III SA/Wa 132/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Tomasz Sałek (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. D. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz A. D. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A. D. (dalej też jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej też jako "Minister" lub "organ") z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]. Zaskarżonym postanowieniem organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 roku nr [...] (dalej też jako "decyzja I instancji") ustalającej solidarną odpowiedzialność skarżącego jako członka zarządu za zaległości "T." Sp. z o. o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 163 § 2 w związku z art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. - dalej w skrócie: "O.p.") oraz art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2046 ze zm.). W uzasadnieniu skarżonego postanowienia Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż decyzja, od której skarżący się odwołał, została mu doręczona w trybie zastępczym uregulowanym w art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu 23 grudnia 2015 r. Organ wskazał następnie, że pismem z dnia 8 lutego 2016 roku skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, argumentując, że z uwagi na nagłe pogorszenie się stanu zdrowia, w grudniu 2015 roku czasowo przebywał poza miejscem zamieszkania. Skarżący załączył przy tym odpowiednie zaświadczenia lekarskie na potwierdzenie stanu zdrowia oraz złożył wnioski dowodowe. Minister uznał jednakże, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Organ podkreślił, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy w jego niedochowaniu. Minister podkreślił, iż zgodnie z treścią przepisu art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej, z dniem doręczenia skarżącemu postanowienia Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] września 2014 r. zostało wszczęte wobec niego postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności za zaległości "T." Sp. z o. o. Od tego dnia, czyli od 7 października 2014 r., ciążyły zatem na skarżącym obowiązki przewidziane przepisami prawa, między innymi wynikający z art. 146 Ordynacji podatkowej obowiązek zawiadamiania organu o zmianie adresu. Skarżący ciążącego na nim obowiązku nie wykonał a zatem w myśl przepisu § 2 powołanego art. 146 Ordynacji podatkowej, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczas wskazanym adresem. W chwili wysyłania decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r., organ pierwszej instancji dysponował jedynie dotychczasowym adresem strony, pod ten adres zobowiązany był zatem kierować wszelką korespondencję. Co prawda skarżący wskazał, iż z uwagi na stan zdrowia w grudniu 2015 r. przebywał pod innym adresem, pod opieką żony, jednakże, zdaniem organu odwoławczego, w celu dochowania należytej staranności, winien w związku z wyjazdem poza miejsce stałego zamieszkania poinformować organ o aktualnym adresie do korespondencji, bądź ustanowić pełnomocnika do odbioru korespondencji. Odnosząc się przedłożonych przez stronę zaświadczeń o stanie zdrowia, organ odwoławczy zauważył, iż potwierdzają one fakt występowania u skarżącego przewlekłej choroby. Nie dowodzą natomiast, iż była to choroba nagła, której wystąpienia nie mógł się spodziewać. Tym samym nie można, w ocenie organu odwoławczego, uznać wyjaśnień skarżącego dotyczących długotrwałej choroby, jako uzasadnienia braku winy w dopełnieniu danej czynności procesowej. A. D. w skardze na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa, tj. a) art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 188 O.p., polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie, zaniechaniu przeprowadzenia wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji na wyprowadzeniu wniosków nie znajdujących potwierdzenia w rzeczywistości oraz pozostających w sprzeczności z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, a także na bezpodstawnym pominięciu wniosków dowodowych skarżącego zgłoszonych we wniosku z dnia 8 lutego 2016 roku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 roku (wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka S. D. i z przesłuchania samego skarżącego), pomimo tego, że przeprowadzenie dowodów było uzasadnione i zmierzało do wykazania prawdziwości podnoszonych we wniosku twierdzeń, do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy i wykazania zasadności składanego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a w szczególności braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania; b) art. 210 § 4 w zw. z art 219 O.p., polegające na