I OSK 219/19
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2021-11-08
Skład orzekający: Monika Nowicka, Jolanta Rudnicka, Agnieszka Miernik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13) dotyczący art. 156 § 2 k.p.a. może stanowić podstawę do uchylenia decyzji administracyjnej, która wywołała nieodwracalne skutki prawne lub była podstawą nabycia prawa, mimo braku zmian legislacyjnych wynikających z tego wyroku?Ratio decidendi
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13) nie spowodował eliminacji z obrotu prawnego art. 156 § 2 k.p.a. ani nie nadał mu innego brzmienia. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania, a nie upoważnia organów administracji ani sądów do samodzielnego stanowienia prawa. W związku z tym, do czasu dokonania zmian legislacyjnych, organy administracji nie miały podstaw prawnych do samodzielnego ustalenia terminu, po upływie którego niedopuszczalne byłoby stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a tym samym wyrok WSA oddalający skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa nie naruszał prawa.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg kasacyjnych wniesionych od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa. Decyzja ta utrzymywała w mocy odmowę uchylenia decyzji stwierdzającej nieważność decyzji wywłaszczeniowej z 1978 r. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13) dotyczącego art. 156 § 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargi kasacyjne.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 8 listopada 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych [...] w W. oraz Prezydenta Miasta [...] działającego w imieniu i na rzecz Gminy Miejskiej [...] i Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2856/17 w sprawie ze skarg [...] w [...] oraz Skarbu Państwa i Gminy Miejskiej [...] reprezentowanych przez Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej oddala skargi kasacyjne.
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2018 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2856/17), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargi [...] w [...], Skarbu Państwa - reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej i Gminy Miejskiej [...] – reprezentowanej przez Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] września 1978 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia za odszkodowaniem nieruchomości oznaczonej jako działki o numerach: [...]o pow. [...]ha oraz [...]o pow. [...] ha (pkt 16) z obrębu [...] w jednostce ewidencyjnej [...] miasta [...], objętej Lwh [...], stanowiącej własność G. z P. B.i T. B., na rzecz Skarbu Państwa, na cele zagospodarowania [...].
Od powyższego wyroku zostały wniesione dwie skargi kasacyjne.
W skardze kasacyjnej, wniesionej przez [...] w [...], skarżący, zaskarżając w/w wyrok w całości, zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.- naruszenie przepisów postępowania, a które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 3 § 2 pkt 1, art. 134 § 1, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. - poprzez przyjęcie, w ramach kontroli sądowoadministracyjnej i rozstrzygnięcie o prawidłowości i poprawności dokonanych przez Ministra infrastruktury i Budownictwa ustaleń, w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1978 r. nr [...] Naczelnika Dzielnicy [...] orzekającej w pkt 16 o wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na cele zagospodarowania [...], oznaczonej jako działki nr [...]o pow. [...]ha i nr [...] o pow. [...] ha, obr. [...] jed. ewid. [...] miasta [...] obj. [...], stanowiącej własność G.z P. B. i T.B., co nastąpiło na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] i nie orzeczenie o uchyleniu powyższej decyzji ze względu na naruszenie przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa przepisów postępowania, to jest art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 2 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej. W ramach kontroli sądowej postępowania administracyjnego Sąd I instancji, rozpatrując zarzuty skargi, w zakresie naruszenia przez decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa wskazanych przepisów postępowania, nie przeprowadził wystarczającej i dostatecznej kontroli oraz analizy opisanego w skardze zagadnienia dotyczącego prawidłowości ustalenia przez Ministra braku zachodzenia okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że kontrolowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (ustalono odszkodowanie za przejętą nieruchomość, co w rozumieniu wyroku NSA z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt: I OSK 1585/12 stanowi nieodwracalny skutek prawny) oraz była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, a zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt: P 46/13 brak jest podstaw do utrzymania w mocy decyzji stwierdzającej nieważność decyzji wywłaszczeniowej,
- art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez niedostateczne wyjaśnienie stwierdzenia, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt: P 46/13 może mieć zastosowanie wyłącznie dla spraw, w których wydana została decyzja konstytutywna przyznającą obywatelowi prawo lub ekspektatywę nabycia prawa, a [...] jako korzystający z nieruchomości, nie mieści się w kategorii podmiotów, które w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, utraciły prawo. Uzasadnienie tej kluczowej dla podejmowanej kontroli sądowo administracyjnej kwestii winno być rzetelne i pełne, a nie ograniczone w zasadzie do jednego zdania uzasadnienia, zwłaszcza w przypadku zgłoszenia w treści skargi szeregu wątpliwości co do stanowiska organów administracji publicznej jakoby wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt: P 46/13:
