I FZ 25/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka Masy Upadłości A. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 784/17 w zakresie odrzucenia skargi Syndyka Masy Upadłości A. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 czerwca 2017 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. I FZ 25/18 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 784/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę Syndyka Masy Upadłości A. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. (dalej: Syndyk) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 czerwca 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało pełnomocnikowi Syndyka doręczone w dniu 16 października 2017 r., a zatem termin do uiszczenia wpisu upłynął z dniem 23 października 2017 r. Za bezskuteczne prawnie uznał sąd nadanie przez Syndyka w dniu 25 października 2017 r. - a więc po upływie terminu do uiszczenia wpisu - wniosku o prawo pomocy. Sąd podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być złożony w terminie otwartym do uiszczenia wpisu, a złożenie wniosku po upływie tego terminu, nawet jeżeli zostałby rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma wpływu na obowiązek uiszczenia przez nią opłat, do których została wezwana na podstawie prawomocnych zarządzeń. W takiej sytuacji złożony przez Syndyka wniosek nie mógł zniweczyć konsekwencji płynących z faktu nieuiszczenia wpisu w terminie. Złożenie wniosku o prawo pomocy po upływie terminu do uiszczenia wpisu jest z punktu widzenia wymogu opłacenia skargi bezskuteczne. Mając to na względzie sąd stwierdził, że zaszły przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W zażaleniu na to postanowienie Syndyk wniósł o jego uchylenie i zawieszenie postępowania, zarzucając naruszenie: a) art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. przez wydanie postanowienia mimo zawieszenia postępowania z urzędu z dniem 11 sierpnia 2017 r. na skutek ogłoszenia upadłości A. sp. z o.o. (dalej: spółka), b) art. 127 § 2 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi wobec nieuzupełnienia braków skargi w terminie, mimo że na skutek zawieszenia żadne terminy nie biegły, a zatem Syndyk nie mógł im uchybić, c) art. 127 § 3 p.p.s.a. przez wydanie postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi, mimo że sąd nie miał prawa podejmować żadnych czynności wobec obligatoryjnego zawieszenia postępowania, d) art. 131 p.p.s.a. przez procedowanie w przedmiocie uzupełnienia braków skargi mimo złożenia przez Syndyka wniosku o zawieszenie postępowania i braku rozstrzygnięcia o tym wniosku, e) art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez pozbawienie spółki możliwości obrony swoich praw na skutek odmowy zawieszenia postępowania przy utracie przez spółkę zdolności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy w pierwszej kolejności zauważyć, że Syndyk nie kwestionuje samego faktu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Nie jest podważana data otrzymania wezwania, ani prawidłowość i zrozumiałość pouczeń. Głównym argumentem Syndyka jest to, że postępowanie w sprawie powinno być zawieszone, a w związku z tym brak było podstaw do odrzucenia skargi. Stanowisko to nie jest trafne. Przede wszystkim bezpodstawnie Syndyk upatruje w zaskarżonym postanowieniu pozbawienia spółki możliwości obrony jej praw. Nie ulega wątpliwości, że po ogłoszeniu upadłości spółki nie było możliwe dalsze procedowanie z jej udziałem, niemniej sąd pierwszej instancji takiego błędu nie popełnił. Akta sprawy wskazują na to, że po otrzymaniu informacji o ogłoszeniu upadłości spółki sąd ponowił - pierwotnie wystosowane do pełnomocnika spółki - wezwanie do uiszczenia wpisu, tym razem kierując je do pełnomocnika Syndyka. Dopiero od daty doręczenia tej przesyłki liczony był termin do uiszczenia wpisu, którego przekroczenie spowodowało odrzucenie skargi. Od momentu wstąpienia Syndyka do postępowania to Syndyk traktowany jest przez sąd jako posiadający legitymację procesową czynną w niniejszej sprawie. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zdania Syndyka, że doszło do nieważności postępowania z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Treść zażalenia wskazuje na to, że według Syndyka zaistnienie przesłanki zawieszenia postępowania powinno być przez sąd potraktowane priorytetowo, a w rezultacie sąd nie powinien był podejmować żadnych innych czynności, w tym zwłaszcza żądać wpisu, czy odrzucać skargę z powodu jego nieuiszczenia. Również tego poglądu Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela. Przede wszystkim Syndyk zdaje się nie dostrzegać różnicy między zawieszeniem postępowania z mocy prawa a zawieszeniem postępowania z urzędu z mocą ex tunc. Tylko w pierwszym z tych przypadków można mówić o zawieszonym postępowaniu bez wydania stosownego