III FSK 371/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Jacek Pruszyński, po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 476/17 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 18 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Go 125/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 476/17, w sprawie ze skargi J. P. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 18 października 2017 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym - uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę. Skargę kasacyjną wywiodła skarżąca. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS istotnie narusza art. 34 § 1 w z w. z art. 6 § 1 i art.45 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599; dalej: u.p.e.a.); II. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 34 § 1 w zw. z art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji ze względu na związanie stanowiskiem wierzyciela nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, podczas gdy organ ten obowiązany był zweryfikować przyjęty przez wierzyciela stan prawny i faktyczny sprawy w obliczu wskazywania przez skarżącą przesłanek dotyczących nieistnienia egzekwowanego obowiązku i przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego; ta błędna wykładnia doprowadziła Sąd pierwszej instancji w konsekwencji do oddalenia skargi, a tym samym do nieuzasadnionego pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia opartego na stanowisku wierzyciela, w którym ten nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącej i nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska; 2) art. 34 § 1 w zw. z art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji ze względu na związanie stanowiskiem wierzyciela nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, podczas gdy organ ten obowiązany był odstąpić od czynności egzekucyjnych w obliczu wskazywania przez skarżącą przesłanek dotyczących nieistnienia egzekwowanego obowiązku i przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego; ta błędna wykładnia art. 34 § 1 w zw. z art. 45 § 1 u.p.e.a. doprowadziła Sąd pierwszej instancji w konsekwencji do oddalenia skargi, a tym samym do nieuzasadnionego pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia opartego na stanowisku wierzyciela, w którym nie ustosunkował się on do wszystkich zarzutów Skarżącej i nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska . Tymczasem art. 34 § 1 w zw. z art. 6 § 1 p.p.s.a. stanowiły podstawę do zweryfikowania ustalonego przez wierzyciela stanu prawnego i faktycznego sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżony wyrok, a także o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w całości, ani w części. Skarżąca zrzekła się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, a to głównie z tej przyczyny, że postawione w jej petitum zarzuty kasacyjne nie zostały uzasadnione, zaś w świetle obowiązujących przepisów prawa uzasadnienie postawionych zarzutów jest równie ważne jak prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych. Zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 P.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Art. 176 P.p.s.a. stawia wymóg przypisania zarzutu do właściwej podstawy kasacyjnej oraz należyte jego uzasadnienie. W art. 174 pkt 1 P.p.s.a. wymieniono dwie formy naruszenia prawa materialnego umożliwiające zaskarżenie orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji: błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Zatem w przypadku zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego konieczne jest wskazanie na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Natomiast w przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślić trzeba, że dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 P.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. Wniesione niniejszą skargą kasacyjną zarzuty nie zostały uzasadnione zgodnie z powyżej wskazanymi wymogami. Uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowi wyłącznie oderwaną od przepisów prawa polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie tylko nie wykazano wpływu zarzucanego naruszenia przepisu postępowania na wynik sprawy, ale nawet nie podano sposobu w jaki, zdaniem skarżącej, przepis ten został naruszony. Skarżąca nie podała też wykładni przepisów, które w petitum zakwalifikowała do kategorii prawa materialnego, nie wyjaśniła też bazując na treści każdego z tych przepisów, w czym upatruje zarzucaną ich błędną wykładnię dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Nie wiadomo tym samym z jakiego przepisu prawa skarżąca wywodzi uprawnienie i obowiązek organu