-) nie miał wpływu na zastosowanie tego przepisu,
-) nie upoważniał organu do dokonania oceny kryterium "upływu czasu",
-) nie eliminował z porządku prawnego tego przepisu w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy,
-) nie stanowił podstawy do wznowienia postępowania, a przez to brak podstaw do uchylenia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr: [...],
-) uznawał, iż decyzja wywłaszczeniowa nie może być uznana za decyzję, na podstawie której strona nabyła prawo lub jego ekspektatywę,
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi, w sytuacji w której w sprawie zachodzą podstawy do wydania orzeczenia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., to jest uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145a k.p.a., z uwagi na istnienie podstawy do wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 151§ 1 pkt 2 k.p.a.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżące Stowarzyszenie wnosiło o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Ponadto – na zasadzie art. 176 § 2 p.p.s.a. – skarżące Stowarzyszenie oświadczyło, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W skardze kasacyjnej, wniesionej przez Prezydenta Miasta [...], działającego w imieniu Skarbu Państwa i Gminy Miejskiej [...], skarżący zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia takich przepisów prawa materialnego jak:
- art 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez naruszenie zasady związania orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego stanowiącej o tym, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszednie obowiązującą i są ostateczne poprzez nieuwzględnienie przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13,
- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa, stanowiącej o tym, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej poprzez nieuwzględnienie przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13,
- art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez naruszenie zasady praworządności/legalizmu stanowiącej o tym, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa poprzez nieuwzględnienie przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13,
- art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez naruszenie zasady bezpośredniości stosowania Konstytucji stanowiącej o tym, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13;
2. przepisów postępowania art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. – wobec braku uwzględnienia skargi i uchylenia skarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia (cyt.) "przez Sąd orzekający w sprawie" - w stopniu, mającym istotny wpływ na wynik sprawy - takich przepisów prawa procesowego jak:
- art. 6 k.p.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nie uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13
- art. 156 § 2 k. p. a. - poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji brak rozstrzygnięcia, czy nastąpił znaczny upływ czasu od czasu wydania decyzji, co wyklucza stwierdzenie jej nieważności
- art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. - poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13
- art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. - poprzez nie wyczerpujące i niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie, w szczególności zaś poprzez niepodjęcie wszelkich czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący Prezydent Miasta [...] wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.
Ponadto oświadczył, że na podstawie art. 176 §2 p.p.s.a zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W piśmie procesowym z dnia 14 sierpnia 2018 r. [...] w [...] przychylił się do stanowiska zawartego w skardze kasacyjnej Skarbu Państwa i Gminy Miejskiej [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej ( w tym wypadku skarg kasacyjnych) biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w obu skargach kasacyjnych.
Zostały one oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 oraz 2 p.p.s.a. i okazały się nieuzasadnione. Dodać też trzeba, że wbrew stanowisku autorów skarg kasacyjnych, przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak również pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, uregulowane w art. 156 § 2 k.p.a. miały charakter materialnoprawny a zatem przepisy te mogły być w tym przypadku naruszone jedynie poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ( art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).
Wprawdzie też obie skargi kasacyjne zawierały szereg zarzutów opartych na różnych przepisach ustawowych i konstytucyjnych, tym niemniej biorąc pod uwagę towarzyszącą im argumentację, były one ze sobą ściśle powiązane a to uzasadniało ich łączne rozpoznanie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, wyjaśnić należy, że art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. ma jedynie charakter ustrojowy. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżących, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Zważyć bowiem należy, że w/w przepis zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Nie ma zaś żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.
Oparcie natomiast w analizowanej sprawie wyroku na przepisie art. 151 p.p.s.a., a nie na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. lub art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uwarunkowane było jedynie oceną prawną, którą wyraził Sąd pierwszej instancji.
