III SA/Gd 857/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 11 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do zasiłku dla opiekuna 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy punktu 1 decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 13 lutego 2017 r. oraz stwierdza nieważność punktu 1 decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 13 lutego 2017 r.; 2. oddala skargę w pozostałej części. Decyzją z dnia 13 lutego 2017 r. nr [...] Wójt Gminy, działając na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r, poz. 567) oraz art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 2, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), art. 104, art. 108, art. 163 k.p.a., uchylił w całości decyzję uchylającą nr 426/2016-2017 z dnia 12 grudnia 2016 r. oraz uchylił decyzję przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna nr [...] z dnia 12 czerwca 2014 r. od daty 01.07.2013 r. do 30.11.2016 r. Niniejszą decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny: L. P. dnia 12 czerwca 2014 r. wniósł o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką W. P.. Jako rolnik w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, składając wniosek złożył oświadczenie pod odpowiedzialnością karną, iż od dnia 1.07.2013r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzją z dnia 12.06.2014r. nr [...] Wójt Gminy przyznał w/w prawo do zasiłku dla opiekuna od 1.07.2013r. do 30 kwietnia 2014 r. oraz od dnia 1 maja 2014 r. -bezterminowo. W związku ze zmianą ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wezwano wnioskodawcę celem złożenia wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do zasiłku dla opiekuna, jednak nie zgłosił się on w wyznaczonym terminie. W dniu 28.10.2016r. oświadczył, że nadal chce być ubezpieczony w KRUS-ie. Ponadto w dniu 12.12.2016 r. złożył pisemną rezygnację z pobierania zasiłku dla opiekuna od dnia 1.12.2016r. Decyzją z dnia 12 grudnia 2016 r. nr [...] Wójt Gminy uchylił L. P. z dniem 1 grudnia 2016 r. prawo do zasiłku dla opiekuna przyznane decyzją ostateczną z dnia 12 czerwca 2014 r. W dniu 13 grudnia 2016 r. do organu wpłynęło pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. wraz z kserokopią oświadczenia L. P., że od 01.07.2013 r. do 30.11.2016 r. pobierał zasiłek dla opiekuna i w tym okresie nie pracował w gospodarstwie, ale prowadził gospodarstwo rolne. W związku z powyższym, organ I instancji na mocy art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekł o uchyleniu prawa do zasiłku dla opiekuna. Odwołanie od decyzji wniósł L. P.. Wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo rolne, ale w nim nie pracuje. Wnosząc o przyznanie zasiłku podpisał oświadczenie "in blanco", które zostało błędnie uzupełnione przez urzędnika. W treści oświadczenia błędnie zaznaczono, iż od dnia 1 lipca 2013 r. zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, podczas gdy zaprzestał wyłącznie wykonywania pracy w gospodarstwie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 sierpnia 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2, art. 3 ust. 1, art. 10 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, art. 20 ust. 2, art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. Prawo do zasiłku dla opiekuna ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Kolegium nie dało wiary twierdzeniom strony, iż oświadczenie złożone przy wniosku o zasiłek z dnia 12 czerwca 2014 r. zostało podpisane "in blanco", a następnie błędnie uzupełnione przez urzędnika GOPS. Przeczy temu treść oświadczenia, w której nie ma żadnych uzupełnień, a dodatkowo znajduje ono potwierdzenie w oświadczeniu złożonym przez stronę w dniu 30 maja 2016 r. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w art. 3 ust. 1ustawy potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli o określonej treści, która zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ wyjaśnił , że i w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jak iw ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ani definicji zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, ani nie odesłano w tym zakresie do innych aktów prawnych. W związku z powyższym ocenę, czy dany rolnik, małżonek rolnika, domownik, zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania w nim pracy, czy też nie, ustawodawca pozostawił rolnikowi, małżonkowi rolnika, domownikowi. Prowadzenie gospodarstwa rolnego bądź wykonywanie w nim pracy wykluczają możliwość przyznania zasiłku dla opiekuna. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych. Przepis ten daje podstawę do stosowania w przypadku zasiłku dla opiekuna także art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulującego możliwość uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczeń. W ocenie Kolegium w sprawie zaistniała przesłanka do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna od momentu jego przyznania – 1 lipca 2014 r., do momentu ostatniej wpłaty, tj. do dnia 30 listopada 2016 r. L. