I OZ 237/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W., A. M., I. P., M. K. i P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 598/17 w sprawie ze skargi M. W., A. M., I. P., M. K. i P. W. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 598/17, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi M.W., A. M., I. P., M. K. i P. W. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w sprawie zaistniała okoliczność skutkująca koniecznością umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 346/17 w tożsamej sprawie zainicjowanej skargą innych skarżących, w przedmiocie bezczynności zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] października 2014 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. "[...] " rej. hip. [...] w [...] na [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W ocenie Sądu I instancji nie jest dopuszczalne ponowne rozpatrywanie sprawy w tym przedmiocie. WSA w Warszawie wskazał ponadto, że w razie niewykonania przez organ wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność, strona może wnieść skargę, żądając wymierzenia temu organowi grzywny (art. 154 § 1 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę w tym przedmiocie ocenia czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ po wydaniu wyroku miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. To właśnie w tym postępowaniu Sąd jest władny ocenić czy po wydaniu wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organ załatwił sprawę, czy też wciąż pozostaje bezczynny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżących. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. naruszenie art. 111 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie połączenia do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia skargi złożonej w niniejszym postępowaniu wraz ze skargą inicjującą postępowanie w sprawie sygn. akt I SAB/Wa 346/17, mimo, że obie skargi – choć złożone przez różnych skarżących – dotyczyły bezczynności organu w tożsamym postępowaniu prowadzonym przez Prezydenta [...] o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], co uniemożliwiło rozpoznanie skargi złożonej przez skarżących i uzyskanie przez nich prejudykatu określonego w art. 4171 § 3 K.c. 2. naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez umorzenie postępowania sądowego w sprawie skargi na bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] z uwagi na fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 26 października 2017 r. – w sprawie tożsamej zainicjowanej skargą innych skarżących w przedmiocie bezczynności – wydał wyrok o sygn. akt I SAB/Wa 346/17, podczas gdy skarżący nie brali udziału ze wskazanym postępowaniu sądowym i wbrew stanowisku Sądu – w przypadku nie wykonania wyroku i zaniechania merytorycznego rozpoznania sprawy w terminie zakreślonym – nie mają podstaw prawnych do inicjowania kolejnych postępowań w sprawie o ukaranie organu grzywną. Pełnomocnik skarżących wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że pismem z dnia 9 maja 2017 r. skarżący przystąpili do prowadzonej przez organ przedmiotowej sprawy. Część osób będąca inicjatorem postępowania odszkodowawczego pismem z dnia 4 kwietnia 2017 r. wniosła skargę na bezczynność organu. Podobną skargę w dniu 29 sierpnia 2017 r. wnieśli skarżący. Oznacza to, że obie sprawy na bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu tego samego postępowania o odszkodowanie w dniu rozstrzygnięcia pierwszej z nich były w toku. Potwierdza to pismo organu z dnia 2 października 2017 r., w którym organ wskazał, że akta dotyczące tej sprawy znajdują się w Sądzie pod sygn. akt I SAB/Wa 346/17. Zdaniem pełnomocnika skarżących z treści art. 51 p.p.s.a. i art. 111 § 1 p.p.s.a. wynika, że w każdej sytuacji, w której skarżący nie skorzystali z przysługującej im formy współuczestnictwa przewidzianej w art. 51 p.p.s.a., sąd administracyjny zobowiązany jest z urzędu do połączenia spraw, które mogły być objęte jedną skargą. Pełnomocnik skarżących stwierdził ponadto, że choć pierwotny wniosek o ustalenie odszkodowania wpłynął do organu w dniu [...] października 2014 r., to na gruncie sprawy zainicjowanej skargą złożoną w niniejszym postępowaniu istotne znaczenie ma fakt, że skarżący do tego postępowania przystąpili w dniu 9 maja 2017 r. i od tego momentu zaczął biec termin załatwienia sprawy w stosunku do skarżących. Umorzenie postępowania ze skargi na bezczynność organu przez WSA w Warszawie wykluczyło skarżącym możliwość przyszłego wykonywania przysługujących im uprawnień i podejmowania środków procesowych zmierzających do aktywizacji Prezydenta [...] w postępowaniu, w którym są stroną. To zaś oznacza, że w przypadku zaniechania dalszych działań prawnych przez osoby na rzecz których WSA w Warszawie wydał wyrok o sygn. akt I SAB/Wa 346/17 skarżący zostaną pozbawieni możliwości działania. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zażalenie nie jest uzasadnione. Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 111 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Po pierwsze, zarzut ten mógłby być kierowany w postępowaniu, w którym doszło do rozpoznania sprawy o sygn. I SAB/Wa 346/17. Aktualnie nie toczy się równolegle inne postępowanie, z którym niniejsza sprawa mogłaby zostać połączona do łącznego rozpoznania lub rozstrzygnięcia, w niniejszej sprawie nie mogło zatem dojść do naruszenia wskazanego przepisu. W niniejszym postępowaniu nie mogą także podlegać kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego inne rozstrzygnięcia, a wszczęte postępowanie nie ma na celu weryfikacji prawidłowości wyroku zapadłego w sprawie I SAB/Wa 346/17. Ustawodawca nie przewidział konsekwencji na wypadek, gdyby sąd nie połączył do wspólnego rozpoznania kilku spraw, które mogły być objęte wspólną skargą, co wymaga indywidualnego podejścia do każdego przypadku. W sytuacji, gdy uprzednio została już rozpoznana skarga na bezczynność dotycząca tego samego postępowania, postępowania zainicjowane odrębnymi skargami powinny podlegać umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. B. Dauter, A. Kabat, M. NIezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, s. 519). Jako przyczyna umorzenia postępowania wskazany został fakt uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy bezczynności organu w postępowaniu dotyczącym odszkodowania. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że w przypadku wydania prawomocnego wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność, w tej samej sprawie nie jest dopuszczalne kierowanie kolejnych skarg na bezczynność, opieszałość organu podlega natomiast skardze w trybie art. 154 p.p.s.a. na niewykonanie wyroku sądu. Podmiotami uprawnionymi do takiej skargi są każdocześnie strony postępowania administracyjnego, w którym doszło do stwierdzenia bezczynności i wyznaczenia terminu załatwienia sprawy. W tym kontekście należy zauważyć, że jakkolwiek skarżący wystąpili przeciwko bezczynności organu w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za konkretną nieruchomość, zainicjowanego wnioskiem z [...] października 2014 r., to nadesłany materiał sprawy nie potwierdza udziału skarżących w tym postępowaniu administracyjnym. Jakkolwiek skarżący podnoszą, że pismem z dnia 9 maja 2017 r. wstąpili do postępowania prowadzonego w sprawie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], to jedynym dowodem na to ma być prezentata urzędu na piśmie, które zwiera oświadczenie adwokata, że działając w imieniu określonych osób, na podstawie udzielonych pełnomocnictw, "ustanawia się w przedmiotowej sprawie". Dołączone do sprawy akta administracyjne, będące także materiałem w sprawie o sygn. I SAB/Wa 346/17, nie zawierają natomiast żadnego pisma, zawierającego oświadczenie tych osób (lub ich pełnomocnika), że zgłaszają roszczenie o odszkodowanie za nieruchomość, i na jakiej podstawie. W aktach administracyjnych znajdują się trzy tego rodzaju pisma: inicjujący postępowanie wniosek z [...] października 2014 r., wniosek z [...] listopada 2015 r. zawierający żądanie odszkodowania od kolejnych siedmiu osób oraz wniosek z [...] czerwca 2016 r. zawierający żądanie odszkodowania od kolejnych dwóch osób. Krąg ten nie obejmuje osób składających skargę niniejszej sprawie. Okoliczność ta nie ma jednak wpływu na niniejsze postępowanie, albowiem skarżący zidentyfikowali postępowanie, w stosunku do którego postawili zarzut bezczynności. Jego merytoryczne rozpoznanie, z oceną legitymacji procesowej, ma jednak następczy charakter względem oceny dopuszczalności skargi na bezczynność. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest dopuszczalność rozpoznania skargi na bezczynność w sprawie o odszkodowanie, w sytuacji gdy ze skargi innych stron postępowania doszło już do zobowiązania organu do rozpoznania sprawy w określonym terminie. Skarżący nie kwestionują przy tym, że w sprawie odszkodowania prowadzone jest jedno postępowanie, w którym w charakterze stron uczestniczy wiele osób. Wyrok wydany w sprawie tego postępowania odnosi skutek względem wszystkich stron postępowania administracyjnego, niezależnie od zmian podmiotowych w ich kręgu. Skoro obie złożone skargi na bezczynność nominalnie dotyczyły tego samego postępowania o odszkodowanie z tego samego tytułu, to rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie bezczynności w sprawie, zamyka drogę do ponownego badania stanu bezczynności przed sądem administracyjnym. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.