II SAB/Op 147/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 grudnia 2017 r. wniosku skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Strzelcach Opolskich w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wykonania robót budowlanych postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. S. P., działając przez pełnomocnika, małżonkę B. P., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Strzelcach Opolskich w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wykonania robót budowlanych. W dniu 18 grudnia 2017 r. (data stempla pocztowego) S. P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, mieszcząc się w terminie otwartym do jego uiszczenia, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowaną i bezrobotną, z orzeczoną 20 % niezdolnością do wykonywania pracy, jego stan zdrowia stale się pogarsza, ma problemy z [...], nie może przez to podjąć żadnej pracy, nawet dorywczej. Skarżący utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] euro miesięcznie, który gwarantuje mu minimalne zabezpieczenie społeczne. Podkreślił, że w [...], gdzie zamieszkuje, przy takich dochodach, przysługuje automatycznie zwolnienie od opłat sądowych. Skarżący podał, że koszty jego wyżywienia to około 150 euro, energia elektryczna to 27 euro, 20 euro telefon. Pozostałe [...] euro przeznacza na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem. Podał, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni [...] m2 z 1930 r., są to dwa pokoje mające około 40 m2 oraz 1/3 działki budowlanej o powierzchni [...] m2 – obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu, ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski, a sprzedaż wiązałaby się prawnie i technicznie z kosztami kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wpisu. S. P. wniósł obecnie przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., należało zatem rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). S. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym, powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku. Na ich podstawie stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Referendarz sądowy postanowił, zatem uwzględnić wniosek skarżącego w całości i zwolnić skarżącego z kosztów sądowych w całości. Na chwilę obecną skarżący nie jest zatem obowiązany do zapłaty jakichkolwiek kosztów sądowych. Podsumowując przychodzi zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Biorąc pod uwagę powyższe kryteria przyznawania prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżący obecnie zasadniczo ma do dyspozycji kwotę [...] euro z zasiłku, gdyż pozostała kwota [...] euro jest w całości przeznaczana na koszt mieszkania i ogrzewania. W przeliczeniu na walutę polską jest to [...] zł (przeliczenia dokonywane są według "Tabeli kursów średnich walut w NBP, nr 249/A/NBP/2017 z dnia 27 grudnia 2017 r.", gdzie wartość 1 euro podano na 4,16 zł). Skarżący wskazał ponadto, że z tej kwoty 47 euro, czyli 196,93 zł wydaje na rachunki za prąd i telefon, zatem na zaspokojenie potrzeb życiowych, jak wyżywienie, lekarstwa, środki czystości, pozostaje mu miesięcznie około [...] zł. Kwota ta, w ocenie orzekającego, nie jest wystarczająca na poniesienie przez skarżącego, dodatkowych kosztów sądowych bez uszczerbku jego utrzymania koniecznego, szczególnie w sytuacji, gdy z uwagi na wiek i stan zdrowia nie ma on obecnie możliwości zarobkowych, a wymaga leczenia, i kwalifikuje go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.