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając naruszenie art. 8, art. 9 k.p.a. w zw. z art. 3 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo wcześniejszego poinformowania skarżącego, że spełnia on warunki do przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna. Skarżący podtrzymał swe twierdzenia, że udzielił właściwego zapewnienia i złożył oświadczenie in blanco, które urzędnik błędnie wypełnił. W konsekwencji został mu przyznany zasiłek dla opiekuna, a urzędnicy nie próbowali zweryfikować oświadczenia. Taki sposób prowadzenia postępowania narusza zasadę zaufania do organów administracji. Skoro przepis wymaga pisemnego oświadczenia strony, a zobowiązany ograniczył się do oświadczenia ustnego, które urzędnik przyjął nie pouczając strony o wymaganej formie oświadczenia ani nie zastosował wymaganej formy przewidzianej w art. 63 i 67 k.p.a., to takie zaniedbanie stanowi obrazę art. 67 k.p.a. i nie może szkodzić interesom strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. , poz. 1369 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga co do zasady jest bezzasadna. Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 162 ze zm., zwana dalej "ustawą" ), poza ogólnym postanowieniem, zawartym w art. 2 ust. 1, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa (...) z dniem 1 lipca 2013 r. , stanowi ponadto w art. 3 ust. 1 ustawy, że gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników , świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań ( art. 3 ust. 2 ustawy). W aktach sprawy , przy wniosku skarżącego z dnia 12 czerwca 2914 r. o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, znajduje się oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, podpisane przez skarżącego, że nie wykonuje prac w gospodarstwie rolnym oraz nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Skarżący twierdzi, że druk , podpisany przez skarżącego " in blanco" wypełnił urzędnik, i to w sposób niezgodny z tym, co skarżący mu powiedział. Zauważyć w tej sytuacji należy, że skarżący, poza takim stwierdzeniem, zawartym w odwołaniu, a następnie w skardze, w żaden sposób nie wykazał takiego stanu rzeczy. Z jego twierdzeń nie wynika też, dlaczego oświadczenie, składane przez stronę pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, miałby wypełniać urzędnik. Poza tym także pod oświadczeniem skarżącego z dnia 30 maja 2016 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym widnieje podpis skarżącego, wobec czego przedmiotowe oświadczenie nie było jedynym oświadczeniem o takiej treści. Nie można w tej sytuacji skutecznie zarzucić organom obu instancji , że wadliwie i bezpodstawnie uznały , że skarżący złożył oświadczenie, które nie odzwierciedlało prawdziwego stanu rzeczy. Zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy , w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tj. Dz.U. z 2016 r., 1518 ze zm.) stanowi w art. 32 ust. 1 , że organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W niniejszym przypadku podstawą do uchylenia decyzji, na podstawie której skarżący uzyskał świadczenie była okoliczność, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne , co stanowi inną okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczeń. Rolnik, który nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego nie mógł uzyskać prawa do przedmiotowego świadczenia. Mając na uwadze powyższe Sąd , nie znajdując podstaw do zakwestionowania stanowiska organów uznał, że zasadnie oparły one swe rozstrzygnięcia o przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i orzekły o uchyleniu decyzji z dnia 12 czerwca 2014r. przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna od dnia 1 lipca 2013 r. do 30 listopada 2016 r. W tym zakresie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę ( pkt 2 wyroku). Nie było natomiast podstaw prawnych do uchylenia decyzji z dnia 12 grudnia 2016 r. , która uchylała z dniem 1 grudnia 2016 r. prawo skarżącego do zasiłku dla opiekuna, a która została wydana na skutek rezygnacji skarżącego z zasiłku dla opiekuna z dniem 1 grudnia 2016 r. Organy oparły swe rozstrzygnięcia o treść art. 163 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne oraz o treść art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego treść przywołano powyżej. Zauważyć jednak należy, że decyzja z dnia 12 grudnia 2016 r., która została uchylona zaskarżonymi decyzjami nie przyznawała skarżącemu prawa, a przeciwnie - pozbawiała go prawa na jego wniosek. Tymczasem oba przywołane przepisy - i art. 163 k.p.a., i art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwalają na uchylenie ( zmianę) decyzji , na mocy której strona nabyła prawo, a nie je utraciła. Skutkiem uchylenia decyzji z dnia 12 grudnia 2016 r. , uchylającej prawo do zasiłku do opiekuna od dnia 1 grudnia 2016 r. jest to, że "odżywa" w całości decyzja z dnia 12 czerwca 2014 r. , która przyznała bezterminowo skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna. Gdy następnie uchylona zostanie ta decyzja ( z dnia 12 czerwca 2014 r.), przyznająca prawo do zasiłku dla opiekuna w zakresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 30 listopada 2016 r., istnieć będzie w obrocie prawnym decyzja z dnia 12 czerwca 2014 r. , przyznająca skarżącemu przedmiotowe świadczenie za okres od 1 grudnia 2016 r. – bezterminowo. Pozostawanie w obrocie prawnym decyzji z dnia 12 grudnia 2016 r. powoduje natomiast, że nie istnieje decyzja, dająca skarżącemu uprawnienie do zasiłku dla opiekuna od 1 grudnia 2016 r. W tej sytuacji Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a, który stanowi, że sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, z uwagi na fakt, że decyzje organów obu instancji w tej części zostały wydane bez podstawy prawnej, orzekł jak w punkcie 1 wyroku.