IV SA/Wr 808/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie sędzia NSA Julia Szczygielska, asesor WSA Wojciech Śnieżyński (spr.), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z [...] października 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. C., od decyzji wydanej z up. Prezydenta Ś. z [...] sierpnia 2017 r., nr [...], orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem A. C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) – dalej: u.ś.r. , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podało, że A. C. zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad synem A. C. Następnie organ odwoławczy cytując treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zauważył, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być przyznane matce opiekującej się niepełnosprawnym dzieckiem w sytuacji, gdy spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy i brak jest przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Organ odwoławczy uznał za spełnione przesłanki pozytywne, od których przepisy uzależniają uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Według tego organu, w sprawie nie jest natomiast sporne, że A. C. ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W aktach sprawy znajduje się kopia decyzji ZUS Oddział w T. z dnia 6 września 2010 r. o ustaleniu stronie prawa do renty. Okoliczność ustalenia prawa do renty zadecydowała o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyczerpuje to przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Według tego przepisu, organ nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. W przekonaniu Kolegium, przepis ten jest jednoznaczny, nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Przepis ten nie daje podstaw do pominięcia jego treści w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, ale (jak w przypadku strony) kwota renty jest znacznie niższa niż obecnie wynosi świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca nie pozostawił organom administracji żadnej swobody ustalając enumeratywnie zarówno przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak również okoliczności, których wystąpienie obliguje organ do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku. Według Kolegium, wbrew stanowisku odwołującej organy administracyjne nie mogą odmówić stosowania przepisów, które nie zostały usunięte z porządku prawnego, czy to na mocy przepisu prawnego, czy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Kolegium zauważyło również, że orzeczenie w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest podejmowane w warunkach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie ma swobody wyboru, a przyznać prawo do tego świadczenia może tylko po spełnieniu ściśle określonych przez ustawodawcę przesłanek i braku w okolicznościach sprawy przesłanek negatywnych. Ponadto organ zwrócił uwagę na płynący z treści art 6 k.p.a. nakaz działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skardze na powyższą decyzję, domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, A. C. zarzuciła organom naruszenie konstytucyjnych zasad: równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, dbałości Państwa, wynikającej z art. 18 Konstytucji RP, a także pomocy państwa, wynikającej z art. 69 i art. 71 Konstytucji RP. Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z interpretacją SKO, gdyż jest ona krzywdząca dla niej oraz dla jej niepełnosprawnego syna. Skarżąca przedstawiła sytuację rodzinną związaną z chorobą syna i koniecznością rezygnacji zatrudnienia w celu pomocy w jego rehabilitacji i nauce. Wskazała, że nie jest dla niej zrozumiała sytuacji, że jako chora mama, wobec której orzeczono o częściowej niezdolności do pracy, jest pozbawiona, podobnie jak inni rodzice w jej sytuacji, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że nie wie czy jest to przeoczenie ustawodawcy czy nieznajomość istnienia takich przypadków czy powody są jeszcze inne. Nie zmienia to faktu, że czuje się dyskryminowana. W jej ocenie, gdyby miała zdrowe dziecko, być może mogłaby podjąć pracę w niewielkim wymiarze. W jej natomiast sytuacji, mocno ograniczonych możliwości w stosunku do mamy zdrowej, całą siłę, energię, którą może, inwestuje w opiekę nad dzieckiem. Z powodu choroby głównej i powikłań, stałego pogarszania się stanu zdrowia (taka jest specyfika jej schorzeń), musi wkładać w opiekę nad synem dużo więcej wysiłku niż osoba zdrowa, sprawna. Skarżąca podkreśliła przy tym, że konsekwencją niekorzystnej dla niej decyzji będzie pozbawienie jej prawa do składek na ubezpieczenie społeczne, a przecież był to jeden z celów ustawodawcy we wprowadzeniu świadczenia dla rodziców, którzy nie mogą pracować ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem. Skarżąca podała, ze wysokość jej renty to obecnie 651,50 zł. Jest to kwota znacznie niższa niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego. Według niej, brak możliwości otrzymania wnioskowanego świadczenia w wysokości wyrównującej świadczenie przyznane przez ZUS jest przejawem krzywdzącego wykluczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w tej sprawie nie jest sporny. Mianowicie A. C., która jest matką niepełnosprawnego od urodzenia, wymagającego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (orzeczenie o niepełnosprawności z 14.01.2017 r.) A. C., ma przyznane przez ZUS prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe. Organy administracji publicznej, zgodnie z zasadą wynikającą z art. 6 k.p.a., zobowiązane są przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej do ich rozpoznawania wyłącznie w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Tym samym organy administracji publicznej nie mogą rozstrzygać o uprawnieniach stron postępowania administracyjnego w oparciu o zasady słuszności, czy względy wynikające z zasad współżycia społecznego. Kontrola pod względem zgodności z prawem sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj. oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji (wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2006 r., I GSK 1421/2005). Przepis art. 17 ustawy w ust. 1-5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustala generalną zasadę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jego poszczególnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca szczegółowo wskazał tryb i określił zasady zobowiązujące organy do ich stosowania. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. renty. Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b). Przepis art. 17 ustawy stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby zanegowanie zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, wymagającej przestrzegania prawa zarówno przez obywateli, jak i organy administracji. Gdyby bowiem ustawodawca, mając na względzie rozwiązanie systemowe pomocy publicznej, przewidywał możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) bądź b), a świadczeniem pielęgnacyjnym, czy też możliwość jego wyrównania do wysokości wyższego świadczenia, dałby temu niewątpliwie wyraz w przepisach ustawy. Orzekające w sprawie organy administracji dokonały zatem prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę wydania niekorzystnej dla skarżącej decyzji, stwierdzając, że posiadanie przez skarżącą prawa do renty wykluczało możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Odnośnie zarzutów dotyczących naruszenia konstytucyjnej zasady równości, zasady dbałości Państwa oraz zasady pomocy Państwa, to przyjdzie zauważyć, że ich podniesienie w skardze nie mogło przynieść oczekiwanego rezultatu. Sąd podkreśla, o czym była mowa na wstępie rozważań, że wydaje swoje orzeczenia na podstawie obowiązującego prawa i nie ma możliwości uzupełniania ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki na niepełnosprawnym dzieckiem. Przyjdzie przy tym wskazać, że przepisy art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP i wyrażone na ich gruncie zasady dbałości Państwa o rodzinę, równości wobec prawa oraz pomocy oraz ochrony osób niepełnosprawnych, nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem przysługuje również osobie posiadającej prawo do renty, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przyjdzie również skarżącej wyjaśnić, że sąd administracyjny nie załatwia spraw administracyjnych, a jedynie kontroluje legalność decyzji wydawanych przez organy administracji. W związku z tym bezskuteczny był zawarty w skardze wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż o jego przyznaniu może rozstrzygnąć wyłącznie organ administracji. Powyższy wyrok Sąd wydał w oparciu o art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami.