III FSK 64/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Marek Kraus, , po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 646/17 w sprawie ze skargi K.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 6 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 646/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę K.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 6 października 2017 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Od powyższego wyroku pełnomocnik strony skarżącej wniósł skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów postępowania, przy czym uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności: - art. 1 § 2 Ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w ten sposób, iż nie dokonał prawidłowo kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z prawem; - art 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 134 § 1 p.p.s.a. w ten sposób, iż sąd zamknął rozprawę, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną mimo niedokonania w pełni tego wyjaśnienia; - art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 3 Rozporządzenia Rady UE 2988/95 i art 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez niepodanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia; - art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 10 § 1, 2 i 3 k.p.a. przez uznanie, że w postępowaniu nie naruszono przepisów postępowania poprzez uniemożliwienie pełnomocnikowi strony uczestnictwa w postępowaniu przed organem I instancji; - art. 1 § 2 p.u.s.a. przez przyjęcie, iż skarżona decyzja Organu jest zgodna z prawem, mimo niewykazania tej zgodności w uzasadnieniu; - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art 15 § 1 i 5 W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art 15 § 1 i 5 u.p.e.a. w zw. z art 32 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż Dyrektor ŚOR ARiMR mógł nie przesłać prawidłowo ustanowionemu pełnomocnikowi psychicznie chorego Skarżącego pisemnego upomnienie, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego; - art. 3 Rozporządzenia Rady UE 2988/95 przez jego błędną wykładnię w sposób, iż dorozumianie przyjął, że nie ma zastosowania do dopłat rolniczych wypłacanych w RP z funduszy europejskich, - art. 70 O.p. w związku z art 29 ust 7 ustawy z dnia 9 maja 208 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa (tj. Dz. U. 2019, poz. 1505) poprzez błędne zastosowanie. Skarżący dodatkowo postawił zarzut nieważności postępowania na podstawie art 183 § 2 pkt 4 w zw. z art 18 § 1 pkt 1,5,6 bądź 19 p.p.s.a., gdyż w orzekaniu brali udział sędziowie, o których wyłączenie Skarżący wnosił w skardze, gdyż orzekali w postępowaniach I SA /Ke 170/17, I SA /Ke 171/17 i I SA /Ke 172/17, gdzie pozbawili go prawa do obrony, odmawiając mu pełnomocnika z urzędu mimo manifestowanych objawów choroby psychicznej, przy czym w przywołanych orzeczeniach utrzymano w mocy decyzje ARiMR ustalające celowe działanie Skarżącego uzasadniające zwrot dopłat. Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia, bądź uchylenie skarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji Organu oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jako niezasadna podlega oddaleniu Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z regulacjami zawartymi w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842). Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie potwierdzające uznanie za niezasadne zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z 15 lutego 2017 r. obejmującego należności z tytułu nadmiernie pobranych płatności do gruntów rolnych oraz obejmującego należności z tytułu nadmiernie pobranych płatności ONW. Zatem przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji. W ramach tej instytucji prawnej, uregulowanej w art. 33 u.p.e.a. ustawodawca przewidział wypowiedź wierzyciela, co do zgłoszonych zarzutów, nadając jej sformalizowaną formę zaskarżalnego i poddanego kontroli sądowej postanowienia. Przepis art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowi że zarzuty zgłoszone m.in. na podstawie art. 33 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, w tym zakresie wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z art. 34 § 1 u.p.e.a., wprost wynika, że stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny nie jest zatem uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. W rozpoznawanej sprawie w dniu 7 marca 2017 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J.wpłynęło pismo skarżącego w którym, podniósł, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie nieprawomocnych decyzji, a należności, których one dotyczą uległy przedawnieniu. Wierzyciel - Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w K. postanowieniami z 5 kwietnia 2017 r. uznał za nieuzasadnione zarzuty skarżącego w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowieniami z 30 czerwca 2017 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. Postanowieniem z 26 lipca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. uznał za nieuzasadnione zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Słusznie zatem w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy uznał sąd pierwszej instancji, że skoro wierzyciel zajął stanowisko i ostatecznym postanowieniem odmówił uznania zarzutów dotyczących postępowań egzekucyjnych, to organ egzekucyjny zobowiązany był je oddalić. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Prawidłowo stwierdził sąd pierwszej instancji, że wierzyciel, odpowiadając na zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jest związany zakresem przedmiotowym zawartym w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do ich rozpatrzenia. Natomiast w rozpoznawanej skardze kasacyjnej skarżący nie sformułował zarzutów, w których wskazano naruszenie art. 33 u.p.e.a. ani art. 34 § 4 u.p.e.a. Podniesione przez niego zarzuty w istocie sprowadzają się do ogólnych zastrzeżeń związanych z przeprowadzoną kontrolą sądowoadministracyjną dokonaną przez sąd pierwszej instancji, tj. niedokonanie prawidłowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 1 § 2 p.u.s.a.) oraz przedwczesne zamknięcie rozprawy (art 133 § 1 p.p.s.a. i art. 134 § 1 tej ustawy). W tym stanie rzeczy zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej należy ocenić jako stanowiące jedynie wyraz niezadowolenia Skarżącego z faktu zaakceptowania przez Sąd I instancji oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy podatkowe. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca także uwagę, że pisemne upomnienie wierzyciela skierowane do zobowiązanego zawiera wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, wynika wprost, że upomnienie jest czynnością wierzyciela poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego (por. P. Ostojski, Instytucja upomnienia w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Sam. Teryt. 2011/2, s. 62). Również w art. 3a § 2 pkt 2 u.p.e.a. mowa jest o tym, że upomnienie jest przesyłane zobowiązanemu przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma z jednej strony walor informacyjny i perswazyjny, przypomina bowiem zobowiązanemu o konieczności wykonania nałożonego na niego obowiązku oraz wskazuje na konsekwencje niewykonania obowiązku – wszczęcie egzekucji administracyjnej. Z drugiej strony doręczenie upomnienia, o ile jest ono wymagane, wywołuje doniosły skutek prawny, ponieważ jest warunkiem dopuszczalności prowadzenia egzekucji – por. Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX do art. 15 u.p.e.a. Brak lub wadliwość upomnienia może być podstawą do wniesienia zarzutu, jeżeli upomnienie było obligatoryjne (zob. postanowienie NSA z 16.09.2010 r., II FSK 1608/10). Jednakże zarzuty można zgłaszać wyłącznie w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organy egzekucyjne na wniosek wierzyciela. W rozpoznawanej sprawie słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, że zarzut ten został złożony dopiero na etapie wniesienia zażalenia i z tego powodu należało go uznać za niezasadny. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu. W odniesieniu do zarzutu nieważności postępowania należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W myśl natomiast art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Przepis art. 18 p.p.s.a. reguluje przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy (iudex inhabilis). Przyczyny te są wymienione enumeratywnie, ich katalog jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Przyczyny te opierają się na związkach sędziego z przedmiotem lub podmiotami postępowania. Natomiast zgodnie z argumentacją autora skargi kasacyjnej sędziowie powinni zostać wyłączeni od rozpoznawania sprawy z uwagi na wcześniejszy udział w postępowaniach wpadkowych rozstrzygających o zwolnieniu skarżącego od zwolnienia od kosztów sądowych. Nie żadnej mierze nie można uznać, że dotyczyły one zaskarżonego orzeczenia. Innymi słowy sędzia jest wyłączony z mocy ustawy od rozpoznawania sprawy, jeżeli brał udział w wydaniu tego konkretnego zaskarżonego orzeczenia, a nie wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie okazały się uzasadnione. Wobec tego skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a.