VII SA/Wa 659/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), , Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant st.sekr.sąd. Sylwia Rosińska-Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia oddala skargę 1. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego ("Prezes ULC") decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] ("Przewoźnik") o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której Prezes ULC, po rozpatrzeniu wniosku [...] ("skarżący") o stwierdzenie naruszenia przez [...] sp. z o.o. przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w odniesieniu do lotu w dniu [...] kwietnia 2011 r. na trasie [...] – [...] o oznaczeniu kodowym [...] wydał w dniu [...] września 2013 r. decyzję znak: [...], którą stwierdził naruszenie przez przewoźnika [...] sp. z o.o. przepisu art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 polegające na niewypłaceniu na rzecz skarżących odszkodowania w wysokości 400€ dla każdego ze skarżących w związku z opóźnieniem przedmiotowego lotu w dotarciu do miejsca docelowego przekraczającym nieznacznie trzy godziny; ustalił czternastodniowy termin usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, liczony od dnia uprawomocnienia się tej decyzji; nałożył na przewoźnika karę pieniężną w kwocie 24 000 zł – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie stwierdził brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego. Decyzję tę Prezes ULC wydał w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1869/14, którym uchylono decyzję Prezesa ULC z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...] w całości. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., "k.p.a."), art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2013 r. poz. 1393), w zw. z art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. WE L 46 s. 1, 2004, s. 1, "Rozporządzenie"). 2. W uzasadnieniu decyzji Prezes ULC podał, że skarżący, na podstawie potwierdzonych rezerwacji, mieli odbyć w dniu [...] kwietnia 2011 r. podróż na trasie [...]-[...] lotem o oznaczeniu kodowym [...]. Rejs ten miał się odbyć z planowaną godziną startu [...]:[...] czasu lokalnego i godziną lądowania [...]:[...] czasu lokalnego. Jak ustalił Prezes ULC, start ww. rejsu nastąpił o godzinie [...]:[...] czasu lokalnego. Z kolei lądowanie w [...] miało miejsce o godzinie [...]:[...], na co wskazują informacje uzyskane od przewoźnika lotniczego. Mając powyższe na uwadze Prezes ULC stwierdził, że opóźnienie tego rejsu wyniosło 3 godziny 31 minut w starcie i 3 godziny 27 minut w lądowaniu. Organ podkreślił, że bezsporne było w sprawie, że skarżący odbyli podróż opóźnionym lotem. Organ przyjął za własne ustalenia organu pierwszej instancji uznając, że zaoferowanie pasażerom pomocy w postaci posiłków i napojów może się przyczynić do dalszego opóźnienia lotu, jak również że w terminalu portu lotniczego w [...] wywieszone są plakaty traktujące o prawach pasażerów określonych przepisami Rozporządzenia. Do pulpitów stanowisk odpraw przytwierdzona jest w sposób trwały informacja dotycząca praw pasażerów w razie odwołania lotu. Ponadto w terminalu powszechnie dostępne są broszury informacyjne traktujące o prawach pasażerów. Z wyjaśnień Przewoźnika, złożonych w sprawie wynika, że w doszło do zmiany rozkładu lotu. Przewoźnik wyjaśnił, że jako przewoźnik czarterowy nie publikuje rozkładów lotów, a czasy operacji są uzgadniane umowami między nim a biurem podróży. W niniejszej sprawie najemca rejsu został poinformowany o zmianie rozkładu lotu z wyprzedzeniem wynoszącym 48 godzin, podczas gdy Przewoźnik na podstawie umowy zobowiązany był do potwierdzenia rozkładu lotu nie później niż na 24 godziny przed wylotem. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Przewoźnik dodatkowo podniósł, że zmiana rozkładu lotów w przedmiotowej sprawie podyktowana była życzeniem kontrahenta. Jak wskazał Przewoźnik, rejs [...] nie był zakontraktowany w umowie czarterowej zawartej z [...] ("biuro podróży"). Zapytanie o możliwość wykonania przedmiotowego rejsu zostało przekazane przewoźnikowi podczas rozmów biznesowych. Rejs miał zostać wykonany samolotem z liczbą miejsc 168. W związku ze zwiększoną liczbą sprzedaży miejsc, w dniu 27 marca 2011 r. firma czarterująca przekazała prośbę o zwiększenie pojemności samolotu do 189 miejsc, co powodowało zmianę pierwotnie zaplanowanego samolotu na inny. Przewoźnik potwierdził możliwość wykonania takiego lotu, jednocześnie wskazując, że będzie się to wiązać z przebazowaniem innego samolotu z [...] do [...]