postanowienia, a sytuacja, w której do takiego zawieszenia dochodzi, uregulowana w art. 123 p.p.s.a., bezsprzecznie w sprawie nie wystąpiła. W innych wypadkach dla wystąpienia skutków zawieszenia postępowania konieczne jest wydanie postanowienia w tym przedmiocie, i to niezależnie od tego, czy mowa o zawieszeniu obligatoryjnym (art. 124 p.p.s.a.), czy fakultatywnym (art. 125-126 p.p.s.a.), z urzędu (art. 124-125 p.p.s.a.), czy na wniosek (art. 126 p.p.s.a.). Bez znaczenia jest również to, czy wydanie takiego postanowienia wywołuje skutki ex nunc, czy ex tunc (por. art. 124 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że dopóki postanowienie o zawieszeniu postępowania nie zostało wydane, nie można traktować postępowania jako zawieszonego. Tymczasem tak zdaje się robić Syndyk w rozpatrywanej sprawie. Stąd wymaga podkreślenia, że niewydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania oznacza, że postępowanie jest obecnie w toku. Dla konstatacji tej bez znaczenia jest to, czy niezawieszenie postępowania jest prawidłowe czy nie. W konsekwencji bezzasadnie Syndyk podnosi, że z powodu zawieszenia postępowania: - sąd pierwszej instancji nie mógł odrzucić skargi (zarzut naruszenia art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a.), - nie biegły żadne terminy, a więc Syndyk nie mógł im uchybić (zarzut naruszenia art. 127 § 2 p.p.s.a.), - sąd nie mógł podejmować żadnych czynności poza tymi wymienionymi w art. 127 § 3 p.p.s.a. Syndyk zarzuca też naruszenie art. 131 p.p.s.a. przez procedowanie w przedmiocie uzupełnienia braków skargi mimo złożenia przez Syndyka wniosku o zawieszenie postępowania, który to wniosek nie został rozstrzygnięty. Rozważenia wymaga w związku z tym kolejność działań, jakie powinny zostać podjęte przez sąd w niniejszej sprawie. Kluczowym przepisem w tym względzie jest art. 220 § 1 zd. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W takiej sytuacji czynności przewodniczącego/sądu sprowadzają się zasadniczo do wezwania do uiszczenia opłaty (art. 220 § 1 zd. 2 p.p.s.a.) i ewentualnego wyciągnięcia konsekwencji jej nieuiszczenia (art. 220 § 1 zd. 3, art. 220 § 3 p.p.s.a.). Inne czynności, które mogą być podejmowane przed uiszczeniem należnej opłaty od pisma, to ustalenie prawidłowej reprezentacji strony, dopuszczalności pisma, właściwości sądu. Mając na względzie treść art. 222 w zw. z art. 58 p.p.s.a. można generalnie stwierdzić, że przed ustaleniem, czy od skargi została uiszczona należna opłata, i ewentualnym podjęciem działań przewidzianych w art. 220 p.p.s.a. przewodniczący powinien zbadać wszystkie okoliczności, które mogą uzasadniać odrzucenie skargi a limine. Oczywiście przed wezwaniem do uiszczenia opłaty powinien być też rozpoznany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jeśli został złożony. W sprawie niewątpliwie nie mieliśmy jednak z taką sytuacją do czynienia (wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony już po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi). Poza sytuacjami wskazanymi wyżej, dopóki strona nie uzupełni braków fiskalnych wniesionego pisma, w tym zwłaszcza wpisu od skargi, niedopuszczalne jest rozpoznawanie jakichkolwiek jej wniosków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma powodów, by odstąpić od zasady wskazanej w art. 220 § 1 zd. 1 p.p.s.a. w przypadku wniosku o zawieszenie postępowania. W pierwszej kolejności sąd administracyjny powinien bowiem przesądzić, czy skarga jest dopuszczalna oraz spełnia wszystkie wymogi tego pisma, formalne i fiskalne, a dopiero stwierdzenie, że brak jest podstaw do odrzucenia skargi, umożliwia przejście do rozpoznawania innych kwestii związanych ze sprawą, takich jak np. zasadność zawieszenia postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że dopiero przesądzenie, iż skarga nie podlega odrzuceniu, skutkuje podjęciem dalszych czynności w sprawie, w tym w zakresie rozważenia kwestii ewentualnego zawieszenia postępowania. W okolicznościach sprawy nie doszło zatem do naruszenia art. 131 p.p.s.a., trafnie bowiem Przewodniczący Wydziału w pierwszej kolejności wezwał Syndyka do uiszczenia wpisu od skargi, a w sytuacji jego nieuiszczenia i zaistnienia przesłanki z art. 220 § 3 p.p.s.a. zasadne było odrzucenie skargi. Postępowanie w niniejszej sprawie nie przeszło zatem w fazę, w której mogło być ewentualnie wydane postanowienie, o którym mowa w art. 131 p.p.s.a. Oznacza to, że przepis ten nie został przez sąd pierwszej instancji naruszony. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że w okolicznościach sprawy spełnione zostały wymogi konieczne do wyciągnięcia wobec Syndyka negatywnych konsekwencji nieuiszczenia wpisu, o których mowa w art. 220 § 3 p.p.s.a., co oznacza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i zgodne z prawem. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.