I SA/Wa 407/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2017 r. sprawy ze skargi E. Ż. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz E. Ż. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika E. Ż. (dalej jako: skarżąca) wniosła o zmianę, na podstawie art. 161 § 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, z późn. zm. – dalej jako kpa), decyzji ostatecznej Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego, i przyznanie jej kwoty [...] tys. złotych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że brak miejsca zamieszkania i schronienia dla niej samej oraz jej rodziny naraża ją na bezdomność, a tym samym zagraża jej zdrowiu i zdrowiu osób jej najbliższych. Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 1 i 2 oraz w zw. z art. 161 § 1 oraz i art. 17 pkt 2 kpa oraz na podstawie art. 5 pkt 1, 39 ust. 1, art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930, z poźn. zm. – dalej jako ustawa) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r., znak: [...], odmawiającą zmiany decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...]. Tą ostatnia decyzją (w I instancji) odmówiono przyznania E. Ż. zasiłku celowego z tytułu klęski żywiołowej (powodzi) z 2010r. tj. uszkodzenia budynków mieszkalnych położonych w [...], gm. [...], na działce nr [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ bardzo szczegółowo opisał stan faktyczny sprawy, wskazał też kwoty środków, jakie rodzina skarżącej otrzymała od Państwa w związku z powodzią mającą miejsce w 2010r. (ponad [...] tys. zł). Wyjaśnił, że decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymaną następnie w mocy przez SKO w [...] decyzją z dnia [...].10.2013 r. nr [...] - odmówiono E. Ż. prawa do zasiłku celowego z powołaniem się na art. 5 pkt. 1 ustawy. Stanowi on, że prawo do świadczeń pomocy społecznej mają osoby zamieszkujące i przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tymczasem skarżąca od ponad 10 lat zamieszkuje wraz z mężem W. Ż. w C. ([...]); nie jest zatem uprawniona do korzystania z pomocy społecznej. Wyrokiem z dnia 18.03.2014 r., sygn. akt SA/Rz 1368/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę E. Ż. na ww decyzję SKO z dnia [...].10.2013 r. W uzasadnieniu ww wyroku Sąd podał, że odmowa przyznania skarżącej uprawnienia do zasiłku celowego znajdowała uzasadnienie zarówno w art. 5 pkt 1 jak i w art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W skardze na decyzję ministra skarżąca zarzuciła ww organowi naruszenie: 1. przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 161 kpa, poprzez prowadzenie postępowania w stosunku do decyzji ostatecznej I instancji, podczas gdy stosunek prawa materialnego ukształtowany decyzją ostateczną dotychczasową był inkorporowany również w decyzji ostatecznej organu odwoławczego; 2. przepisów o właściwości rzeczowej, poprzez pominięcie, że właściwym do rozpatrzenia odwołania był Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, z racji przynależności przedmiotu sprawy do sfery pomocy społecznej, a więc działu administracji «zabezpieczenia społecznego», w stosunku do którego właściwym jest ostatnio przywołany minister; 3. przepisów prawa materialnego w postaci art. 5 pkt 1 i art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędne ustalenie miejsca zamieszkania strony, jej pobytu w dacie klęski żywiołowej oraz pominięcie, że zainteresowanymi zasiłkiem była rodzina, a nie tylko jeden z jej członków, tzn. E. Ż. Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, względnie o jej uchylenie i umorzenie postępowania przed Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Jak stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ppsa uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, przy czym zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarga jest częściowo uzasadniona, a zaskarżona decyzja jest wadliwa, choć z innych przyczyn ni z te wskazane w skardze. Decyzja Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymana następnie w mocy przez SKO w [...] decyzją z dnia [...].10.2013 r. nr [...] winna być postrzegana w kontekście decyzji drugo-instancyjnej a więc decyzji SKO z [...] października 2013r. Orzekanie o decyzji organu I instancji było zatem bezprzedmiotowe, gdyż w istocie, decyzja ta, jako decyzja utrzymana w mocy przez inną decyzję administracyjną de facto w obrocie nie występuje, zastępuje ją bowiem ostateczna decyzja organu II instancji i ewentualne postępowanie nadzwyczajne winno być prowadzone w stosunku do decyzji ostatecznej tj. w stosunku do decyzji SKO w [...] z dnia [...].10.2013 r. nr [...]