II SA/Wa 1173/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Janusz Walawski, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku w sprawie przetwarzania danych osobowych oddala skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. odmówił uwzględnienia skargi M. S. na nieprawidłowe przetwarzanie jego danych osobowych przez Sąd Okręgowy w W. [...] z siedzibą w W., polegające na udostępnieniu danych osobowych poprzez umożliwienie wglądu w akta sprawy przez ten Sąd. W podstawie prawnej decyzji organ przywołał art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 12 pkt 2 i art. 22, art. 27 ust. 2 pkt 2 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (jedn. tekst Dz.U. z 2016 r., poz. 992). W uzasadnieniu decyzji GIODO wskazał co następuje: Do Biura GIODO wpłynęła skarga M. S., w której zarzucił nieprawidłowe przetwarzanie jego danych osobowych przez Sąd Okręgowy w W. [...] z siedzibą w W., polegające na udostępnieniu danych osobowych poprzez umożliwienie wglądu w akta sprawy osobie nieuprawnionej. Zainteresowany wskazał, iż w aktach jego sprawy sądowej znajduje się pismo z dnia [...] lutego 2015 r. Wiceprezesa Sądu Okręgowego w W. upoważniające do przetwarzania danych osobowych zawartych w aktach. Skarżący nadmienił, iż nikt go o zgodę nie pytał, decydując o udostępnieniu informacji o nim, jego życiu prywatnym i adresach zamieszkania w [...] i wniósł o zajęcie przez organ stanowiska w tej sprawie bądź powzięcie kroków prawnych zmierzających do zachowania przez w/w Sąd danych osobowych w tajemnicy przed osobami postronnymi. Organ ustalił, iż Sąd Okręgowy w W. przetwarza dane osobowe skarżącego na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz 27 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, w związku z postępowaniem dotyczącym egzekucji alimentów zagranicznych prowadzonych pod nr sygn. akt [...] (poprz.nr [...]) oraz [...] (poprz.nr [...]). Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. E. T., w związku z rozpoczęciem przewodu doktorskiego w Instytucie Prawa Cywilnego [...], wystąpiła z wnioskiem do Sądu o udostępnienie do wglądu oraz wydanie jej pozwolenia na dokonywanie fotokopii akt z zakresu prawa międzynarodowego prywatnego dot. roszczeń alimentacyjnych. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r., w związku z wyrażoną zgodą na wgląd do akt, Wiceprezes Sądu nadał upoważnienie E. T. do przetwarzania danych osobowych zawartych w aktach postępowań sądowych Referatu ds. alimentów zagranicznych [...] oraz wykonywania fotokopii kart akt. W treści upoważnienia znajdują się pouczenia o odpowiedzialności za wykorzystanie danych osobowych niezgodnie z celem, w tym cyt.: "udostępnione dane mogą być wykorzystywanie wyłącznie do opracowania pracy doktorskiej dot. międzynarodowych roszczeń alimentacyjnych" (kopia upoważnienia znajduje się w aktach sprawy). W związku z wnioskiem E. T. i upoważnieniem do przetwarzania danych osobowych, wytypowano i udostępniono kilkadziesiąt spraw, które spełniały kryteria znajdujące się w obszarze zainteresowania E. T. Wśród wytypowanych spraw była wyżej wymieniona sprawa skarżącego. Organ wskazał, iż postępowanie administracyjne prowadzone przez GIODO służy kontroli zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych i jest ukierunkowane na wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy. Ustawa nie wprowadza całkowitego zakazu przetwarzania danych osobowych, a jedynie wprowadza pewne zasady i granice ich przetwarzania. Aby przetwarzanie danych osobowych było zgodne z prawem administrator jest obowiązany przetwarzać dane osobowe na podstawie przesłanek określonych w art. 23 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy (w przypadku tzw. danych zwykłych) lub w oparciu o art. 27 ust. 2 pkt 1-10 ustawy (w przypadku tzw. danych szczególnie chronionych). Art. 26 ust. 1 ustawy stanowi, iż administrator danych przetwarzający dane powinien dołożyć szczególnej staranności w celu ochrony