II SA/Rz 50/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki tymczasowego obiektu budowlanego - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. M. Ł. wezwany został do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu rozbiórki tymczasowego obiektu budowlanego. Skarżący uzupełnił powyższy brak przedmiotowej skargi, jak też wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia radcy prawnego. Podał że obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z której wynagrodzenia za pracę w wysokości 2300 zł utrzymują się. Wnioskodawca zaznaczył, że w związku z niniejszą sprawą ponosi duże koszty (związane m. in. z czynnościami geodety). Ponadto, od pięciu lat "wykańcza" dom (o pow. 92 m.kw.), w którym mieszka wraz z żoną. Jako majątek skarżący wskazał: oszczędności pieniężne w kwocie 1000 zł, akcje o wartości 19 500 zł, samochód osobowy (o wartości 14 000 zł) oraz nieruchomość rolną żony o pow. 0,7 ha. Z kolei wydatki rodziny to: rata kredytu konsumpcyjnego – 300 zł, paliwo na dojazdy do pracy – 450 zł, media – 250 zł, "koszty utrzymania domu, wyżywienie" – 1300 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie M. Ł. dotyczące przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie nie może zostać uwzględnione, nawet w mniejszym wymiarze. Instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter, a powyższe wynika z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem tylko w szczególnych sytuacjach strona może uzyskać wsparcie ze środków publicznych tzn., kiedy znajduje się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej, a ponadto wykaże ten fakt. O spoczywającym na wnioskującym o pomoc ciężarze dowodu w zakresie przesłanek prawa pomocy stanowi art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, prawo pomocy w całkowitym zakresie (tzn. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika) otrzymuje osoba, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast częściowe prawo pomocy (tzn. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie radcy prawnego) adresowane jest do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione przez M. Ł. dane nie wskazują na zasadność jego żądania. Przeciwnie, pokazują, że jest to osoba znajdująca się w dobrej kondycji finansowej. Na dobrą sytuację materialną strony wskazuje więc to, że ma ona oszczędności pieniężne w wysokości 1000 zł, jak też akcje o wartości 19 500 zł. Poza tym, małżonkowie dysponują samochodem osobowym, zaś żona skarżącego jest właścicielką nieruchomości rolnej. Zwrócenia wymaga także, iż podane przez wnioskodawcę dochody rodziny są – zgodnie z jego twierdzeniem - w całości wydatkowane na wyżywienie, utrzymanie domu, spłatę kredytu i dojazdy do pracy przez żonę strony. Tymczasem, wnioskodawca twierdzi w innym miejscu wniosku, że ponosi również duże koszty związane z niniejszą sprawą (tj. związane z czynnościami geodety), jak też uiścił w tej sprawie wpis w kwocie 500 zł od złożonej przez niego skargi, co nasuwa pytanie o źródło pokrywania wspomnianych wydatków. Podkreślenia wymaga także, iż prywatne zobowiązanie strony (kredyt konsumpcyjny) nie może mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowym. Nie sposób bowiem tego wydatku uznać za konieczny w rozumieniu powołanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z tych wszystkich wymienionych wyżej względów uznano, że brak jest podstaw do przychylenia się do wniosku M. Ł. i to w jakimkolwiek zakresie. Z pewnością bowiem przedstawiony przez niego stan majątkowy nie świadczy o tym, że jest to osoba uboga, a do takiej właśnie grupy skierowana jest instytucja prawa pomocy. Skoro więc M. Ł. ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz związane z utrzymaniem własnym i jego żony, samochodu i domu, to trudno przyjąć, że może być adresatem całkowitego prawa pomocy tj. obejmującego tak zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie radcy prawnego. Z kolei fakt, że posiada on określony majątek tj. w postaci oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych (akcji) oraz nieruchomości rolnej przeczy możliwości przyjęcia, że poza zakresem jego możliwości płatniczych znajduje się poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zresztą wpis od skargi został już przez stronę uiszczony, a dalsze ewentualne koszty sądowe będą już jednostkowo mniejsze. Odnosząc się zaś do żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika należy podkreślić, że jego udział w sprawie na jej aktualnym etapie nie jest konieczny w świetle stosownych unormowań P.p.s.a. Jeśli więc strona mimo tego uważa, że taki pełnomocnik jest jej potrzebny, to winna ustanowić go z własnych środków, których wydatkowanie nie będzie prowadziło do uszczerbku w koniecznych potrzebach jej i jej domowników. Jeszcze raz należy podkreślić, że prawo pomocy ma służyć osobom ubogim, które bez skorzystania z tej formy wsparcia przez Państwo nie mogłyby realizować swoich praw przed sądem. Jeśli więc strona, która ubiega się o przedmiotową pomoc nie może jej otrzymać z uwagi na swój dobry status materialny bądź też nie zdoła wykazać, że nie stać jej na koszty postępowania z jej udziałem, to przyznanie wówczas prawa pomocy stałoby w sprzeczności z celem tej instytucji. Powyższe jest niedopuszczalne, a na straży tego stoi rozpoznający wniosek o prawo pomocy. Ze względu na fakt, iż M. Ł. dysponuje majątkiem umożliwiającym mu pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, orzeczono o odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego, czego podstawę stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.