I OZ 279/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adw. J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1282/17 w przedmiocie oddalenia wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa jako kurator dla skarżącego za wszystkie instancje w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r. o sygn. akt II SA/Rz 1282/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek adw. J.S. o zasądzenie kosztów zastępstwa jako kurator dla skarżącego za wszystkie instancje w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 listopada 2014 r. nr SKO.4112/98/2014 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 15 maja 2013 r. o sygn. akt III RNs 150/13 ustanowiony został dla nieznanego z miejsca pobytu K.G. kurator w osobie adwokata J.S. do reprezentowania wymienionego w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Burmistrza Miasta i Gminy Nowa Sarzyna w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych, czego podstawę stanowił art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: "K.p.a."). Adw. J.S., działając w imieniu K.G., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 listopada 2014 r. nr SKO.4112/98/2014 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych. Postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r., którego treść zawarto w protokole rozprawy, WSA w Rzeszowie ustanowił adwokata J.S. kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego K.G., działając w trybie art. 78 i art. 79 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Wyrokiem z dnia 2 września 2015 r., WSA w Rzeszowie oddalił skargę K.G.. Jednocześnie w pkt II tego orzeczenia Sąd przyznał adwokatowi J.S. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 240 zł tytułem zwrotu kosztów kuratora nieznanego z miejsca pobytu skarżącego oraz kwotę 166 zł tytułem zwrotu kosztów dojazdu. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł adw. J.S. ustanowiony jako kurator K.G. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3351/15, uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie. NSA stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała nieważność postępowania na skutek pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw. NSA zaznaczył, że Sąd I instancji ustanowił kuratora w trybie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 P.p.s.a. na wniosek przedstawiciela strony ustanowionego w trybie art. 34 § 1 K.p.a. Zdaniem NSA, jest oczywiste, że przedstawiciel dla osoby nieobecnej nie jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 78 P.p.s.a., gdyż nie należy do żadnej kategorii podmiotów mogących być stroną lub uczestnikiem na prawach strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jeśli więc Sąd I instancji nie mógł działać w tej sprawie również z urzędu, to ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu należy uznać za dokonane z naruszeniem art. 78 P.p.s.a. Sąd wyższej instancji podkreślił, że na skutek wadliwego ustanowienia kuratora strona nie mogła podjąć obrony swoich praw (czy to osobiście, czy przez ustanowionego przez siebie pełnomocnika), a taki stan rzeczy stanowiłby podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym stanowi również przesłankę do stwierdzenia nieważności postępowania. Uchybienia powyższe całkowicie wyłączyły bowiem możliwość obrony przez stronę swoich praw i stanowiły bezpośrednią i wyłączną przyczynę pozbawienia jej możności działania. W dniu 14 grudnia 2017 r. do WSA w Rzeszowie wpłynęło pismo adwokata J.S. wskazujące miejsce aktualnego pobytu K.G. oraz zawierające wniosek o zwolnienie z obowiązków kuratora i zasądzenie kosztów zastępstwa z tego tytułu. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r. o sygn. akt I SA/Rz 1282/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek adw. J.S. o zasądzenie kosztów zastępstwa jako kurator dla skarżącego za wszystkie instancje w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 listopada 2014 r. nr SKO.4112/98/2014 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych. Jako podstawę prawną takiego orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 211, art. 213 pkt 1 w zw. z art. 78 P.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji wniosek adw. J.S. nie mógł zostać uwzględniony, co - zdaniem Sądu - wynika z wyroku NSA z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3351/15, który uchylając zapadły w wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 września 2015 r. zawarł wyraźne stanowisko odnośnie do nieprawidłowego ustanowienia adw. J.S. jako kuratora K.G.. Jak wskazywał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Rzeszowie, uwzględniając przedstawione wyżej wyraźne stanowisko NSA w zakresie nieprawidłowego ustanowienia w niniejszej sprawie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, należało konsekwentnie przyjąć, że osoba taka nie może w zaistniałej sytuacji w sposób skuteczny domagać się przyznania jej wynagrodzenia za podjęte w imieniu strony czynności. Skoro bowiem nie miała w sprawie właściwego tj. znajdującego oparcie w stosownych regulacjach prawnych umocowania do działania w imieniu nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, to tym samym nie może jej zostać przyznane wynagrodzenie za podjęte za stronę działania procesowe. WSA w Rzeszowie powołał się przy tym na treść art. 190 P.p.s.a., zgodnie z którym, sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Powyższe postanowienie zaskarżył w całości zażaleniem adw. J.S., wnosząc o jego zmianę i zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa prawnego za działanie w charakterze kuratora za wszystkie instancje, w