. Ostatecznie, czarterujący potwierdził ww. zmiany e-mailem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Prezes ULC wskazał, że zgodnie z art. 1 Rozporządzenia ma ono zastosowanie do trzech zdarzeń, tj. odwołania lotu, opóźnienia lotu i odmowy przyjęcia pasażera na pokład. Odwołanie lotu, jak wynika z art. 2 lit. l Rozporządzenia, oznacza nie odbycie się lotu, który był uprzednio planowany, i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce. Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 6 Rozporządzenia rozporządzenie to nie ma zastosowania w przypadku, gdy zorganizowana wycieczka została odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu. W ocenie organu przyczyną zakłócenia realizacji przedmiotowego lotu była zmiana terminu wycieczki, a nie odwołanie czy też opóźnienie lotu. W tym zakresie Prezes ULC za wiarygodne uznał wyjaśnienia Przewoźnika (zgodne też ze znajdującą się w aktach sprawy korespondencją e-mail), z których wynikało, że inicjatorem zmian w rozkładzie lotów Przewoźnika było biuro podróży, które zmieniło planowaną na rejs [...] pierwotną liczbę pasażerów ze 168 na 189 osób. Wiązało się to następnie z koniecznością podstawienia innej maszyny, którą należało przebazować z [...] do [...]. O zmianach w rozkładzie lotów, z odpowiednim wyprzedzeniem, Przewoźnik poinformował czarterującego. W związku z powyższym, zdaniem Prezesa ULC, inicjatorem zmian rozkładu lotu było biuro podróży. Przewoźnik był gotowy do wykonania lotu o pierwotnie zaplanowanej godzinie i to nie przewoźnik lotniczy zwracał się z prośbą o zmianę rozkładu lotu. W tym stanie rzeczy przepisy Rozporządzenia nie miały zastosowania w sprawie. 3. Skargę na decyzję Prezesa ULC z dnia [...] stycznia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7 ust. 1 pkt b Rozporządzenia poprzez jego błędne niezastosowanie i uznanie, że pasażerom nie przysługuje odszkodowanie z powodu opóźnienia lotu, w sytuacji kiedy opóźnienie lotu nie zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, oraz art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., m.in. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w tym braku ustalenia faktu niepoinformowania przez Przewoźnika pasażerów o opóźnieniu odlotu i nieuwzględnienie okoliczności przyczyny zmiany godziny wylotu, kwestii obowiązku poinformowania pasażerów o zmianie godziny odlotu, zaistniałego opóźnienia lotu, braku zapewnienia posiłków i napojów pasażerom. Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że błędem było uznanie przez organ, że przyczyną zakłócenia realizacji przedmiotowego rejsu była zmiana liczby pasażerów oraz błędnie uznał, że nie doszło do opóźnienia lotu, ale do zmiany jego terminu. Zdaniem skarżących w sprawie nie wykazano i nie zbadano gotowości Przewoźnika do wykonania lotu o pierwotnie zaplanowanej godzinie. Organ nie zajął też stanowiska w kwestii obowiązku poinformowania pasażerów o opóźnieniu lotu ani nie ustalił, czy zapewnienie i podanie pasażerom posiłków i napojów mogło wpłynąć na opóźnienie lotu. 4. W odpowiedzi na skargę Prezes ULC wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślić należy, że sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, czyni to na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie zastępuje organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do kompetencji sądu należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach. 6. Zaskarżoną decyzją Prezes ULC uchylił swoją decyzję z dnia [...] września 2013 r., którą stwierdził naruszenie przez Przewoźnika przepisu art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 Rozporządzenia polegające na niewypłaceniu na rzecz skarżących odszkodowania w związku z opóźnieniem przedmiotowego lotu w dotarciu do miejsca docelowego przekraczającym nieznacznie trzy godziny, ustalił czternastodniowy termin usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i nałożył na przewoźnika karę pieniężną – i w tym zakresie stwierdził brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zarówno w zakresie ustalonego stanu faktycznego, jak również zastosowanych przepisów prawa. 9. Na podstawie art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 lit. b Rozporządzenia pasażerom rejsów opóźnionych w przylocie o co najmniej trzy godziny co do zasady należy się odszkodowanie tak jak pasażerom rejsów odwołanych, chyba że przewoźnik uwolni się od odpowiedzialności odszkodowawczej poprzez wykazanie, że opóźnienie lotu jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, to jest okoliczności, które pozostają poza zakresem skutecznej kontroli przewoźnika lotniczego. Natomiast na podstawie art. 3 ust. 6 Rozporządzenia, jak również motywu 16 jego Preambuły, rozporządzenie to nie narusza praw pasażerów wynikających z dyrektywy 90/314/EWG z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (Dz.U.UE.L.1990.158.59, "Dyrektywa") i nie ma zastosowania w przypadkach, gdy zorganizowana wycieczka jest odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu. Zgodnie z wytycznymi interpretacyjnymi Komisji Europejskiej dotyczącymi Rozporządzenia oraz rozporządzenia Rady (WE) nr 2027/97 w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 889/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady, na podstawie wyżej przywołanego przepisu podróżnym przysługują zasadniczo prawa w odniesieniu do zarówno – organizatora zorganizowanej wycieczki na podstawie Dyrektywy w sprawie zorganizowanych podróży, jak i obsługującego przewoźnika lotniczego na podstawie Rozporządzenia (od 1 lipca 2018 r. przyznanie rekompensaty na mocy rozporządzeń dotyczących praw pasażerów oraz na mocy tej nowej dyrektywy (UE) 2015/2302 będą od siebie odliczane, aby uniknąć nadmiernej rekompensaty). Rozporządzenie to ma zastosowanie do lotów w ramach zorganizowanej wycieczki, z wyjątkiem przypadku, gdy zorganizowana wycieczka zostaje odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu. Podkreślono jednak, że ani Rozporządzenie, ani Dyrektywa nie dotyczą kwestii, czy organizator zorganizowanej wycieczki lub obsługujący przewoźnik lotniczy musi ostatecznie ponosić koszt wspólnych zobowiązań. Rozwiązanie tej kwestii zależy od postanowień umownych między organizatorami i przewoźnikami oraz od właściwych krajowych ram prawnych. Jak ustalił organ, w niniejszej sprawie przedmiotowy lot wykonywany był w ramach umowy między Przewoźnikiem a biurem podróży. Na podstawie tej umowy, Przewoźnik, jako wykonujący loty czarterowe, uzgadniał z biurem podróży czasy operacji, w związku z czym nie publikował rozkładów lotów. Wobec prośby biura podróży o zwiększenie liczby miejsc w samolocie (ze 168 do 189) Przewoźnik zmuszony był do zmiany pierwotnie zaplanowanego samolotu na inny. Przewoźnik potwierdził możliwość wykonania takiego lotu, jednocześnie wskazując, że będzie się to wiązać z przebazowaniem innego samolotu z [...] do [...]. Ostatecznie, Przewoźnik potwierdził ww. zmiany i poinformował o zmianie rozkładu lotu z czterdziestoośmiogodzinnym wyprzedzeniem, zachowując terminy wynikające z umowy regulującej współpracę Przewoźnika z biurem podróży. Słusznie uznał więc organ, że do oceny, czy w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy Rozporządzenia konieczne było ustalenie, z jakiego powodu przedmiotowy lot odbył się z opóźnieniem. Jak wskazano wcześniej, przyczyną tą była zmiana samolotu, którym obsługiwano ten lot, wynikająca ze zwiększonego zapotrzebowania na miejsca w samolocie, zgłoszonego po stronie organizatora wycieczki – biura podróży. Natomiast z art. 1 Rozporządzenia wynika, że ma ono zastosowanie w sytuacji, gdy doszło do odmowy przyjęcia pasażerów na pokład, wbrew ich woli, odwołania lub opóźnienia ich lotu. Odpowiedzialność przewoźnika, wynikająca z tego przepisu, będzie wyłączona tylko wtedy, gdy zdarzenie to jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że zmiana godziny lotu, wynikająca z umowy pomiędzy Przewoźnikiem a biurem podróży, organizującym wycieczkę, nie mieściła się w wyżej wymienionym katalogu – nie wynikała z działania Przewoźnika. Biorąc pod uwagę powyższe, Rozporządzenie nie mogło znaleźć zastosowania w sprawie. Nie można było obarczyć Przewoźnika winą za zmianę godziny lotu, ponieważ ta wynikała z działania biura podróży, nie ze zmiany rozkładu lotów, której konsekwencje obciążałyby Przewoźnika. Jednocześnie, skoro na podstawie art. 3 ust. 6 Rozporządzenie nie ma zastosowania w przypadkach, gdy zorganizowana wycieczka jest odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu, to każda zmiana odnosząca się do elementów programu wycieczki, w tym godziny wylotu, której przyczyną jest działanie biura podróży, nie obciąża Przewoźnika, gdy ten gotów jest wykonać lot o planowanej godzinie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 594/12, LEX nr 1 275 942). Wobec tego i obowiązek poinformowania pasażerów o zmianie godziny wylotu spoczywał na organizatorze wycieczki, nie na Przewoźniku. 10. Wobec powyższego, odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że są one niezasadne. Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, w tym wskazanych w skardze, które miałyby jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, a zatem skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. 11. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.