I SA/Kr 1041/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. - S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Z. - S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 2 sierpnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek oddalić K. Z. – S., działająca przez adw. A. G.-B., zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami: N. S. ur. 2006 r. i O. S. ur. 2013 r. Źródłem utrzymania rodziny jest wykonywana przez skarżącą działalność gospodarcza polegająca na prowadzeniu szkoły, przynosząca dochód miesięczny w wysokości ok. 2.000 zł. Strona nie dysponuje żadnym majątkiem, ani oszczędnościami. Posiada 70 udziałów w [...], która nie prowadzi już działalności. Miesięczne wydatki wnioskodawczyni przedstawiają się następująco: wyżywienie ok. 1.000 zł, odzież ok. 300 zł, środki czystości ok. 150 zł, leczenie ok. 200 zł, inne (pomoce naukowe, dojazd do szkoły) ok. 300 zł, telefon, internet ok. 150 zł, leasing samochodu 600 zł, dodatkowo obóz rekreacyjny córki 1.200 zł rocznie. W uzasadnieniu wniosku K. Z. – S. podniosła, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Pod jej opieką pozostają dwie małoletnie córki, które wychowuje samodzielnie. Podała, że nie dysponuje stałym miesięcznym dochodem i nie uzyskuje alimentów na dzieci. Posiada zadłużenie w US I ZUS-ie. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w piśmie z dnia 2 listopada 2017 r. oświadczyła, że nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości przy ul. [...] w K., gdzie zamieszkuje. Z mieszkania korzysta bezpłatnie na podstawie umowy użyczenia, a jego właścicielem jest siostra wnioskodawczyni, M. Z.. Lokal nie posiada księgi wieczystej. Skarżąca podała, że nie pobiera żadnego stałego miesięcznego wynagrodzenia. Aktualnie całą swoją działalność skupia na pełnieniu funkcji organu prowadzącego Niepubliczną Szkołę Podstawową nr [...] im. [...] w K.. Szkoła powstała 1 września 2014 r. i jest na etapie intensywnego rozwoju, dlatego generowany dochód przeznaczany jest w całości na rozwój szkoły i wydatki z nią związane. Wnioskodawczyni dysponuje trzema rachunkami bankowymi: na jeden z nich wpływa dotacja dla szkoły z UMK, drugi jest rachunkiem szkoły, a trzeci jest osobistym rachunkiem skarżącej. Rachunki te zostały zajęte przez komornika. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie podać wysokości aktualnego zadłużenia, ponieważ część zadłużenia w Urzędzie Skarbowym została już wyegzekwowana. Posiada także wysokie zadłużenie w ZUS-ie oraz toczą się wobec niej postępowania komornicze. Obecnie strona opłaca także swoje studia na Akademii [...] w K., a wysokość opłaty wynosi 400 zł miesięcznie. Rachunki za prąd, gaz i wodę opłaca partner wnioskodawczyni, a wynagrodzenie pełnomocnika pokrywane jest ze środków własnych szkoły. Z pełnomocnikiem zawarta jest umowa na obsługę Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] im. [...] w K. Do pisma dołączone zostały kopie następujących dokumentów: zeznań skarżącej za 2016 r.: PIT-37 i PIT-36L, czterech faktur stanowiących potwierdzenie spłaty rat leasingowych w kwotach po 600,54 zł, 20 paragonów, trzech faktur za telefon i internet opiewających na kwoty: 116,33 zł, 145,28 zł, 288,82 zł oraz historię rachunku bankowego szkoły i osobistego za okres od lipca do października 2017 r. W piśmie z dnia 15 grudnia 2017 r. K. Z. –. oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z córkami. Sąd Okręgowy w K. zobowiązał R. S. do uiszczania na rzecz córki N. S. kwoty 500 zł miesięcznie tytułem alimentów. Ze względu na fakt, że nie wywiązuje się on z obowiązku alimentacyjnego przed Komornikiem Sądowym prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W 2016 roku skarżąca nie uzyskała od komornika należnej jej sumy pieniężnej. Na rzecz drugiej córki, O. S. nie zostały ustalone żadne świadczenia alimentacyjne. Od września 2017 r. skarżąca sprawuje opiekę nad córką wspólnie z ojcem dziecka. W sierpniu 2017 r. strona złożyła w Urzędzie Miasta K. wniosek o ustalenie i przyznanie prawa do pobierania świadczenia wychowawczego na córki, lecz sprawa nie została jeszcze zakończona. