IV SA/Wa 1597/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi Marszałka Województwa [...] na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej na rzecz Marszałka Województwa [...] kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrot kosztów postępowania Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z [...] lipca 2015 r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 2011 r. nr [...] ustalającej linię brzegu rzeki [...] . Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent Miasta L. decyzją z [...] lutego 2011 r. nr [...] ustalił linię brzegu rzeki [...] od km 1+297 do 1+355, tj. na długości 58 m, wzdłuż granic planowanych do wydzielenia działek ewidencyjnych obr. [...]: północnej nieruchomości [...] (prawa linia brzegu rzeki) oraz południowej nieruchomości [...] (lewa linia brzegu rzeki) oraz zobowiązał Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w L. do uregulowania stanu prawnego nieruchomości objętych projektem rozgraniczenia gruntów. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. [...] maja 2016 r. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 2011 r. nr [...]. Marszałek Województwa [...] wniósł odwołanie od ww. decyzji. Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z [...] lipca 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 2011 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja ustalająca linię brzegu ma na celu ustalenie granicy między gruntami pokrytymi płynącymi wodami powierzchniowymi, a gruntem przyległym. Przy czym, jak zwrócił na to uwagę organ I instancji linia brzegu może powstać na skutek naturalnych procesów korytotwórczych, bądź jest związana z pracami przeprowadzonymi przez człowieka. Z ustaleniem linii brzegu wiąże się najczęściej przejście własności gruntu, gdyż zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 4a oraz art. 14 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) – zwanej dalej "Prawo wodne", własność Skarbu Państwa stanowią grunty pokryte wodami powierzchniowymi płynącymi, tj. grunty tworzące dna i brzegi cieków naturalnych, jezior oraz innych naturalnych zbiorników wodnych, w granicach linii brzegu. Tym niemniej uregulowane w art. 17 ust. 1 Prawa wodnego przejście gruntu niestanowiącego własności właściciela wody na własność właściciela wody związane jest wyłącznie z naturalnym zajęciem gruntu przez śródlądowe wody powierzchniowe płynące. Wykonanie robót budowlanych kształtujących nowe koryto cieku nie wypełnia przesłanek art. 17 ust. 1 Prawa wodnego. W związku z czym, grunty zajęte przez śródlądowe wody powierzchniowe płynące na skutek prac korytotwórczych przeprowadzonych przez człowieka, nie stają się automatycznie własnością właściciela wody jako grunty gruntami pokryte wodami powierzchniowymi płynącymi. Jak zasadnie wskazał organ I instancji, zmiana trasy koryta cieku naturalnego w wyniku robót regulacyjnych wymaga m.in. wykupu w trybie cywilnoprawnym gruntów stanowiących własność prywatną niezbędnych do realizacji planowanych robót. Wykonanie robót regulacyjnych na prywatnym gruncie bez zachowania wymogów formalno-prawnych nie może skutkować uznaniem zajętych w wyniku tych robót gruntów za "trwale zajęte przez śródlądowe wody powierzchniowe płynące", a co za tym idzie stanowiące własność Skarbu Państwa. Ponieważ ustalenie na podstawie art. 15 Prawa wodnego linii brzegu ma na celu administracyjne potwierdzenie granicy pomiędzy gruntami pokrytymi płynącymi wodami powierzchniowymi, a gruntem przyległym, nie można ustalać linii brzegu jeżeli wyznaczona linia rozdziela od siebie grunty niepokryte wodami stanowiące własność prywatną. Tymczasem Prezydent Miasta L. , decyzją z [...] lutego 2011 r. nr [...] ustalił linię brzegu rzeki [...] od km 1+297 do 1+355, tj. na długości 58 m, jako biegnącą wyraźną krawędzią brzegu. Przy czym za "wyraźną krawędź brzegu" w rozstrzygnięciu uznana została krawędź regulacji wykonanej na gruncie nie stanowiącym własności Skarbu Państwa. Oznacza to, że linia brzegu ustalona decyzją z 14 lutego 2011 r. rozgraniczyła od siebie stanowiące własność prywatną grunty niepokryte wodami w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne. Wynika to z treści samego rozstrzygnięcia, w którego punkcie drugim Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w L. został dopiero zobligowany do uregulowania stanu prawnego nieruchomości objętych projektem rozgraniczenia. Stanowi to rażące naruszenie art. 15 w zw. z art. 14 ust. 1a Prawa wodnego. Organ wskazał ponadto, że zaistniałe zmiany w księgach wieczystych, wywołane zostały rozstrzygnięciem zawartym w kwestionowanej decyzji. Dotyczą one gruntów, które od ustalenia linii brzegu uznane zostały za pokryte powierzchniowymi publicznymi wodami płynącymi i tym samym wyłączone spod obrotu cywilnoprawnego. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa, jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa nie dotyczy skutków wynikających z faktu wydania decyzji nieważnej, lecz wynika z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności. W świetle powyższego, decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 2011 r., nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa. Skargę na decyzję z [...] kwietnia 2017 r. wniósł Marszałek Województwa [...] realizujący zadania z zakresu administracji rządowej reprezentowany przez Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w L. , zarzucając jej: 1) naruszenie interesu prawnego skarżącego gospodarującego gruntami pokrytymi płynącymi wodami powierzchniowymi rzeki [...] , bowiem w sytuacji zaistnienia w obiegu prawnym wydanej przez organ II instancji decyzji, Skarb Państwa będąc uprawnionym do znajdujących się w granicach linii brzegu gruntów nie będzie mógł ww. uprawnienia do przedmiotowych gruntów ujawnić, nie mogąc jednocześnie przedmiotowego prawa ujawnić w drodze cywilnej umowy kupna - sprzedaży lub też ujawnić przedmiotowego prawa w drodze postępowania sądowego, na co skarżący posiada