niepełnym i wadliwym uzasadnieniu faktycznym postanowienia, poprzez brak wskazania przez organ faktów, które uznał za uprawdopodobnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i skupieniu się przez organ wyłącznie na uzasadnieniu prawnym, oderwanym od okoliczności sprawy, co przyczyniło się do postawienia przez organ gołosłownej tezy o winie skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i czyni niezrozumiałym wydanie postanowienia odmawiającego przywrócenie terminu do wniesienia odwołania; c) art. 162 § 1 o.p., polegające na przyjęciu, że uchybienie terminu do wniesienie odwołania przez skarżącego nastąpiło z jego winy, a tym samym nie ma podstaw do przywrócenia terminu zgodnie z wnioskiem z dnia 8 lutego 2016 roku, podczas gdy uprawdopodobnił on ww. przesłankę konieczną do przywrócenia terminu. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że skarżący był świadomy prowadzonego postępowania administracyjnego i dochowując należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw powinien powiadomić organ o zmianie miejsca swojego pobytu lub ustanowić pełnomocnika, który reprezentowałby go w tym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej też jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, jednakże z innych przyczyn niż podnoszone w skardze. W pierwszej kolejności podkreślić bowiem należy, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w związku z wniesionym przez skarżącego odwołaniem (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania powyższej czynności) wydał dwa rozstrzygnięcia, zaskarżone następnie przez A. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pierwszym, z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 roku nr [...]. Drugim natomiast, z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia ww. odwołania. W tej sytuacji kwestią zasadniczą staje się odpowiedź na pytanie, czy w świetle art. 162 § 1 oraz art. 228 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, możliwe jest rozpatrzenie wniosku podatnika o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przed wydaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia tego odwołania. Odpowiadając na tą wątpliwość należy przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II FSK 1443/11 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA), którego tezy Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 O.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim). Zgodnie bowiem z art. 162 § 1 i § 2 O.p. - podanie o przywrócenie terminu składa się po ziszczeniu okoliczności faktycznej, polegającej na jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Właśnie bowiem to uchybienie daje możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu. Jeśli zatem na tak postrzeganą instytucję prawną nałoży się, powszechnie akceptowany w orzecznictwie, obowiązek orzekania w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania (wniosek taki płynie jednoznacznie z brzmienia art. 228 § 1 pkt 2 O.p.), to nie powinno budzić większych i uzasadnionych wątpliwości, która ze spraw powinna obejmować badanie kwestii prawidłowości doręczenia, ustalenia daty początku biegu i końca terminu odwoławczego oraz ustalenia daty wniesienia odwołania, a następnie przełożenia tych ustaleń na odpowiedni do nich język procesowy. Wyniki takiego badania stanowią o dochowaniu lub przekroczeniu terminu, co w tym ostatnim przypadku skutkować powinno (w znaczeniu - musi) stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Natomiast inną sprawą jest dalsze procedowanie nad wnioskiem o przywrócenie terminu w płaszczyźnie dla niego kluczowej, a mianowicie z punktu widzenia oceny braku zawinienia w zakresie uchybienia terminu, którego wniosek dotyczy, oczywiście przy spełnieniu wymogów formalnych oraz co do właściwego czasu jego złożenia. Te właśnie zagadnienia są istotne dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej z punktu widzenia art.162 § 1 i § 2 w związku z § 3 O.p. Stwierdzenie zatem uchybienia terminowi (art. 228 § 1 pkt 2 O.p.) musi mieć pierwszeństwo przed rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 162 § 1 i § 2 O.p.). Argumentem dodatkowym jest też bezwarunkowy charakter art. 228 § 1 pkt 2 O.p. wynikający między innymi ze zwrotu "organ odwoławczy stwierdza". Dodać więc należało i to, że stwierdzenie uchybienia terminowi następuje w trybie działania z urzędu, zaś przywrócenie terminu tylko na wniosek zainteresowanego. W rozpoznawanej sprawie organ podatkowy naruszył kolejność wydawanych rozstrzygnięć, bowiem dnia [...] listopada 2016 r. orzekł w przedmiocie wniosku strony o przywrócenie terminu, a dopiero [...] listopada 2016 r. postanowieniem nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 roku nr [...]