interesów osób, których dane dotyczą, a w szczególności jest obowiązany zapewnić, aby dane te były: 1) przetwarzane zgodnie z prawem, 2) zbierane dla oznaczonych, zgodnych z prawem celów i nie poddawane dalszemu przetwarzaniu niezgodnemu z tymi celami, z zastrzeżeniem ust. 2, 3) merytorycznie poprawne i adekwatne w stosunku do celów, w jakich są przetwarzane, 4) przechowywane w postaci umożliwiającej identyfikację osób, których dotyczą, nie dłużej niż jest to niezbędne do osiągnięcia celu przetwarzania. Zgodnie z art. 26 ust. 2 pkt 1 ustawy, przetwarzanie danych w celu innym niż ten, dla którego zostały zebrane, jest dopuszczalne, jeżeli nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą, oraz następuje w celach badań naukowych, dydaktycznych, historycznych lub statystycznych. Organ stwierdził, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, jego dane osobowe nie zostały udostępnione osobom nieupoważnionym. Powyższe udostępnienie należy oceniać w kontekście art. 27 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 27 ust. 2 pkt 9 ustawy przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1 jest dopuszczalne, jeżeli jest to niezbędne do prowadzenia badań naukowych, w tym do przygotowania rozprawy wymaganej do uzyskania dyplomu ukończenia szkoły wyższej lub stopnia naukowego; publikowanie wyników badań naukowych nie może następować w sposób umożliwiający identyfikację osób, których dane zostały przetworzone. Ponadto według art. 27 ust. 2 pkt 2 przetwarzanie jest dopuszczalne jeżeli przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarza pełne gwarancje ich ochrony. Sąd Okręgowy udostępnił akta sprawy zawierające dane osobowe skarżącego na podstawie art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem "Akta sprawy dostępne są dla uczestników postępowania oraz za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest: 1) sporządzanie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt sprawy; 2) otrzymywanie zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku z akt sprawy." Przepis ten związany jest z zasadą jawności postępowania. Jawność postępowania oznacza jawność wobec uczestników postępowania oraz jawność wobec osób postronnych, czyli publiczność postępowania. Za zezwoleniem przewodniczącego można udostępniać akta nie tylko osobom biorącym udział w postępowaniu, ale również innym osobom, która w sposób dostateczny umotywuje swoją prośbę. Wyjaśnienia Sądu Okręgowego złożone w sprawie pozwalają na uznanie, że w istocie na żadnym etapie procesu przetwarzania przez Sąd danych osobowych skarżącego nie doszło do ich faktycznego udostępnienia osobom nieupoważnionym, gdyż dostęp do kwestionowanych przez skarżącego akt zawierających jego dane osobowe miała upoważniona do przetwarzania danych osobowych osoba (E. T.), a przetwarzanie danych miało uzasadnienie prawne w art. 27 ust. 2 pkt 2 i 9 ustawy w zw. z art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego. M. S. w skardze z dnia [...] lipca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz dwóch pismach z dnia [...] września 2017 r. wskazał, iż powyższa decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych narusza jego prawa, albowiem organ błędnie ją rozpatrzył. W jego ocenie, sprawa została rozpoznana wyłącznie na podstawie ustawodawstwa polskiego, pominięto tu zasady prowadzenia spraw egzekucyjnych na podstawie rozporządzenia WE nr 4/2009 oraz konwencji o dochodzeniu roszczeń za granicą, podpisanej w Nowym Jorku w 1956 roku. Zaskarżona decyzja narusza art. 2 art. 8 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 7 oraz art. 91 pkt 3 Konstytucji RP oraz art. 20 i art. 21 Karty Praw Podstawowych UE (2010/C/83/02). Jest sprzeczna z wyrokami Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w Strasburgu np.: 6/64 z 1964 r. Costa/ENEL, Simmenthal z 1977 r., Van Gend en Loos, Fratelli Costanzo z 1988 r., czy Erich Ciola. Upoważnienie do przetwarzania jego danych osobowych