dokumenty stanowiące o odmowie sprzedaży nieruchomości oraz orzeczenie sądowe o odmowie przymuszenia do zawarcia umowy kupna - sprzedaży, 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 Kpa przez nie uwzględnienie przez organ II instancji potrzeby zmiany stanu, w którym grunty pokryte płynącymi wodami powierzchniowymi nie znajdują się w gospodarowaniu podmiotu, który na podstawie szczególnych przepisów ustawy Prawo wodne, wykonuje w odniesieniu do nich gospodarowanie, 3) błędną w uzasadnieniu decyzji interpretację stanu prawnego dotyczącego gruntów pokrytych płynącymi wodami powierzchniowymi poprzez zaprzeczenie, że linia brzegu nie może być ustalana dla gruntów pokrytych płynącymi wodami powierzchniowymi, które stanowią własność osób prywatnych, 4) niezwrócenie uwagi, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne poprzez wyłączenie z księgi wieczystej osoby prywatnej powierzchni gruntów zajętych pod uregulowane koryto rzeki [...] i na możliwość przez ww. osobę prywatną ubiegania się o odszkodowanie na co zwrócił uwagę Sąd Okręgowy w L. Wydział [...] Odwoławczy w prowadzonym w mającym związek z niniejszą sprawą postępowaniu sądowym sygn. akt [...]) brak zrozumienia przez organ II Instancji oraz organ I instancji treści zawartej w odwołaniu Skarżącego poprzez niezgodne ze stanem faktycznym, nieprawdziwe stwierdzenie, cyt.: "Tym samym za błędne należy uznać tezy zawarte w odwołaniu, gdyż skarżący mylnie utożsamił stan naturalnego trwałego zajęcia z zajęciem na skutek robot wykonanych przez człowieka i na tym oparł całą swoją argumentację." W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z 15 listopada 2017 r. uczestnik postępowania M.G. poparł stanowisko Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej wyrażonej w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W niniejszej sprawie Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta L. ustalająca linię brzegu rzeki [...] z [...] lutego 2011 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa – art. 15 w zw. z art. 14 ust. 1a Prawa wodnego. Organ odwoławczy upatruje wady nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w tym, że roboty regulacyjne koryta rzeki [...] wykonane na działce nr [...] w latach 1991-1992 nie zostały poprzedzone wykupem w trybie cywilnoprawnym prywatnego gruntu. Zatem wykonanie takich robót nie mogło skutkować uznaniem zajętych w wyniku tychże robót gruntów za trwale zajęte pod wody śródlądowe powierzchniowe płynące, a więc stanowiące własność Skarbu Państwa. Wobec tego na skutek wydania kwestionowanej decyzji z [...] lutego 2011 r. doszło do sytuacji rozdzielenia od siebie gruntów prywatnych niepokrytych wodami. W tym zakresie organ odwoławczy odwołał się do stanowiska zaprezentowanego przez Sąd Okręgowy w L. w uzasadnieniu wyroku z [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...]. Wyrok ten został wydany w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko M.G. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz Skarbu Państwa własności działki nr [...] za zapłatę odszkodowania. Sąd zwraca jednak uwagę, że Skarb Państwa nabył własność działki nr [...]. Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że Sąd Rejonowy dla L. w L. wydał wyrok z [...] października 2012 r. sygn. akt [...] w sprawie o uzgodnienie stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. 25 marca 2013 r. nastąpiło założenie Kw nr [...]. Został dokonany w dziale II tej księgi wieczystej wpis prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa – Marszałka Województwa [...] . Z kolei z treści odwołania wynika, że 28 listopada 2014 r. z księgi wieczystej nr [...] odłączono działkę nr [...] i przyłączono do Kw nr [...]. W odwołaniu Marszałek Województwa [...] powołuje się także na postanowienie Sądu Rejonowego dla L. z [...] stycznia 2015 r., które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w L. Wydział [...] z [...] marca 2015 r. Z powyższego wynika, że poza wyrokiem Sądu Okręgowy w L. z [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...], w sprawie sporu M.G. ze Skarbem Państwa o własność działki nr [...] zapadały także inne orzeczenia sądowe. Wobec tego organ odwoławczy winien uzyskać wskazane wyżej orzeczenia sądowe, przeanalizować ich treść i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić jakie te orzeczenia mają znaczenie dla sprawy nieważnościowej. Wbrew temu co twierdzi organ odwoławczy, nie zostało wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zaistniałe zmiany w księgach wieczystych na które powołał się w odwołaniu Marszałek Województwa [...], wywołane zostały rozstrzygnięciem zawartym w kwestionowanej decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 2011 r. nr [...]. Organ odwoławczy nie wykazał, że podstawą wpisu Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] była kwestionowana decyzja ustalająca linię brzegu rzeki [...]. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zostało w sposób dokładny i wszechstronny wyjaśnione, czy decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 2011 r. nr [...] rażąco naruszała prawo. W tej sytuacji należało przyjąć, że organ odwoławczy naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 136 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, działając w trybie uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 Kpa), pozyska wskazane wyżej orzeczenia sądowe z [...] października 2012 r., [...] stycznia 2015 r. i [...] marca 2015 r. oraz odpisy zupełne z elektronicznych Kw nr [...] i [...], rozważy całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i oceni na jego podstawie, w oparciu o art. 156 Kpa, legalność decyzji Prezydenta Miasta L., ustalającą linię brzegu rzeki [...] z [...] lutego 2011 r. nr [...]. Wobec tego, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę legalności kwestionowanej decyzji, przedwczesne było odnoszenie się przez Sąd do zarzutów skargi. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.