I SA/Wa 1360/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] maja 2017 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania S. P. od decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] maja 2017 r., nr [...] o odmowie przyznania S. P. prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. P., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Odwołanie od decyzji Prezydenta złożył S. P., zarzucając naruszenie: art. 7, art. 77 § 1 kpa, art. 5 ust. 3, art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Odwołujący się wskazał także na wyroki: Sądu Apelacyjnego w [...] w sprawie o sygn. akt [...] i Sądu Okręgowego w [...] w sprawie o sygn. akt [...]. Na mocy tego ostatniego wyroku wykonywanie władzy rodzicielskiej na dziećmi powierzono ojcu S. P., a matkę J. P. zobowiązano do partycypacji w kosztach utrzymania dzieci po [...] zł. miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Organ przywołał przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U z 2016 r., poz. 195), dotyczące zasad przyznawania świadczenia, wysokości świadczenia, osób uprawnionych i kryterium dochodowego. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 13 ust. 1 i 3 pkt 2 ustawy, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 2 pkt 16 ustawy przez pojęcie rodziny należy rozumieć m. in. następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia (.....), w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Nadto w myśl art. 22 ustawy w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Kolegium podkreśliło, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień nakazuje ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu powierzono opiekę nad dzieckiem. Wymaga to ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie decydujący jest stan faktycznej opieki. Z definicji ustawowej rodziny (art. 2 pkt 16 ustawy) wynika, że odnosi się ona do faktycznego zamieszkiwania. Oznacza to, że dziecko jest członkiem rodziny ojca, matki, opiekuna prawnego albo faktycznego, jeżeli z nim zamieszkuje. Zdaniem organu II instancji, w przedmiotowej sprawie, dzieci zamieszkują wspólnie zarówno z matką jaki i z ojcem, co potwierdzone zostało przez wywiady środowiskowe przeprowadzone z obojgiem rodziców dzieci. Organ I instancji przeprowadził 3 marca 2017 r. wywiad środowiskowy ze S. P., z którego wynika, że opiekuje się on synami: M. i Ł., tj. kupuje odzież, żywność, przekazuje swojej byłej żonie kwotę [...] zł. na utrzymanie domu oraz opłaca dodatkowe zajęcia - naukę języka [...]. S. P. nie pracuje, w związku z czym przygotowuje posiłki (kanapki do szkoły), gotuje obiady, pierze i sprząta. Jak wynika z wywiadu - po powrocie do domu J. K. z pracy, oboje rodzice sprawują opiekę nad dziećmi. Natomiast z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z J. P., ustalono, że również bierze ona czynny udział w wychowywaniu i utrzymaniu swoich dzieci, tj. opłaca rachunki, kupuje żywność, odzież. Ponadto wykonuje prace domowe - sprzątanie, prasowanie itp. Kolegium podniosło, że była żona wnioskodawcy nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej, lecz Sąd powierzył władzę rodzicielską S. P., pozostawiając matce prawo współdecydowania w istotnych sprawach dotyczących dzieci, związanych z nauką, ochroną zdrowia i wypoczynkiem, a także ewentualnymi wyjazdami zagranicznymi, przy czym wykonywanie tej władzy przez oboje rodziców poddał nadzorowi kuratora sądowego. Ponadto Sąd ustalił, że J. P. będzie mogła spotykać się z małoletnimi dziećmi w swoim miejscu zamieszkania w co drugi weekend, we wskazanych w orzeczeniu godzinach, a także spędzać z nimi pierwszy dzień Świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy oraz miesiąc wakacji letnich, tydzień ferii zimowych w terminach bliżej uzgodnionych przez oboje rodziców. Zdaniem Kolegium bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje treść wyroku rozwodowego, albowiem ustawa nie odnosi się do kwestii władzy rodzicielskiej, lecz do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem. Organ podkreślił, że opieka to faktyczna piecza, rozumiana jako faktyczne przebywanie i zamieszkiwanie, czyli przynależność do rodziny, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. Kolegium wskazało, że sytuacja, jaka zaistniała w niniejszej sprawie została przewidziana w art. 22 ustawy, gdzie wskazano między innymi: "W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek". W ocenie organu, uwzględniając stan faktyczny potwierdzony w przeprowadzonych przez organu I instancji rodzinnych wywiadach środowiskowych, byli małżonkowie równocześnie sprawują opiekę nad synami. Sąd żadnemu z rodziców nie odebrał pełni władzy rodzicielskiej. Zarówno pracownicy socjalni w trakcie wywiadów środowiskowych, jak i sami rodzice potwierdzili, że dzieci zamieszkują - wspólnie z nimi. Oboje rodzice współdecydują o sprawach związanych z dziećmi i ponoszą koszty ich utrzymania. W związku z powyższym, jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przedmiotowej sprawie J. P. złożyła wniosek 1 kwietnia 2016 r., natomiast S. P. złożył wniosek 16 listopada 2016 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania, w szczególności dotyczących błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji, Kolegium uznało, że Prezydent wydając decyzję nie naruszył przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa. W sposób prawidłowy przeprowadzony został rodzinny wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalone zostały niezbędne fakty, mające istotne znaczenia dla niniejszej sprawy. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2017 r. skargę złożył S. P. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego. Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 6, 7, 8 i 77 kpa, poprzez rozpatrzenie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w oderwaniu od obowiązujących przepisów prawa oraz przy zlekceważeniu słusznego interesu skarżącego, poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego uznającego, iż oboje rodzice opiekują się małoletnim synem M., podczas gdy faktyczną opiekę, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...], sprawuje ojciec. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez nieprzyznanie świadczenia osobie sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem. Zarzucił naruszenie art. 10 § 1 kpa, poprzez wydanie decyzji na podstawie innego postępowania i dowodów w nim zgromadzonych, do którego skarżący nie został dopuszczony jako strona pomimo, iż sprawa dotyczyła świadczenia wychowawczego na syna M. Zarzucił także naruszenie art. 365 § 1 kpc dotyczącego skutków prawomocnych orzeczeń. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w [...] w sprawie o sygn. akt [...] powierzono mu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi Ł. i M., pozostawiając matce prawo współdecydowania w istotnych sprawach dotyczących dzieci. Ustalono kontakty matki z dziećmi. Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem w sprawie o sygn. akt [...] oddalił apelację byłej żony. Skarżący podniósł, że sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi. Przyrządza im wszystkie posiłki za zakupioną przez siebie żywność, opłaca telefony, internet, telewizję, kupuje ubrania, sprzęt sportowy, komputer, tusze do drukarki, przybory szkolne, kosmetyki, opłaca korepetycję dla syna Ł., szkołę językową dla syna M., zajęcia piłki nożnej dla syna M. Opłaca wycieczki szkolne i wyjazdy dzieci, wyjścia do kina, na basen i daje im kieszonkowe. Pierze i prasuje ich ubrania, pościel i ręczniki. Sprząta pomieszczenia zajmowane przez siebie i synów zakupionymi przez siebie środkami czystości. Była żona płaci alimenty na synów. Jednakże synami opiekuje się jedynie w dni wyznaczone wyrokiem sądu. Nawet wtedy nie przyrządza dzieciom posiłków. Skarżący zarzucił, że organy nie wyjaśniły prawdziwego stanu faktycznego. Nie został on dopuszczony do postępowania prowadzonego z wniosku byłej żony. Odmówiono mu wglądu do akt sprawy. Pracownik przeprowadził wywiad, lecz odmówił rozmowy z [...] letnim synem Ł. P. Treść wywiadu nie została udostępniona skarżącemu. Skarżący potwierdził, iż strony zamieszkują na jednej nieruchomości. Nie prowadzą jednak wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący zajmuje pomieszczenia przyznane wyrokiem Sądu. Wspólnie z synem M. korzysta z pokoju na strychu, a syn Ł. posiada oddzielny pokój. Zgodnie z wyrokiem Sądu skarżący płaci wszystkie rachunki do 50% ich wysokości. J. K. w dniach, w których zgodnie z wyrokiem sądowym nie ma spotkań z synami często wraca bardzo późno z pracy, lub gdzieś wychodzi, a jeśli jest w domu, to w żaden sposób nie zajmuje się synami. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje treść wyroku rozwodowego. Sąd Okręgowy i Apelacyjny przez 3 lata postępowania, po zasięgnięciu opinii biegłych specjalistów z [...], rozstrzygnął o powierzeniu władzy rodzicielskiej ojcu, jako osobie właściwie opiekującej się swoimi dziećmi. Zostało to całkowicie zlekceważone przez SKO. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 9 stycznia 2018 r. skarżący poparł skargę i zarzuty w niej zawarte. Do pisma załączył szereg dokumentów, w tym prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem, oddalające wniosek J. K. o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. Sąd postanowił, w trybie art. 106 § 3 ppsa, dopuścić dowód z wyżej wskazanego postanowienia wraz z uzasadnieniem, na okoliczność sprawowania opieki nad synem M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna M. było uznanie, że obydwoje rodzice, tj. skarżący i jego była żona J. K. sprawują równocześnie opiekę nad dzieckiem. W ocenie Kolegium za takim stanowiskiem mają przemawiać przeprowadzone wywiady z byłymi małżonkami. Jednakże wskazać należy, że ustalenia te nie korespondują z dowodami zebranymi w sprawie. Otóż w formularzu wywiadu przeprowadzonego ze skarżącym 3 marca 2017 r., w pkt II wskazano, że S. P. sprawuje opiekę nad synami. Następnie w pkt. IV podano: "zainteresowany na dzień dzisiejszy opiekuje się synem M.". Poniżej pracownik socjalny zapisał, że była żona również sprawuje opiekę w czasie wolnym od pracy. Z powyższego pracownik wywodzi: "Uważam, że zainteresowany sprawuje opiekę nad dziećmi i Pani P." Z wywiadu ze skarżącym nie wynika, na jakiej podstawie pracownik twierdzi, że opiekę nad synem sprawuje także matka. Stanowisko pracownika: "Uważam, że.." jest niewystarczające dla wysuwania takiej tezy. Skarżący w toku całego postępowania zaprzeczał, aby była żona sprawowała bieżącą pieczę nad synem. Wskazywał na czym polega jego codzienna opieka i osobiste starania w wychowaniu syna oraz jakie ponosi w związku z tym wydatki. Powoływał wyroki sądów powszechnych w kwestii pieczy nad dziećmi. Z przeprowadzonego wywiadu nie wynika, co jest stanowiskiem skarżącego, a co oceną pracownika i z czego ta ocena wynika. Analiza akt sprawy nie daje odpowiedzi na pytanie, na jakiej podstawie organy przyjęły, że obydwoje rodzice sprawują opiekę nad małoletnim M. Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu z byłą żoną skarżącego wynika, że bierze ona czynny udział w wychowaniu i utrzymaniu dzieci. Organ nie wskazał, kiedy taki wywiad był przeprowadzony i dla jakiego postępowania. Kwestionariusza wywiadu nie ma w aktach sprawy. Nie ma możliwości weryfikacji stanowiska organu w tej kwestii. Słuszny jest więc zarzut skarżącego, że w aktach sprawy nie ma szeregu dokumentów do których mógłby odnieść się i przedstawić własne stanowisko. W niniejszej sprawie jeden wywiad powinien być przeprowadzony z obojgiem rodziców. Stanowisko byłej żony i dowody, z których miałaby wynikać jej opieka nad synem są istotne dla niniejszej sprawy, bowiem dotyczą bezpośrednio interesu skarżącego. Powołany przez organy przepis art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wprawdzie stanowi o faktycznie sprawowanej opiece, nie odnosząc jej do opieki prawnej, jednakże w niniejszej sprawie nie można całkowicie abstrahować od orzeczeń sądów powszechnych. Postępowanie rozwodowe małżonków P. toczyło się przed sądami dwóch instancji. Kwestią sporną była władza rodzicielska nad dziećmi. Zważyć należy, że sądy powszechne orzekając w przedmiocie władzy rodzicielskiej kierują się nie tylko tym, które z rodziców daje lepszą gwarancję sprawowania tej władzy, ale także biorą pod uwagę, który rodzić sprawuje bądź jest w stanie sprawować codzienną pieczę nad dzieckiem. Sąd powszechny w sprawie małżonków P. uznał, że matka będzie współdecydowała w istotnych sprawach dzieci. Oznacza to, że w sprawach codziennych będzie decydował ojciec. W sytuacji, gdy w toku całego postępowania skarżący kwestionował faktyczną opiekę matki nad synem M., to tym bardziej wskazane było wnikliwe zbadanie tej kwestii. Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. Sąd, w trybie art. 106 § 3 ppsa, dopuścił dowód z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...] o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi Ł. i M. P. Z wnioskiem wystąpiła J. K. Sąd wniosek oddalił. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia faktyczną opiekę nad synami sprawuje S. P. Sąd Rejonowy nie dał wiary wyjaśnieniom J. K. odnośnie sprawowania codziennej pieczy nad dziećmi. Sąd wskazał w kwestii opieki m.in. na dowód z zeznań świadka - kuratora, który nadzorował wykonywanie władzy rodzicielskiej przez rodziców. Kurator potwierdził, że to ojciec sprawuje codzienną pieczę nad dziećmi. Sąd dał wiarę także wyjaśnieniom S. P. Zważyć należy, że pomimo, iż wyżej wskazane postanowienie Sądu Rejonowego w [...] zapadło po wydaniu zaskarżonej decyzji, to jednakże ocena tego Sądu dotyczyła opieki nad dziećmi w okresie po orzeczeniu rozwodu do daty orzekania. Jest to więc dowód istotny dla oceny zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Ustalenia organów są odmienne od ustaleń Sądu, a to dlatego, że organ I instancji nie przeprowadził wyczerpującego postępowania, w tym m.in. prawidłowo wywiadu z obojgiem rodziców. Organ mógł również zwrócić się do kuratora sądowego o udzielenie informacji, które z rodziców sprawuje faktyczną opiekę na synem M. Z przyczyn wyżej omówionych zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji naruszają przepisy art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 kpa, a organ odwoławczy naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Otóż prawidłowo przeprowadzone postępowanie mogłoby skutkować innym rozstrzygnięciem. Dlatego z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.