przez E. T. zostało wystawione przez administratora danych osobowych – Sąd Okręgowy w W. dla potrzeb innych, niż międzynarodowe postępowania egzekucyjne. Niezasadnie uznano nadrzędność art. 525 Kpa nad Konstytucją RP i prawem wspólnotowym. Nastąpiło nieuzasadnione zrównanie zasady jawności procesu sądowego z zasadami prowadzenie egzekucji międzynarodowej, które to postepowanie nie jest jawne wobec osób postronnych. Dlatego zaskarżona decyzja jest dyskryminująca skarżącego. Nadto dane statystyczne również w sprawach egzekucyjne są powszechnie dostępne, a zatem nie zachodziła potrzeba wydawania E. T. upoważnienia, które pozwoliło na ujawnienie danych wrażliwych skarżącego. Skarżący wskazał także, iż nie stać go na przyjazd z [...] do GIODO do W. zaś organ nie zagwarantował mu wglądu w akta niniejszego postępowania administracyjnego. Dlatego nie wie jakie dokumenty z jego sprawy egzekucyjnej kopiowała E. T. dla swoich prywatnych celów. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 27 ustawy o ochronie danych osobowych wprowadza zasadę zakazu przetwarzania danych wrażliwych osobowych (w niniejszej sprawie danych dotyczących orzeczeń sądowych). Jednakże ustawa od zakazu przetwarzania danych osobowy, w tym także wrażliwych, wprowadza wiele wyjątków, ujętych w zamknięty katalog. Każda z okoliczności, wskazanych w tym przepisie i dokładnie w nim określonych oraz usprawiedliwiających przetwarzanie takich danych, ma charakter autonomiczny i niezależny. Jedną z takich okoliczności legalizujących przetwarzanie wrażliwych danych osobowych będzie zezwalający na to odpowiedni przepis szczególny innej ustawy - art. 27 ust. 2 pkt 2 oraz będzie nim także cel prowadzenia określonych badań naukowych - 27 ust. 2 pkt 9 ustawy. Zgodnie z art. 27 ust. 2 pkt 9 ustawy przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1 jest dopuszczalne, jeżeli jest to niezbędne do prowadzenia badań naukowych, w tym do przygotowania rozprawy wymaganej do uzyskania dyplomu ukończenia szkoły wyższej lub stopnia naukowego; publikowanie wyników badań naukowych nie może następować w sposób umożliwiający identyfikację osób, których dane zostały przetworzone. Natomiast według art. 27 ust. 2 pkt 2 przetwarzanie jest dopuszczalne jeżeli przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarza pełne gwarancje ich ochrony. Takim przepisem szczególnym umożliwiającym wgląd w akta danego postępowania nieprocesowego (tu także egzekucyjnego) innej osoby, niż osoby posiadające uprawnienia procesowe, jest art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, iż "akta sprawy dostępne są dla uczestników postępowania oraz za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest: 1) sporządzanie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt sprawy; 2) otrzymywanie zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku z akt sprawy." W przypadku postępowania nieprocesowego dostęp do akt mają nie tylko uczestnicy postępowania, ale również każdy, kto potrzebę przejrzenia akt, jak również otrzymania z nich wyciągu lub odpisu dostatecznie usprawiedliwi i na tej podstawie otrzyma zezwolenie przewodniczącego wydziału. Owa usprawiedliwiona potrzeba może zajść, gdy jak przykładowo podaje się w literaturze: uprawdopodobniony zostanie zamiar wstąpienia do sprawy w charakterze uczestnika postępowania, orzeczenie wydane w sprawie odnosi skutek erga omnes (T. Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. 