. Rację ma też skarżąca podnosząc, że minister nie był właściwy w sprawie. Uwzględniając treść art. 6 ust. 1 pkt. 4c oraz treść art. 31 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2016r. poz. 543, z późn. zm.) należało przyjąć, iż właściwym w sprawach dotyczących pomocy społecznej jest minister ds. zabezpieczenia społecznego, niezależnie od tego, że pomoc przyznawana w tym trybie może być finansowana z rezerwy celowej budżetu państwa uruchamianej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Powyższe ostatecznie pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Wniosek o zmianę decyzji negatywnej dotyczącej przyznania skarżącej środków z pomocy społecznej został złożony przez profesjonalnego pełnomocnika z jednoznacznym wskazaniem na art. 161 § 1 kpa. Stanowi on, że minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Uprawnienia ministra w stosunku do decyzji wydanych przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej przysługują również wojewodzie. (art. 161 § 2 kpa). Co do zasady zastosowanie art. 161 kpa może mieć miejsce w stosunku do decyzji ostatecznych, które nie mogą zostać wzruszone na podstawie przepisów kpa przewidujących zmianę lub uchylenie takich decyzji (art. 154, 155 i 163 kpa), stwierdzenie ich nieważności (art. 156 § 1 kpa) lub wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Pomijając w tym miejscu przesłanki zastosowania ww przepisu zawartego w art. 161 kpa (te zostały rzeczowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) należy podkreślić, iż nie ma on zastosowania w kontrolowanej sprawie. Orzekające w sprawie organy pominęły bowiem, że ustawa o pomocy społecznej posiada własne regulacje umożliwiające zmianę ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o jej przepisy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.w.). W oparciu o jej przepisy zapadła kwestionowana w trybie nadzwyczajnym decyzja administracyjna odmawiająca uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie [...] zł. Art. 106 ust. 5 ww ustawy stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Ww przepis, jak się przyjmuje w orzecznictwie, stanowi lex specialis w stosunku do innych zawartych w kpa przepisów przewidujących zmianę ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 155, art. 161 lub art. 163 kpa). Stanowisko takie zostało wyrażone m.in. w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 8 listopada 2016r. w sprawie II SA/Ol 1097/16 i w wyroku WSA w Krakowie z dnia 22 czerwca 2016r. w sprawie III SA/Kr 136/16 i stanowisko to skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela. Skoro zatem wniosek o zmianę decyzji wydanej w trybie przepisów ustawy, z pominięciem jej art. 106 ust. 5, złożył pełnomocnik profesjonalny, postępowanie zainicjowane z jego wniosku wskazującego na zastosowanie przez organ trybu art. 161 kpa, jako bezprzedmiotowe, należało umorzyć (art. 105 1 kpa), uchylając uprzednio wydane w tym trybie decyzje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wykazała zatem konieczność zastosowania w niniejszej sprawie art. 145 § 3 ppsa. Stanowi on, że w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, tj. w przypadku zaistnienia konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej (w trybie art. 135 ppsa), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. W tej sytuacji bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutów naruszenia art. 5 pkt 1 i art. 40 ust. 2 ustawy, skoro zmiana decyzji wydanej na podstawie przepisów ustawy nie może nastąpić na podstawie art. 161 kpa. Zresztą zastosowanie tego przepisu w kontrolowanej sprawie, nawet jeśliby przyjąć taką ewentualność, w stanie faktycznym sprawy byłoby oczywiście nieuzasadnione. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).