkania w tej sytuacji jest niemożliwe. Nie ma bowiem stałego miejsca pobytu i nie jest w stanie przedstawić żadnych dokumentów na okoliczność zamieszkania. Zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności. Mimo składanych przez skarżącą w toku postępowania informacji wskazujących na to, że nie ma obecnie lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje, organ zwracał się do niej o przedstawienie dokumentu potwierdzającego fakt zamieszkania i adres zamieszkania. Tego warunku skarżąca jako bezdomna nie mogła spełnić i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiarygodne należy uznać same wyjaśnienia skarżącej dotyczące jej sytuacji jako osoby bezdomnej. Tak była zresztą traktowana przez organy pomocy społecznej, które przyznawały jej różnego rodzaju pomoc. Tym niemniej zasadność zarzutu polegająca na naruszeniu przez Sąd I instancji § 22 ust. 2 pkt 5 uchwały nie oznacza, że zaskarżony wyrok jest wadliwy. Skoro bowiem zaistniały okoliczności pozwalające na odmowę umieszczenia skarżącej na liście osób oczekujących na najem lokalu przewidziane w § 22 ust. 2 pkt 1 uchwały, to Sąd I instancji prawidłowo oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Tym samym nie doszło na naruszenia przez Sąd Wojewódzki wskazanych przepisów postępowania, tym bardziej, że uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a., a sam wyrok jak najbardziej nadaje się do poddania go kontroli instancyjnej. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Jednocześnie Naczelny Sad Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu – adwokatowi J. S., wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.