III SA/Kr 820/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędzia WSA Maria Zawadzka spr. po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 29 czerwca 2017 r ., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi oddala skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału [...] z dnia [...] 2017 r. w sprawie odmowy przyznania W. J. (dalej: " skarżący") zapomogi w roku akademickim 2016/2017. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Skarżący będący studentem l roku studiów drugiego stopnia na kierunku europeistyka na Wydziale [...] Uniwersytetu złożył w dniu 28 kwietnia 2017 r. wniosek o przyznanie zapomogi w roku akademickim 2016/2017, w kwocie 2400 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że studiuje na studiach stacjonarnych i nie ma możliwości podjęcia pracy, a dodatkowo nie otrzymał stypendium socjalnego na semestr letni 2016/2017, w związku z czym ma problemy z zaspokojeniem swoich podstawowych potrzeb. Argumentował, że jego ojciec nie może mu udzielić wystarczającego wsparcia finansowego, ze względu na to, że komornik zajął jego dochody. Skarżący wskazał, że na jego trudną sytuację materialną złożyły się następujące wydarzenia: prawomocny wyrok eksmisyjny z listopada 2016 r., nakazanie rodzicom uiszczania odszkodowania za bezumowne najmowanie lokalu, zajęcie dochodów ojca w lutym 2017 r. w postępowaniu egzekucyjny oraz utrata prawa do stypendium socjalnego. Skarżący powołał się na treść § 29 pkt i 30 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Uniwersytetu. Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału [...] w decyzji z dnia [...] 2017 r. odmówiła przyznania skarżącemu zapomogi w roku akademickim 2016/2017 r., podnosząc w uzasadnieniu że zdarzenia wskazane przez skarżącego w podaniu jako podstawa do ubiegania się o zapomogę nie stanowi zdarzenia losowego w rozumieniu art. 183 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 30 ust. 1 ww. Regulaminu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący stwierdził, że katalog przypadków wymienionych w § 30 Regulaminu nie jest zamknięty, a zatem nie jest wykluczone aby podane przez niego okoliczności uznać za przesłanki do przyznania zapomogi. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołano się na treść art. 173 ust. 1 pkt 8, art. 183, art. 175 ust. 1, 3 i 4, art. 175 ust. 3 oraz na § 29 i 30 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Uniwersytetu. Dalej stwierdzono, że jakkolwiek trudna sytuacja materialna skarżącego jest niekwestionowana, to jednak przyczyną takiego stanu rzeczy nie jest zdarzenie losowe. Zdaniem organu odwoławczego żadna ze wskazanych przez skarżącego okoliczności nie stanowi zdarzenia losowego, a zatem okoliczności sprawy nie wyczerpują przesłanek wynikających z art. 183 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i § 29 ust. 1 Regulaminu, w myśl którego zapomoga może być przyznana studentowi, który z przyczyn losowych znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej. Podniesiono, że fakt iż zdarzenia wskazane przez skarżącego we wniosku o zapomogę nie są wymienione w katalogu w § 30 ust. 1 Regulaminu nie jest przyczyną odmowy przyznania skarżącemu zapomogi w roku akademickim 2016/2017. Zdaniem organu odwoławczego przyznanie skarżącemu zapomogi byłoby niezgodne z art. 183 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 29 ust. 1 ww. Regulaminu, ponieważ zdarzenia wskazane przez skarżącego we wniosku o przyznanie zapomogi nie są zdarzeniami losowymi, a przepisy te wymagają spełnienia dwóch przesłanek łącznie: wystąpienie zdarzenia losowego i znalezienie się w jego wyniku w trudnej sytuacji materialnej. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: a) prawa materialnego, a to: - art. 173 w zw. z art. 175 w zw. z art. 183 i art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 29 i 30 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych niestacjonarnych Uniwersytetu — zarządzenie Rektora z dnia października 2016 r. - poprzez nieprzyznanie zapomogi pomimo spełnienia ustawom przesłanek do udzielenia tej zapomogi i błędne uznanie przez organ II instancji, że sytuacja w jakiej się znalazł skarżący nie powstała z przyczyn losowych; b) przepisów postępowania, a to: - art. 10 K.p.a. - poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, niezawiadomienie mnie o zakończonym postępowaniu wyjaśniającym i tym sam uniemożliwienie mi zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodom zgłoszeniem wniosków i żądań przed wydaniem zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369), zwanej dalej "P.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowanej procedury. Sąd, rozpatrując sprawę nie podejmuje zatem merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji podlegającej ocenie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu stypendialnego, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 P.p.s.a. Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowień. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U.2016.1842) oraz przepisy – wydanego przez Rektora Uniwersytetu w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 186 ust. 1 tej ustawy – zarządzenia nr 97 Rektora Uniwersytetu z dnia 28 października 2016 r. w sprawie Regulaminu ustalania wysokości przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Uniwersytetu, zwanego dalej "regulaminem". W regulaminie zostały określone m.in. szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, w tym pomocy w formie zapomogi (§ 1 pkt 5 regulaminu). W myśl art. 183 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zapomoga może być przyznana studentowi, który z przyczyn losowych znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 186 ust. 1 ww. ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Działając w granicach upoważnienia ustawowego ww. w § 29 ust. 1 i § 30 ust. 1 Regulaminu ustanowiono, że zapomoga może być przyznana studentowi, który z przyczyn losowych znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej. Do zdarzeń, które uzasadniają wystąpienie studenta z wnioskiem o przyznanie zapomogi zaliczono w szczególności: kradzież pożar powódź, ciężką chorobę studenta lub członka jego najbliższej rodziny, śmierć najbliższego członka rodziny. Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania studentowi pomocy materialnej w formie zapomogi następuje na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organy stypendialne mają prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, z tym zastrzeżeniem, że rozstrzygnięcie takie nie może nosić cech dowolności. W tym kontekście należy zaznaczyć, że w § 29 ust. 1 Regulaminu zawarte zostały kierunek i granice uznania administracyjnego, które należy upatrywać poprzez pryzmat wystąpienia określonych tam przesłanek, tj. 1) stwierdzenia, że dany student znajduje się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej, która to 2) jest następstwem zaistnienia określonego zdarzenia losowego. Sąd podkreśla, że w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie ma definicji losowości. Słownik Języka Polskiego PWN "losowy" określa jako "zależny od losu - kolei, wydarzeń życia, dotyczący tego losu", a przy sformułowaniu "wypadek losowy" podaje "niepowodzenie, nieszczęście traktowane w prawie jako zależne od siły wyższej". Językoznawca, prof. Mirosław Bańko odpowiadając na łamach Poradni Językowej na pytanie o zdarzenie losowe, stwierdza: "W języku ogólnym zdarzenie losowe to tyle, co przypadek, zwłaszcza nieszczęśliwy przypadek, fatalne zrządzenie losu". Z pewnością te określenia można odnieść do "przyczyn losowych", o których mowa w przywoływanym art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W realiach niniejszej sprawie skarżący we wniosku o udzielenie zapomogi w roku akademickim 2016/2017, wskazał, że studiuje na studiach stacjonarnych i nie ma możliwości podjęcia pracy, a dodatkowo nie otrzymał stypendium socjalnego na semestr letni 2016/2017, w związku z czym ma problemy z zaspokojeniem swoich podstawowych potrzeb. Argumentował, że jego ojciec nie może mu udzielić wystarczającego wsparcia finansowego, ze względu m.in. na zajęcie komornicze dochodów ojca. Skarżący wskazał, że na jego trudną sytuację materialną złożyły się następujące wydarzenia: prawomocny wyrok eksmisyjny z listopada 2016 r., nakazanie rodzicom uiszczania odszkodowania za bezumowne najmowanie lokalu, zajęcie dochodów ojca w lutym 2017 r. w postępowaniu egzekucyjny, utrata prawa do stypendium socjalnego. Organ stypendialny odmawiając przyznania zapomogi uznał wystąpienie przesłanki przejściowego pozostawania skarżącego w trudnej sytuacji materialnej nie mniej jednak uznał, że sytuacja ta nie nastąpiła z przyczyn losowych. W ocenie Sądu stanowisko organu odpowiada prawu i nie stanowi naruszenia powodującego konieczność wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Sąd wskazuje, że jakkolwiek § 30 Regulaminu zawiera otwarty katalog zdarzeń uzasadniających przyznanie zapomogi to jednak, w sposób jednoznaczny został określony losowy charakter tych zdarzeń. Takie zdefiniowanie przesłanek udzielenia zapomogi jest zgodne z treścią ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w omawianym zakresie (art. 183 tejże ustawy). Zdarzenie losowe to zdarzenie nieprzewidywalne, niezależne od woli człowieka i nie do uniknięcia mimo zachowania należytej staranności. W ocenie Sądu żądanie skarżącego zostało w sposób wszechstronny rozpoznane, w szczególności przez pryzmat wypełnienia przesłanek określonych w § 29 ust. 1 i § 30 ust. 1 Regulaminu, warunkujących dopuszczalność udzielenia studentom pomocy materialnej w formie zapomogi. Sąd uznał organ stypendialny miał podstawy aby przyjąć, że zdarzenia wskazane przez skarżącego nie były zdarzeniami losowymi. Zdaniem Sądu nie nosi znamion dowolności stwierdzenie organu, że zarówno nakaz eksmisji, opłata za bezumowne zajmowanie lokalu, decyzja odmowna w sprawie stypendium socjalnego czy zajęcie wierzytelności są konsekwencjami czynów i zaniechań osób, których okoliczności te dotyczą, a skutków takich można było się spodziewać. A zatem nie można uznać ich losowego charakteru. Tym samym za bezpodstawne należało uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 173 w zw. z art. 175 w zw. z art. 183 i art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 29 i 30 Regulaminu. Ponadto Sąd ponownie podkreśla, że nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia obu przesłanek przyznania zapomogi, organ miał możliwość wydania decyzji odmownej z uwagi na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 10 K.p.a w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Jak słusznie zauważył organ cały materiał dowodowy pochodził od skarżącego. Organ w toku postępowania nie podejmował żadnych czynności, które doprowadziłyby do uzyskania nowych dowodów. Co więcej organ w żadnej mierze nie kwestionował przedstawionych przez skarżącego dokumentów. Zatem brak wezwania strony do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów w żaden sposób nie mógł wpłynąć na wynik rozstrzygnięcia, a tym samym naruszyć praw skarżącego. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł o oddaleniu skargi biorąc za podstawę art. 151 P.p.s.a.