egzekucyjnego do zweryfikowania stanowiska wierzyciela w zakresie nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 34 § 1 u.p.e.a., w którym mowa jest o stanowisku wierzyciela, ale bezsprzecznie z przepisu tego nie wynika takowe uprawnienie organu egzekucyjnego. Wręcz przeciwnie, przepis ten stanowi, iż w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (brzmienie obowiązujące w dacie wszczęcia w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego). Podnoszone przez skarżącą przesłanki nieistnienia obowiązku i braku jego wymagalności zostały wymienione w pkt 1 i 2 § 1 art. 33, zatem w tym zakresie stanowisko wierzyciela jest dla organu wiążące. Żaden przepis prawa nie uprawnia organu egzekucyjnego do pominięcia lub weryfikacji tego stanowiska. Zgodzić się należy ze skarżącą, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany jest poddać kontroli stanowisko wierzyciela w ramach rozpoznawania skargi w przedmiocie zarzutów, ale skarżąca nie postawiła zarzutu, który umożliwiłby Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę zaskarżonego wyroku w tym zakresie. Co najwyżej powiedzieć można, że Sąd pierwszej instancji przedstawił własne stanowisko odnośnie do zarzutów nieistnienia obowiązku i braku jego wymagalności Ponieważ skarżąca nawiązała do istniejącego na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązku zgromadzenia przez organ materiału dowodowego (bez powołania konkretnych przepisów), wyjaśnić można, że w postępowaniu egzekucyjnym nie jest prowadzone postępowanie dowodowe, w ramach którego zbierany jest materiał dowodowy. Istota postępowania egzekucyjnego sprowadza się do podjęcia przez organ egzekucyjny działań prowadzących do przymusowego wykonania obowiązku. W ramach tego postępowania nie jest ustalany, bądź określany obowiązek. Postępowanie dowodowe poprzedza ustalenie lub określenie obowiązku, który może podlegać egzekucji, ale jest prowadzone w postępowaniu odrębnym. Właśnie dlatego, że organ egzekucyjny nie może oceniać, czy skierowany do przymusowego wykonania obowiązek istnieje, ustawodawca w tym zakresie związał ten organ stanowiskiem wierzyciela. Przez wzgląd na podnoszone w uzasadnieniu skargi argumenty, wyjaśnić też trzeba, że w postępowaniu egzekucyjnym nie mają znaczenia przyczyny, które spowodowały niewykonanie obowiązku. Dlatego wyjaśnienia skarżącej na tę okoliczność nie mogą być wzięte pod uwagę. Jak już powiedziano, w postępowaniu egzekucyjnym ważne jest, by istniał podlegający egzekucji obowiązek. W warunkach niniejszej sprawy istnienie tego obowiązku potwierdził wierzyciel, zaś skarżąca nie podważyła prawidłowości tego stanowiska. Jego istnienia nie obaliła wskazana przez skarżącą okoliczność, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 20 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Go dotyczącym odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od września do grudnia 2013 r. oraz od stycznia do czerwca 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, wyrok ten w żaden sposób nie rzutował na istnienie egzekwowanego obowiązku. Na jego skutek SKO umorzyło postepowanie w sprawie umorzenia zaległości, ponieważ było ono prowadzone pomimo braku wniosku w tym przedmiocie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zarzut naruszenia art. 34 § 2 u.p.e.a. nie zasługuje na uwzględnienie, podobnie jak i pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Wskazany w jej petitum art. 6 § 1 u.p.e.a. stanowi, iż w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Skarżąca nie wykazała, że wykonała ciążący na niej obowiązek, więc przyjąć trzeba, że organ zasadnie podjął czynności celem jego wyegzekwowania. Z kolei również wymieniony w petitum art. 45 § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o odstąpieniu od czynności egzekucyjnych. Skarżąca nie przedstawiła dowodów, które zaświadczają o wystąpieniu wymienionej w tym przepisie przesłanki zobowiązującej organ egzekucyjny do odstąpienia od czynności egzekucyjnych. Podkreślić przy tym należy, że jak już wcześniej powiedziano, żadnego z tych zarzutów skarżąca nie uzasadniła należycie. Wobec nie podważenia przez skarżącą prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji pozostaje stwierdzić, iż zaskarżony wyrok nie narusza art. 151 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. Odnośnie do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, wyjaśnić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, w drodze odrębnego postanowienia, albo referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.), albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 P.p.s.a.). s. J. Pruszyński s. J. Sokołowska s. S. Presnarowicz