których występował. Wnoszący zażalenie podniósł w szczególności, że rozstrzygnięcie WSA w Rzeszowie jest rażąco niesprawiedliwe. Wskazał, że działając jako kurator K.G. podjął szereg czynności mających na celu ochronę interesów skarżącego, tj. wystosował w sprawie kilka pism i wniósł skargę kasacyjną. Poświęcił sprawie znaczący nakład pracy. Podejmowane przez niego czynności w sprawie doprowadziły do korzystnego rezultatu dla K.G., jakim było uchylenie przez NSA niekorzystnego dla skarżącego wyroku WSA w Rzeszowie. W ocenie wnoszącego zażalenie powoływanie się w zaskarżonym postanowieniu przez WSA w Rzeszowie na wyrok wydany przez NSA w dniu 19 września 2017 r. zawierający stanowisko odnośnie do wadliwego umocowania kuratora jest nierelewantne dla rozstrzygnięcia wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego, które niewątpliwie zostały poniesione, mimo wadliwego umocowania. Zdaniem wnoszącego zażalenie WSA w Rzeszowie naruszył art. 213 pkt. 1 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż kuratorowi nie przysługuje przyznanie kosztów zastępstwa prawnego, podczas gdy należności za realnie i skutecznie podjęte przez niego czynności w sprawie zaliczają się do wydatków podlegających odpowiedniemu rozliczeniu. Dodatkowo wnoszący zażalenie podniósł, że WSA w Rzeszowie w postanowieniu z dnia 20 maja 2015 r. WSA w Rzeszowie uznał umocowanie adw. J.S. jako kuratora za prawidłowe, dopuszczając go do udziału w postępowaniu. Wskazał, że wykonując swoją funkcję kuratora czynił to w dobrej wierze, z uzasadnionym przekonaniem o prawidłowości reprezentacji skarżącego w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Nie jest prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, jakoby sam fakt stwierdzenia przez NSA w wyroku z dnia 19 września 2017 r., że adw. J.S. nie miał w sprawie właściwego tj. znajdującego oparcie w stosownych regulacjach prawnych umocowania do działania w imieniu nieznanego z miejsca pobytu skarżącego rodził konsekwencje w postaci braku możliwości przyznania mu wynagrodzenia za podjęte za stronę działania procesowe. Przesądzają o tym następujące argumenty. Zgodnie z art. 211 P.p.s.a., koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Natomiast jak stanowi art. 213 pkt 1 P.p.s.a. do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie. W zakresie wysokości tych należności orzecznictwo sądowe odsyła zaś do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 1476). Wprawdzie akt ten wydany został na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm., obecnie: tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 300), jednak biorąc pod uwagę art. 2 i art. 32 Konstytucji RP oraz nakaz wykładni systemowej przepisów, może ono stanowić punkt odniesienia dla sądu administracyjnego, który będzie orzekał o należności kuratora na podstawie art. 211 i art. 213 pkt 1 P.p.s.a. (np. postanowienie NSA z 31.07.2014 r. I OZ 632/14, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26.07.2017 r. III SA/Kr 1005/16, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12.12.2017 r. III SA/Po 106/17). Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie. Nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie, że adw. J.S. został ustanowiony kuratorem dla K.G. nieznanego z miejsca pobytu na mocy postanowienia WSA w Rzeszowie zapadłego na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. na podstawie art. 78 i art. 79 p.p.s.a. Nie jest rolą NSA w ramach kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2018 r. ocenianie prawidłowości takiego działania WSA w Rzeszowie. Ocena taka została zawarta w wyroku NSA z dnia 19 września 2017 r. o sygn. akt I OSK 3351/15, w którym dopatrzono się wadliwości sposobu ustanowienia kuratora w niniejszej sprawie. Ocena ta nie ma jednakże wpływu na zagadnienie zwrotu należności poniesionych przez adw. J.S. działającego jako kurator w niniejszej sprawie we wszystkich instancjach. Okoliczność wadliwego ustanowienia przez WSA w Rzeszowie wnoszącego zażalenie jako kuratora nie powinna wywoływać dla niego negatywnych konsekwencji w postaci odmowy zwrotu poniesionych kosztów świadczonego zastępstwa prawnego. Adw. J.S. działał bowiem w dobrej wierze i w zaufaniu do postanowienia sądu ustanawiającego go kuratorem. Aktywnie reprezentował skarżącego K.G., w tym wniósł skargę kasacyjną od niekorzystnego dla niego wyroku. Zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w tej sytuacji jest oderwane od wyniku sprawy i przyczyn uchylenia wyroku WSA w Rzeszowie z dnia z dnia 2 września 2015 r. Art. 2 Konstytucji RP ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego. Jedną z zasad pochodnych wynikających z tej normy konstytucyjnej jest zasada ochrony zaufania obywatela (podmiotu podobnego) do państwa i tworzonego przez nie prawa. W niniejszej sprawie wzgląd na powyższą zasadę wymaga, aby adw. J.S. działający w zaufaniu do postanowienia WSA w Rzeszowie otrzymał wynagrodzenie za spełnione w sprawie na rzecz K.G. czynności. Wadliwość jego umocowania wynikała bowiem nie z jego woli, ale z treści decyzji Sądu. Rozpatrując ponownie wniosek J.S. o zasądzenie kosztów zastępstwa jako kurator dla skarżącego za wszystkie instancje, WSA w Rzeszowie weźmie pod uwagę powyższe argumenty. Przy ustaleniu wysokości wynagrodzenia weźmie nadto pod uwagę treść przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2016 roku, poz. 1714 ze zm.), które znajdą zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Weźmie przy tym pod uwagę w szczególności nakład pracy kuratora i jego zaangażowanie w wyjaśnianie okoliczności sprawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.