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisów od skargi złożonej w niniejszej sprawie oraz w sprawie zarejestrowanej pod sygn. I SA/Kr 1040/17 w łącznej wysokości 200 zł (2 x 100 zł). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżąca uwiarygodniła, że nie posiada obecnie dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Źródłem utrzymania K. Z. jest prowadzona działalność, która polega na pełnieniu funkcji organu prowadzącego niepubliczną szkołę. W roku 2016 wysokość przychodów z tego źródła wynosiła 95.025 zł przy kosztach jego uzyskania 44.289,32 zł, co dało dochód w wysokości 50.735,68 zł (według PIT-36L). Dodatkowo z działalności wykonywanej osobiście strona w 2016 r. osiągnęła dochód 3.794,28 zł przy przychodzie 4.742,86 zł (zgodnie z PIT-37). Według oświadczenia skarżącej aktualnie wysokość uzyskiwanych dochodów z prowadzonej działalności wynosi ok. 2.000 zł. Na utrzymaniu skarżącej pozostają dwie małoletnie córki, na które nie zostały jeszcze przyznane świadczenia rodzinne, ponieważ postępowanie w tej kwestii jest w toku. Na starszą z córek zostały zasądzone alimenty w wysokości 500 zł, jednakże ze względu nie niewywiązywanie się ojca dziecka z obowiązku alimentacyjnego, prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne. Skarżąca posiada zadłużenie wobec urzędu skarbowego oraz ZUS. Nie dysponuje ona żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia pełnych kosztów sądowych. Saldo jej rachunku bankowego na dzień 30 października 2017 r. wynosiło 74,80 zł, a saldo rachunku bankowego prowadzonej przez nią szkoły na dzień 26 października 2017 r. wynosiło 73,34 zł. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że wniosek strony może podlegać częściowemu uwzględnieniu, tj. w zakresie połowy należnych w sprawie kosztów sądowych. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Sytuacja materialna skarżącej nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżąca z uzyskiwanych dochodów ponosi wydatki wśród których można wskazać na takie, których nie można uznać za podstawowe i niezbędne, przesądzające o egzystencji. Chodzi m. in. o opłaty za telefon, czy dostęp do internetu. W art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. Wydatki na telefon, czy internet z całą pewnością do takich nie należą. Wśród takich właśnie wydatków można poszukać oszczędności na wygospodarowanie środków pozwalających pokryć chociażby część należnych kosztów sądowych. Przedstawione przez skarżącą wydatki na leasing samochodu należy raczej zaliczyć do kategorii kosztów uzyskania przychodów, a nie do wydatków niezbędnych dla jej egzystencji. Dodać należy, że wnioskodawczyni wydatkuje również środki na edukację własną (400 zł miesięcznie) i jej córki Nikoli (940 zł miesięcznie). Wydatków poniesionych w tym zakresie również nie można uznać za niezbędne. W orzecznictwie podkreśla się, że charakteru koniecznego nie mają wydatki, które zmierzają raczej do polepszenia sytuacji zawodowej wnioskodawcy, aniżeli do zaspokojenia jego podstawowych potrzeb w zakresie kształcenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09 i z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I OZ 777/11). Ponoszenie kosztów związanych z kształceniem córki w płatnej szkole świadczy niewątpliwie o możliwościach finansowych strony. Taka sytuacja nie jest bowiem typowa dla rodzin w trudnej sytuacji materialnej, zwłaszcza gdy istnieją możliwości pobierania przez dzieci nauki w bezpłatnych publicznych placówkach. W analizowanej sytuacji materialnej K. Z. - S. zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącej i jej dzieci na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.