. W opinii Sądu brak podstaw do aprobowania stanowiska, iż w pierwszej kolejności winno zostać wydane postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu (a tak się stało w rozpoznawanej sprawie), a dopiero po odmowie przywrócenia terminu należy wydać postanowienie stwierdzające jego uchybienie. Takie procedowanie powoduje wątpliwość czy podstawą faktyczną postanowienia w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest tylko to, że nie przywrócono terminu i dlatego jest on uchybiony, czy też to, że rzeczywiście był uchybiony, bo z dat prawnie istotnych czynności wynika, iż odwołanie wniesiono po czasie dla niego przewidzianym, czy i jedno i drugie. W tym ostatnim jednak przypadku, ocena przez pryzmat określonych dat i czynności mających w nich miejsce staje się dwukrotna, albowiem w sprawie przywrócenia terminu przesądzone zostaje istnienie uchybienia na użytek tegoż wniosku, które ponownie jest w takiej sytuacji procesowej rozważane na użytek rozstrzygnięcia o stwierdzeniu uchybienia terminowi. Tymczasem ocena czy odwołanie wniesiono w terminie winna być sednem sprawy, w której organ odwoławczy stwierdza uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, a zatem ustalenia, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenie kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji (odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie - art. 223 § 2 pkt 1 O.p.). Organ odwoławczy niezwłocznie po otrzymaniu odwołania wraz z aktami sprawy podatkowej ma obowiązek dokonać wstępnych ustaleń, czy nie zachodzą powody wyłączające możliwość załatwienia sprawy co do istoty, w tym obowiązek weryfikacji, czy odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie. Dopiero zatem postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania stanowi formalne potwierdzenie zaistnienia okoliczności faktycznej, o której mowa w art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Postanowienie takie rozstrzyga również ewentualne wątpliwości co do zachowania terminu do wniesienia odwołania. Dopiero kolejnym krokiem jest rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Tymczasem na gruncie rozpoznawanej sprawy organ w pierwszej kolejności orzekał w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu, a dopiero po tym fakcie stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Postąpił zatem odwrotnie niż to wskazano w przedstawionych rozważaniach, co uchybia przepisom art. art. 162 § 1 i § 2 oraz art. 228 § 1 pkt 2 O.p. i skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia jako wydanego przedwcześnie. Co więcej, na gruncie niniejszej sprawy podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2017 roku sygn. akt III SA/Wa 131/17 uchylił postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 roku nr [...]. Zdaniem Sądu, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej naruszył bowiem przepisy dotyczące doręczenia decyzji tj. art. 150 § 1a i § 2 Ordynacji podatkowej, skutkiem czego brak było podstaw prawnych do uznania, że decyzja ta – zgodnie z art. 150 § 2 tej ustawy – została skutecznie doręczona. W związku z tym Sąd stwierdził, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przedwcześnie wydał zaskarżone postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Orzeczenie tego rodzaju można bowiem wydać dopiero wówczas, gdy organ podatkowy udowodni, że decyzja, od której odwołuje się skarżący, weszła do obrotu prawnego z uwagi na skuteczne jej doręczenie. Zdaniem Sądu, organ nie wykazał, że ww. decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 roku nr [...] została skutecznie doręczona skarżącemu w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. W świetle powyższych rozważań kwestia stwierdzenia, czy odwołanie skarżącego zostało wniesione z uchybieniem czternastodniowego terminu przewidzianego dla tej czynności, czy też nie, jest zatem kluczowym aspektem, pozwalającym organowi na rozpoznanie w następnej kolejności złożonego przez A. D. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 roku nr [...]. W ponownie prowadzonym postępowaniu z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organ rozpozna więc ten wniosek dopiero po uprzedniej ocenie zagadnienia samej terminowości wniesienia odwołania. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Ponadto, stosownie do wyniku postępowania sądowego, należało orzec o kosztach tego postępowania, zasądzając od organu na rzecz skarżącego ich zwrot na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1c i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).