3, wyd. 3 Warszawa 2009, s. 92), celem jest sprawdzenie, czy osoba żądająca udostępnienia akt nie jest osobą zainteresowaną, która powinna zostać wezwana do udziału w sprawie (A. Zieliński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2010, s. 1007). Zgodnie z § 94 ust. 1 regulaminu urzędowania sądów powszechnych uprawnionymi do przejrzenia akt sprawy w sekretariacie mogą być również, po uzyskaniu zezwolenia przewodniczącego wydziału, upoważnieni przedstawiciele organizacji społecznych, które mogą wstąpić do toczącego się postępowania w danej sprawie lub zgłosić w nim swój udział, jak również na podstawie ust. 3 osoby wykorzystujące akta sprawy dla celów naukowo-badawczych (z tym, że tu w przypadku większej liczby akt wymagana jest zgoda prezesa sądu). Na podstawie § 94 ust. 2 regulaminu urzędowania sądów powszechnych przewodniczący wydziału decyduje nie tylko o możliwości dostępu do akt osobom niemającym uprawnień procesowych, ale również o zakresie wykorzystania przez te osoby udostępnionych akt. Przepis art. 525 Kpc, w części zezwalającej na wgląd w akta danego postępowania nieprocesowego (tu także egzekucyjnego) innej osobie, niż osoby posiadające uprawnienia procesowe, jest zatem zgodny z wyżej wskazanym przepisem art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych i stanowi przepis szczególny wobec tej ustawy. Niewątpliwie wniosek o udostępnienie wglądu w akta sprawy cywilnej nieprocesowej winien być wiarygodny i uzasadniony. A zatem jeżeli taki wniosek jest wiarygodny i udzieleniu tych danych nie sprzeciwia się przepis art. 27, to administrator – tu w tym konkretnym przypadku Wiceprezes Sądu Okręgowego w W. winien osobie takiej, na zasadzie art. 525 Kpc zgody udzielić. Jak wynika ze zgromadzonego przez GIODO materiału dowodowego E. T. wniosek o wgląd w sprawy egzekucyjne należycie umotywowała, potrzebami naukowo-badawczymi. Tak więc jej żądanie było całkowicie uzasadnione i oparte zarówno na obu przesłankach wskazanych w art. 27 ust. 2 ustawy – to jest przesłance wskazanej w pkt 2 , jak i w pkt. 9 tego przepisu, a także znajdowało swoje uzasadnienie w treści art. 525 Kpc. Nadto mając na uwadze wyjaśnienia Sądu Okręgowego w W., złożone w niniejszej sprawie, uznać należy, że na żadnym etapie procesu przetwarzania przez ten Sąd danych osobowych skarżącego nie doszło do ich faktycznego udostępnienia osobom nieupoważnionym. Dostęp do kwestionowanych akt zawierających dane osobowe skarżącego miała osoba upoważniona do przetwarzania danych osobowych - to jest E. T., a przetwarzanie tych danych miało uzasadnienie faktyczne oraz prawne w art. 27 ust. 2 pkt 2 i pkt 9 ustawy o ochronie danych osobowych i w art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego. Z tych przyczyn podstawowy zarzut skargi – udostępnienie danych osobowych skarżącego osobie nieuprawnionej, nie znajduje potwierdzenia – E. T. był osobą uprawnioną do przetwarzania tych danych, co wykazano wyżej w oparciu o stan faktyczny i prawny. Również pozostałe zarzuty skargi są chybione. Art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego odnosi się właśnie do postępowania cywilnego nieprocesowego (zatem także do postepowania egzekucyjnego), dlatego zarzuty nawiązujące do jawności procesu cywilnego i związane z tym porównania są chybione. Brak jest także jakiejkolwiek przesłanki (nie wskazuje na nią także autor skargi) aby ochrona danych osobowych stron w postępowanie egzekucyjnym miałaby być inna w zależności czy strona mieszka w Polsce, czy poza jej granicami. Także polska ustawa o ochronie danych osobowych pozostaje w zgodności z prawem wspólnotowym i w zakresie zagadnień ochrony danych osobowych stanowi jego pełną implementację (w szczególności skarżący stawiając zarzut zaprzeczający, nie wykazał dlaczego powołane przez organ przepisy prawa polskiego nie są zasadne oraz komplementarne z prawem UE – co uniemożliwia ustosunkowania się do tak ogólnie i niekonkretnie sformułowanych zarzutów). W niniejszej sprawie brak jest także naruszenia zasad Konstytucji RP, albowiem tak jak w prawie unijnym, zasada ochrony danych osobowych jest jedną z istotnych i konstytucyjnych zasad, lecz również zasada ta nie jest bezwzględna i podlega pewnym rygorystycznie sformułowanym ograniczeniom, na co wskazano wyżej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego jak i procesowego przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji i dlatego na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.