II OSK 147/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1382/17 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 20 września 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1382/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego z budynku nr [...] w miejscowości L., gm. L., oddalił skargę (punkt I.) oraz przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – na rzecz adw. B. C. kwotę 240 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (punkt II.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył S. M., zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1, 2 oraz art. 176 p.p.s.a. zarzucając mu: a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności, polegające na niewłaściwym zastosowaniu ww. przepisu, tj. niesłusznym przyjęciu, że stan faktyczny wyczerpuję hipotezę tego przepisu, ponieważ opuszczenie przez skarżącego przedmiotowej nieruchomości nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego, b) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwą kontrolę organu administracji, a w konsekwencji oddalenie skargi, pomimo tego, że organ drugiej instancji dopuścił się błędów w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegających na braku rozpatrzenia sprawy w sposób wyczerpujący, błędnie uznając, że na podstawie zebranego materiału dowodowego opuszczenie przez skarżącego przedmiotowej nieruchomości miało charakter dobrowolny i trwały, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że nie doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia nieruchomości przez S. M. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, które to koszty nie zostały w całości ani w części uiszczone. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że nie można na podstawie zebranych w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych mówić, by opuszczenie przez skarżącego miejsca pobytu zlokalizowanego w budynku nr [...] w L. miało charakter trwały i dobrowolny. W ocenie S. M. nie opuścił on trwale przedmiotowej nieruchomości albowiem posiada on jeszcze zamiar powrotu do niej. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu przez skarżącego kasacyjnie nie było też dobrowolne. W jego ocenie fakt, że komornik przeprowadził jego eksmisję z przedmiotowego lokalu nie wyłącza konieczności ustalenia przesłanki dobrowolności zmiany miejsca pobytu w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego. Niezrozumiałym jest, na tle niniejszej sprawy, przywoływanie przepisu art. 134 p.p.s.a. Artykuł ten zawiera dwa paragrafy, rolą wnoszącego skargę kasacyjną jest dokładne wskazanie normy prawnej, która jego zdaniem została naruszona, gdyż NSA nie może domyślać się podstaw kasacji. Zgodnie z § 1 przywołanego wyżej przepisu, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa we wskazanym przepisie oznacza jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Zakresem rozpoznania sądu stają się więc wszystkie czynności i akty wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakim stadium postępowania i w jakim trybie, zostały podjęte. W niniejszym przypadku z całą pewnością sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli przedmiotowej sprawy, w jej granicach, mając na uwadze, że nie jest on związany ani zarzutami, ani podstawą prawną. Przy czym podkreślić należy, że strona nie wyjaśniła, poza jego wskazaniem, w czym upatruje, mając na uwadze dyspozycję ww. przepisu, jego naruszenia w niniejszej sprawie. § 2 art. 134 p.p.s.a stanowi natomiast, że sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie. Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, stwierdzić należy, nie mogły one odnieść zamierzonego skutku, tj. podważyć ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Powyższe winno mieć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie przyjął sąd I instancji, że stan faktyczny sprawy został należycie ustalony przez Wójta Gminy L. oraz Wojewodę [...] i co ważne nie jest w zasadzie też kwestionowany przez skarżącego kasacyjnie. Przypomnieć po raz kolejny, za organami orzekającymi i sądem wojewódzkim należy, że wyrokiem z [...] marca 2013 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla K. w K. Wydział I Cywilny nakazał skarżącemu S. M. oraz P. M. aby opuścili i opróżnili z osób i rzeczy lokal oznaczony numerem [...], tzw. przybudówkę domu mieszkalnego, położony w budynku mieszkalnym oznaczonym nr [...] przy ul. [...] w L. i wydali go do rąk T. M. Wyrokiem z [...] kwietnia 2014 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. Wydział II Cywilny Odwoławczy oddalił apelacje T. M. i S. M. od wyżej wymienionego wyroku. [...] września 2016 r. Komornik Sądowy Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym dla K. dokonał eksmisji skarżącego kasacyjnie z przedmiotowego lokalu (protokół k. 38,39 akt administracyjnych) . [...] lutego 2017 r., przesłuchiwany w charakterze strony S. M. oświadczył, że obecnie swoje życie koncentruje w miejscowości C. nr [...], tj. w lokalu zastępczym, który otrzymał od Gminy L. Skarżący kasacyjnie stwierdził także, że przybudówkę budynku nr [...] w L. opuścił w dniu [...] września 2016 r. w wyniku czynności komornika sądowego zabierając ze sobą rzeczy osobiste, ubrania, pościel, dokumenty, drobiazgi do wykonywania pracy dorywczej. W lokalu tym ostatni raz przebywał w dniu [...] września 2016 r (protokół k. 47 akt administracyjnych). Ponadto w aktach sprawy znajduje się umowa podnajmu lokalu mieszkalnego znak: [...] z dnia [...] września 2016 r. zawarta pomiędzy Gminą L. a S. M., dotycząca podnajęcia przez skarżącego kasacyjnie do używania 1/2 lokalu mieszkalnego znajdującego się w budynku pod numerem [...] w C. Ustalenia te są jasne i konkretne, potwierdzone wyjaśnieniami samego zainteresowanego. Z dowodów tych wynika też wyraźnie, że miejscem zamieszkania i koncentracji jego spraw życiowych w dacie orzekania przez organy administracji była inna miejscowość. Taki stan utrzymywał się od [...] września 2016 r. i słusznie przyjął sąd I instancji za organami orzekającymi, że stan ten ma charakter trwały. Należy wskazać, że ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony to w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przepis ten nie ogranicza jednak wydania decyzji o wymeldowaniu do przypadków, w których opuszczenie miejsca zameldowania było dobrowolne. Przesłanką do wymeldowania może być także sytuacja w której osoba zameldowana została przymuszona do wyprowadzki. Przymusowe wykonanie orzeczenia eksmisyjnego jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika jest wyegzekwowaniem przez organ państwa prawomocnego wyroku – nakazu opuszczenia lokalu wydanego z ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim. Skarżący kasacyjnie nie wzruszył ani orzeczenia eksmisyjnego, ani czynności komorniczych dlatego organy orzekające jak i sądy administracyjne nie mają podstaw do uznania wyroku czy czynności za prawnie wadliwe. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Przepis ten stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy ewidencyjnej z 2010 r. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W przedmiotowej sprawie dalsze zameldowanie S. M. w budynku nr [...] w miejscowości L., Gmina L. nie stwierdzałoby stanu zgodnego z rzeczywistością czyli byłoby fikcyjne. To, że posiada on "zamiar powrotu" do tego budynku jest dla przedmiotowej sprawy bez znaczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zatem także i zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 r. poz. 1382 z póź. zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu nie zasługiwał na uwzględnienie. Na koniec należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zaskarżył wyrok w całości, a więc także co do punktu II. przyznającego mu koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Ponieważ skarga kasacyjna nie zawiera argumentacji, które przepisy zostały naruszone przez sąd wojewódzki NSA jest zwolniony od odnoszenia się do tak postawionego ("ogólnego") zarzutu. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd II instancji nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.).