Niezasadny okazał się również zarzut w postaci istotnego naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 134 § 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). W rozpoznawanej natomiast sprawie Sąd Wojewódzki nie wykroczył poza jej granice a uzasadnienie zaskrżonego wyroku było wszechstronne. Zgodnie natomiast z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku sądu powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a elementy te zawiera zaskarżony wyrok. W szczególności nie można było więc twierdzić, że wydając zaskarżony wyrok, Sąd Wojewódzki nie dopatrzył, iż zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy [...]-[...] z dnia [...] września 1978 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia za odszkodowaniem nieruchomości oznaczonej jako działki o numerach: [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha (pkt 16) z obrębu [...] w jednostce ewidencyjnej [...] miasta [...], objętej Lwh [...], stanowiącej własność G. z P. B. i T.B., naruszała – i to w sposób istotny - przepisy procedury administracyjnej, takie jak: art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Istota sprawy była bowiem w analizowanym przypadku w pełni wyjaśniona a organ orzekał na podstawie obowiązujących – w dacie orzekania – przepisów prawa. W niniejszej sprawie sporne natomiast było to, czy dla jej rozstrzygnięcia miała znaczenie treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13).
Wyrok ten dotyczył przepisu art. 156 § 2 k.p.a., w myśl którego (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ i Sąd I instancji), nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1,3,4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. We wspomnianym zaś wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem bowiem Trybunału Konstytucyjnego, nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych nie stanowiła zasady konstytucyjnej a ograniczenie terminów zaskarżania prawomocnych decyzji administracyjnych było uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego. W związku z tym Trybunał wskazał na – wynikający z klauzuli zawartej w art. 2 Konstytucji RP - obowiązek ustawodawcy ukształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu – wraz z upływem czasu – stanu niepewności. W szczególności zaś, w pkt 10.1. uzasadnienia omawianego wyroku, Trybunał stwierdził (cyt.): " Ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie wskazane wyżej zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidziane w art. 2 Konstytucji.". W końcowej natomiast części uzasadnienia w/w wyroku (pkt 10.6) czytamy (cyt.): " Niniejszy wyrok zapadł w wyniku kontroli konstytucyjności przeprowadzonej w związku z pytaniem prawnym zadanym przez sąd w konkretnej sprawie. Wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 k.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy."
Jak z powyższego zatem wynika, skoro analizowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego ani nie powodował eliminacji z obrotu prawnego art. 156 § 2 k.p.a., ani też nie nadawał mu innego brzmienia a sam Trybunał Konstytucyjny, wyrok ten kierował do ustawodawcy (vide: pkt 10.1 oraz pkt 10.6 uzasadnienia wyroku), to – zdaniem składu orzekającego – prawidłowo przyjął Minister Infrastruktury i Budownictwa, że do czasu dokonania - zgodnych z tym wyrokiem - zmian legislacyjnych organ administracyjny nie miał podstaw prawnych do samodzielnego ustalenia terminu, po upływie którego niedopuszczalne będzie stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej a w szczególności, czy przewidziany w art. 156 § 2 k.p.a., dziesięcioletni termin, który (w brzmieniu w/w przepisu obowiązującym w dacie orzekania) ograniczał możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z powodów innych (niż rażące naruszenie prawa) jej wad prawnych, można uznać za "znaczny upływ czasu"- w rozumieniu uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
W ocenie składu orzekającego, wyjaśnienia zwłaszcza wymaga, że wprawdzie w dniu 16 sierpnia 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), która w art. 1 pkt 1 wprowadziła zmianę art. 156 § 2 k.p.a. w ten sposób, że otrzymał on brzmienie: "Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne", ale ponieważ ocena zasadności zarzutów kasacyjnych musiała być dokonywana przez Sąd Kasacyjny w odniesieniu do stanu prawnego istniejącego w dacie orzekania przez Sąd Wojewódzki, to nowelizacja ta – w realiach rozpoznawanej sprawy – nie miała znaczenia prawnego.
Zdaniem składu orzekającego, ewidentnym zaś dowodem świadczącym o tym, że ani organy, ani sąd administracyjny w ówcześnie obowiązującym stanie prawnym nie miały podstaw do samodzielnego określania terminu, który ograniczałby możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z powodu wady określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., była treść projektu w/w ustawy zmieniającej Kodeks postępowania administracyjnego zgłoszonego w dniu 25 marca 2021 r. przez wnioskodawcę – Komisję Sejmową (IX.1090). W projekcie tym bowiem wnioskodawca nowelizacji proponował, aby do art.156 k.p.a. dodać § 3 w brzmieniu: "Nie stwierdza się nieważności decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat, a decyzja ta była podstawą nabycia prawa lub stwarza uzasadnione oczekiwanie nabycia prawa". Wprawdzie w ostatecznej wersji, a która stała się prawnie wiążącą ustawą, wspomniany termin określono na lat 10, ale skoro początkowo wnioskodawca nowelizacji proponował przyjęcie terminu 30 – letniego, to fakt ten dowodzi, iż kwestia długości owego terminu w odniesieniu do wad decyzji, określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nie była ani oczywista, ani z góry przesądzona. Przyjęcie więc przez organ w tym wypadku jakiegokolwiek terminu, który – jego zdaniem – świadczyłby o "znacznym upływie czasu" oznaczałoby w istocie rzeczy nie tyle dokonanie prokonstytucyjnej (jak przyjmuje to w skardze kasacyjnej Prezydent Miasta [...]) wykładni prawa a stanowienie prawa, do czego zaś ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny nie ma kompetencji.
Z tych zatem powodów skład orzekający, mając świadomość, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13) był czasem – jak podkreślają to skarżący kasacyjnie - w orzecznictwie odmiennie oceniany, uznał jednak, że zaskarżony wyrok nie został skutecznie podważony.
W przedmiotowej sprawie istotne było bowiem to, że - orzekając w ramach związania wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2002 r. (sygn. akt I SA 1711/00) - Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...]o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...]-[...] z dnia [...] września 1978 r. nr [...]orzekającej (w pozycji nr 16) o wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, stanowiącej działki nr [...]z obrębu [...], jedn. ewid. [...] miasta [...] obj. Lwh [...] a skarga, wniesiona przez [...] w [...] na decyzję Prezesa UMiRM, została prawomocnie oddalona, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2005 r. (sygn. akt I SA/Wa 2075/04). Wniosek zaś Prezydenta Gminy Miejskiej [...] o wznowienie postępowania zakończonego w/w decyzją Prezesa UMiRM z dnia [...] kwietnia 2003 r. został oparty na art.145a k.p.a. ze wskazaniem na omówiony wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13).
W rezultacie zatem, skoro – jak wyżej to wyjaśniono - wyrok wspomniany Trybunału Konstytucyjnego nie mógł być skuteczną podstawą do uchylenia, objętej wnioskiem wznowienionwym, decyzji Prezesa UMiRM, to wyrok Sądu Wojewódzkiego, oddalający skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji Prezesa UMiRM, nie naruszał prawa.
Okoliczność ta prowadzi zaś do wniosku, że zarówno zarzuty oparte na przepisach Konstytucyjnych (art. 2, 7, 8 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) jak i na art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 156 § 2 k.p.a. nie były usprawiedliwione. Przesądzenie przy tym – co do zasady - o fakcie, że w niniejszej sprawie organ był obowiązany stosować art. 156 § 2 k.p.a. w brzmieniu, przewidzianym ustawą (w jej wersji obowiązującej w dacie orzekania) czyni obowiązek szczegółowego odnoszenia się przez Sąd Kasacyjny do poszczególnych zarzutów kasacyjnych zbędnym. Dodać też trzeba, że zarzut oparty na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zawarty w skardze kasacyjnej wniesionej przez Stowarzyszenie) nie był przy tym w pełni zrozumiały. W niniejszej sprawie nie podlegała bowiem w ogóle badaniu kwestia, czy decyzja wywłaszczeniowa, którą przyznano odszkodowanie, wywołała (czy nie wywołała) nieodwracalny skutek prawny. Jak wyżej wspomniano, wniosek o wznowienie postępowania był oparty tylko na przepisie art. art.145a k.p.a., zgodnie z którym, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja ( § 1). W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ( ( § 2). Wyrok zaś Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r.( sygn. akt P 46/13) nie dotyczył kwestii, co należy rozumieć pod pojęciem skutku nieodwracalnego.
Biorąc zatem powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że obie skargi kasacyjne nie były usprawiedliwione i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło