I SA/Kr 1081/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.) Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Protokolant: sekr. sąd. Aleksandra Osipowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy - uchyla zaskarżoną decyzję - I. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z 1 sierpnia 2017r. nr [...], na podstawie art. 138§1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 1257 dalej-k.p.a.) w zw z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 963 ze zm. dalej-u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z 4 maja 2017r. nr [...] odmawiającą K. D. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia w łącznej wysokości 163.978,60 zł, w tym: – składki na Ubezpieczenia Społeczne-za okres 10/2002-12/2006, 02/2007-01/2012 w wysokości 54.747,16 zł; – składki na Ubezpieczenia Zdrowotne - za okres 08/2002, 10/2002-12/2002,01/2003-01/2012 w wysokości 20.950,87 zł; – składki na Fundusz Pracy - za okres 10/2002-12/2006,02/2007-01/2012 w wysokości 4.326,02 zł; Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 27 lutego 2017r. zobowiązana zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada możliwości finansowych na spłatę zadłużenia z powodu ciężkiej sytuacji materialnej i rodzinnej. Jest zatrudniona z wynagrodzeniem netto 1.459,48 zł. Działalność gospodarcza nie została nigdy podjęta, nie zawieszono tej działalności więc narosły koszty. W toku postępowania organ ustalił zobowiązana nie posiada zaległości podatkowych, a zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym ZUS zostało skierowane na drogę przymusowego dochodzenia a aktualnie doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową. Zobowiązana oprócz wniosku nie przedłożyła żadnych innych dokumentów uzasadniających wniosek, mimo, że została wezwana. Następnie decyzją z 4 maja 2017r.r. odmówiono zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365, dalej- rozporządzenie), ponieważ zobowiązana nie wykazała żadnej z przesłanek W dniu 9 czerwca 2017r. do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącego z 5 czerwca 2017r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Zdaniem zobowiązanej decyzja ZUS jest krzywdząca. Dodatkowo zwróciła uwagę na art. 1 ust. 1 ustawy z 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek za do 28 lutego 2009r.okres od 1 stycznia 1999r. podnosząc, że ustawa abolicyjna winna mieć zastosowanie także do niej. Pismem z 13 czerwca 2017r. organ wezwał zobowiązanego do przedstawienia faktów i okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy, np. poprzez przedstawienie dokumentów, które w świetle obowiązujących przepisów prawa umożliwiałyby umorzenie należności. Zaskarżoną decyzją z 1 sierpnia 2017r. r. ZUS utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił zasady umarzania zaległości z tytułu składek, które odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Badając wystąpienie przesłanek umorzeniowych z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie, jak wyjaśnił organ, nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ działalność gospodarcza jest nadal prowadzona. Nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ wobec należności z tytułu składek naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Nadto Gmina Miejska K. dokonała zabezpieczenia hipotecznego na lokalu mieszkalnym stanowiącym własność zobowiązanej (położonym w K. przy ul. [...]), zatem zgodnie z 24 ust. 5 u.s.u.s należności zabezpieczone hipoteką przymusową mogą być egzekwowane. Konkludując, ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. II. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zobowiązana zarzuciła naruszenie: -art. 28 ust. 2 i 3 w zw z art. 32 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie sytuacja w której się znajduje nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 u.s.u.s. nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, przez co nie zachodzą szczególne okoliczności z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. a sytuacja skarżącej nie ma trwałego charakteru a jedynie przemijający, istnieją realne szanse na odzyskanie należności od skarżącej podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy wykazuje odmienne przeciwne okoliczności uzasadniające umorzenie powstałych należności w stosunku do skarżącej, -art. 28 ust. 2 i ust. 3 w zw z art. 32 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej w jakiej się znajduje nie daje podstaw do przyjęcia aby stwierdzić, że spłata zobowiązania z tytułu nieopłaconych należności mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej, pomimo, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na bardzo złą, wręcz drastyczną sytuację i nie istnieją realne szanse na poprawę przez co musi korzystać z pomocy mamy i brata, -art. 77§1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie a wskutek tego oparcie decyzji na niepełnym materiale dowodowym, -niezastosowanie art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia z urzędu lub na wniosek wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie dowodu z jej przesłuchania i zastrzegła możliwość przedstawienia dokumentów obrazujących jej dramatyczną sytuację życiową. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Organ odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż w niej podniesiono. Sąd nie jest bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. dalej -p.p.s.a.), dokonuje więc oceny zgodności zaskarżonej decyzji z wszelkimi przepisami prawa, mającymi zastosowanie w sprawie. Sąd zwraca uwagę, że (pozytywne i negatywne) decyzje w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS mogą być podejmowane wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105§3 k.p.a) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Zatem nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji w oparciu o art. 28 u.s.u.s. musi być poprzedzone prawidłowym ustaleniem okresów, za które należności nie uległy przedawnieniu i wysokości tychże zaległości. W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się jednak, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do 31 grudnia 2002r.-5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed 1 stycznia 2003r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed 1 stycznia 2003r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas- przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z 2 lipca 2008r. sygn. akt: II UZP 5/08 i z 8 lipca 2008r. sygn. akt: I UZP 4/08). Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 czerwca 2013r. sygn. akt: III AUa 1656/12). Na mocy art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, co wskazuje, że dane o wszczęciu i przebiegu postępowania egzekucyjnego są istotne dla oceny czy składki za dany okres są nadal wymagalne. Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie, którym odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, które dotyczą lat 2002-2012. W żadnej z wydanych decyzji organ nie wyjaśnił kluczowego dla sprawy zagadnienia jakim jest przedawnienie składek. Z akt sprawy ZUS dowiadujemy się jedynie, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego w toku którego dokonano zajęcia rachunków bankowych w PKO BP SA i Banku Zachodnim WBK SA. W sprawie ustanowiono hipotekę przymusową na rzecz Gminy Miejskiej K. na nieruchomości stanowiącej własność skarżącej. Tymczasem mając na uwadze art. 27 ust. 1 ustawy z 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zachodzi duże prawdopodobieństwo, że mogło dojść do przedawnienia składek należnych za okres sprzed styczniem 2012r. Przypomnieć bowiem należy, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012r. W rozpatrywanej sprawie zaległości skarżącego na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy dotyczą okresu lat 2002-2012. Stąd też istotne dla wyniku sprawy było ustalenie, czy i kiedy doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Tymczasem w zaskarżonej decyzji, jak wskazano wcześniej, zagadnienie to nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że zaległe składki są wymagalne. W tym stanie rzeczy Sąd nie miał możliwości weryfikacji, czy w badanej sprawie nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem. Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107§3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zgodnie z art. 239§1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Skarżąca nie była również reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Z tego też względu Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego.