VI SA/Wa 1731/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej M. B. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. M. B. pełniła funkcję biegłego sądowego z zakresu budownictwa - specjalność architektoniczna przy Sądzie [...] w [...] od stycznia 2015r. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. Prezes tego Sądu zwolnił biegłą z tej funkcji. Jako podstawę prawną decyzji wskazano § 6 ust. 2 rozporządzenia, jako faktyczną zaś - nieterminowe sporządzanie opinii. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że biegła wielokrotnie dopuściła się zwłoki w wydaniu opinii na zlecenie sądów okręgu [...], co skutkowało m.in. ponagleniami ze strony sądów i prezesów sądów (np. Prezesa Sądu Rejonowego w [...]), a także nakładaniem na nią kar grzywny. W jednej ze spraw zwrot akt przez biegłą nastąpił dopiero po złożeniu przez Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w tamtejszej Prokuraturze Rejonowej zawiadomienia o możliwości popełnienia przez M. B. przestępstwa z art. 274 Kodeksu karnego. W ocenie Prezesa, opisane zachowanie świadczy o braku odpowiedzialności i rzetelności biegłego, negatywnie wpływa na przebieg postępowań sądowych i może skutkować stwierdzeniem ich przewlekłości. Uzasadnia zatem decyzję o zwolnieniu M. B. z funkcji biegłego sądowego. W dniu 3 marca 2017 r. M. B. nadesłała drogą elektroniczną pismo datowane na dzień 22 lutego 2017 r., stanowiące "odpowiedź na pismo z dnia 10 lutego 2017 r. Zarządzeniem z dnia 29 marca 2017 r. potraktowano je jako odwołanie i pismem z dnia 29 marca 2017 r. (doręczonym odwołującej się dniu 4 kwietnia 2017r.) wezwano stronę do jego podpisania oraz do złożenia oryginału pisma z załącznikami. W dniu 11 kwietnia 2017 r. odwołująca się złożyła żądane przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] dokumenty, w tym podpisane pismo z 22 lutego 2017 r. Następnie, w dniu 14 marca 2017 r. złożyła pismo zatytułowane "Uzupełnienie odwołania". W złożonych pismach M. B. podniosła, że w latach 2015 - 2016 wydała 22 opinie w formie starannie opracowanych tomów. Wpływ na opóźnienia w ich sporządzaniu miał zbieg spraw osobistych w okresie czerwiec - październik 2016 r. W czerwcu przez 3 tygodnie przebywała w sanatorium, następnie zaś zmuszona była szybko sprzedać swój dom i zlikwidować pracownię architektoniczną, a następnie nabyć nowe mieszkanie w stanie deweloperskim i urządzić je. Była jednocześnie projektantem, kierownikiem budowy, inwestorem, dostawcą i częściowo fizycznym wykonawcą prac budowlanych w nowym mieszkaniu. Wymienione prace oraz przeprowadzka skutkowały bólami prawej ręki, utrudniającymi pisanie na komputerze. Ponadto, w styczniu 2017 r. uległa wypadkowi (upadek na oblodzonym chodniku) i przez trzy tygodnie nosiła gips na prawej ręce, zaś lekarz zalecił jej natychmiastową rehabilitację. Dodatkowym utrudnieniem w wykonywaniu obowiązków biegłego jest skomplikowany charakter opiniowanych spraw, konieczność kontaktów z uczestnikami postępowań, a także innymi podmiotami i instytucjami, czy też problemy z dokonaniem inwentaryzacji budynków. Decyzją z dnia [...] maja 2017r. nr. [...] Minister Sprawiedliwości, działając podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.; dalej: kpa) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133; dalej: rozporządzenie), po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., [...], w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego, orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia, prezes może zwolnić z funkcji biegłego sądowego z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli biegły nienależycie wykonuje powierzone mu czynności. Cytowana regulacja stanowi narzędzie pozwalające prezesowi na sprawowanie efektywnego nadzoru nad działalnością biegłych sądowych, umożliwiające zakończenie współpracy z osobami, które - z różnych względów - nie są w stanie podołać obowiązkom nakładanym przez organy zlecające wydanie opinii. Przyczynami nienależytego wykonywania obowiązków mogą być przy tym również zdarzenia i zjawiska niezawinione przez biegłego, jak np. stan jego zdrowia. Podejmując decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego, prezes powinien mieć na uwadze interes wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy nienależyte wykonywanie obowiązków uzasadnia zastosowanie wymienionej sankcji musi zatem uwzględniać okoliczność, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu, a jego działania lub zaniechania postrzegane są jako działania lub zaniechania szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości. Podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji stanowiła zwłoka w sporządzeniu przez M. B. opinii w sprawach prowadzonych przez Sąd Rejonowy w [...], Sąd Rejonowy dla [...], Sąd Rejonowego dla [...] oraz Sąd Rejonowy dla [...] Opóźnienia wyniosły po kilka miesięcy, np. w sprawie w sprawie Sądu Rejonowego dla [...], [..], ponad 8 miesięcy, w sprawach Sądu Rejonowego w [...] odpowiednio: ponad 4 i 6 miesięcy, przy czym w drugiej z wymienionych spraw zwrot akt nastąpił po interwencji Prokuratury Rejonowej w [...]. Biegła była wielokrotnie ponaglana do zwrotu akt (w tym także przez prezesów sądów), jak również karana grzywną. Część opóźnień wystąpiła jeszcze w 2015 r. (w sprawach Sądu Rejonowego w [...]- [...]). Minister podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż terminowe wykonywanie opinii na zlecenie organów procesowych stanowi podstawowy obowiązek biegłego sądowego. W opisanym stanie faktycznym niewątpliwie również jest, że odwołująca dopuściła się jego naruszenia, przy czym fakty powołane przez nią jako przyczyny opóźnień tylko częściowo usprawiedliwiają opisane uchybienia. Okoliczności takie jak skomplikowany charakter sprawy, konieczność kontaktów ze stronami postępowań czy innymi podmiotami i instytucjami oraz potrzeba dokonania oględzin nieruchomości co do zasady nie mogą być uznane za uzasadniające przekroczenie terminu do wydania opinii. Stanowią one bowiem nieodłączny element czynności biegłego sądowego z zakresu budownictwa. Umiejętność właściwej organizacji pracy, zapewniającej sprawną realizację zleconych zadań pomimo wymienionych utrudnień, jest niezbędnym warunkiem należytego pełnienia tej funkcji. Uznanie przytoczonych wyżej okoliczności za usprawiedliwienie powtarzających się przypadków przekroczenia terminu do wydania opinii oznaczałoby w istocie przyzwolenie na uchylające się kontroli organów procesowych wydłużanie terminów wykonania czynności przez biegłego, mogące prowadzić do przewlekłości postępowań sądowych czy przygotowawczych. Problemy zdrowotne czy sytuacja osobista wynikająca ze zmiany miejsca zamieszkania mogą natomiast stanowić okoliczność usprawiedliwiającą nieterminowość pracy biegłego. W przypadku jednak niemożności podołania powierzonym zadaniom z powodu nadmiaru pracy lub problemów osobistych odwołująca się winna była niezwłocznie poinformować organy procesowe o występujących przeszkodach i przewidywanym czasie ich trwania. Obowiązek taki, w odniesieniu do przerwy w czynnościach spowodowanej m.in. stanem zdrowia, nakłada na biegłych sądowych § 16 rozporządzenia. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 2, biegły jest obowiązany niezwłocznie powiadomić prezesa o zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Jak stanowi zaś ust. 2, jeżeli okoliczności wymienione w ust. 1 powstaną w czasie wykonywania przez biegłego czynności zleconej przez organ procesowy, biegły zawiadamia o nich ten organ; w odniesieniu do okoliczności wymienionych w ust. 1 pkt 2 zawiadomienia należy dokonać także wówczas, gdy przerwa nie przekracza 3 miesięcy. Tylko realizacja przez biegłego omawianej powinności pozwala na zaplanowanie i podjęcie przez sąd racjonalnej decyzji co do dalszego toku postępowania, w szczególności na wyznaczenie odpowiednio długiego terminu lub powołanie innego biegłego do wydania opinii. Nie ulega zaś wątpliwości, że odwołująca się nie dopełniła tego obowiązku. Świadczą o tym zarówno liczne ponaglenia wystosowane do biegłej przez sądy, jak i wymierzone biegłej kary grzywny. Organ wskazał, że z pisemnych wyjaśnień składanych przez odwołującą się wynika, że jej problemy zdrowotne i osobiste wystąpiły w połowie 2016 r., tymczasem rażące opóźnienia w sporządzaniu opinii występowały już w 2015 r. Wskazane wyżej uchybienia w realizacji obowiązków biegłego niewątpliwie uzasadniają decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego sądowego w oparciu o § 6 ust. 2 rozporządzenia, gdyż odwołująca się rażąco naruszyła obowiązki biegłego. Pismem z dnia 4 lipca 2017r. M. B. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błedną wykładnię przepisu § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwe i przyjęcie, że zwrot nienależycie wykonuje on swoje czynności obejmuje każde usprawiedliwione i niezawinione przez biegłego zdarzenia losowe, w tym stan jego zdrowia, skutkujące przedłużeniem terminu wykonania opinii; 2) naruszenia art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. w związku z § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych, poprzez całkowite pominiecie interesu skarżącej, nieuwzględnienie faktu, że skarżąca złożyła zwolnienie lekarskie, składała wyjaśnienia i informowała o problemach zdrowotnych i osobistych związanych ze zmianą mieszkania, potwierdzając to stosownymi dowodami, jak również brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podania przyczyny, dla której dowodom potwierdzającym te fakty odmówiono skuteczności w kontekście informacji składanej przez biegłego w trybie § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty i wskazała, że organ naruszył przepis § 6 ust. 2 rozporządzenia, poprzez błędne przyjęcie, iż znaczenie i rozumienie użytych w tym przepisie wyrazów nienależycie wykonuje on swoje czynności obejmuje sytuację faktyczną, jaka zaistniała w niniejszej sprawie. W szczególności zdaniem skarżącej nie można zgodzić się z uznaniem organu, że usprawiedliwione przyczyny nieterminowości sporządzenia opinii, stanowią o nierzetelności wykonywania przez biegłego powierzonych mu obowiązków w rozumieniu § 6 ust. 1 rozporządzenia. Podkreśliła, że organ nie kwestionuje faktu usprawiedliwienia przez skarżącą zarzucanej nieterminowości, a przyczyną odwołania z funkcji biegłego sądowego w istocie było niedopełnienie przez skarżącą obowiązku niezwłocznego poinformowania o problemach, które mogły skutkować uchybieniem terminu, co zostało wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.  Skarżąca wskazała, że przepis § 6 ust. 2 rozporządzenia, jako podstawę prawną zwolnienia z funkcji biegłego sądowego, statuuje nienależyte wykonywanie przez biegłego powierzonych mu czynności, czyli sporządzanie opinii. W pojęciu tym mieści się również nieterminowość wydawania opinii, jednak rozporządzenie przewiduje instytucję usprawiedliwienia braku możliwości wykonywania obowiązków przez biegłego. Takie usprawiedliwienie znosi zatem zawartą w tym przepisie przesłankę warunkująca i jednocześnie umożliwiającą zwolnienie z funkcji biegłego. Niekwestionowanym przez organ faktem jest. że skarżąca przedstawiła usprawiedliwienie opóźnień w przygotowaniu opinii i poparła to usprawiedliwienie stosownymi dowodami. Organ powinien przeanalizować i wyjaśnić powody nieuwzględnienia tych dowodów w kontekście dopełnienia obowiązków biegłego wynikających z § 16 rozporządzenia. Takiej analizy organ nie przeprowadził. Jest to tym bardziej istotne, że wskazywane przez organ uchybienie temu obowiązkowi, skutkowało dla skarżącej zwolnieniem z funkcji biegłego sądowego. Skarżąca wskazała, że w okresie około 2,5 roku sprawowania funkcji biegłego sadowego wykonała 29 opinii i 14 uzupełnień opinii, w sposób niezwykle rzetelny. Opinie sporządzane przez skarżącą są obszerne i sięgające do 200 stron, są wyczerpujące, oparte na szerokiej analizie stanów faktycznych i prawnych. Poza częścią opisową, opinie te zawierają szereg rysunków i dużą i ilość kolorowych zdjęć. Skarżąca poświęca tym opiniom bardzo dużo uwagi i pracy, współpracując również z właściwymi organami administracyjnym. Jak stwierdził organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podejmując decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego, Prezes Sądu Okręgowego w [...] powinien mieć na uwadze interes wymiaru sprawiedliwości, natomiast przyczynami nienależytego wykonywania obowiązków mogą być zdarzenia i zjawiska niezawinione przez biegłego. Mając jednak na uwadze, że zdarzenia te zostały usprawiedliwione przez skarżącą, przedkładając interes społeczny nad indywidualnym interesem skarżącej, organ naruszył zasadę postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 7 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekające w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle wyżej wskazanych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 15, poz. 133) - stanowiącym podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia - prezes może zwolnić biegłego z ważnych powodów, a w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie Prezes Sądu Okręgowego w [...] podjął decyzję o zwolnieniu skarżącej z funkcji biegłego z uwagi na nienależyte wykonywanie obowiązków biegłej sądowej. Jest to niewątpliwie przesłanka o charakterze ocennym, stąd rzeczą Sądu było rozważenie, czy rozstrzygnięcie organu administracji nie nosiło cech dowolności, przekroczenia granic uznania administracyjnego i czy zostało należycie uzasadnione przy uwzględnieniu zarówno interesu strony, jak i interesu społecznego. Organy obu instancji wskazały na nieterminowe wykonanie opinii w wymienionych w zaskarżonej decyzji sprawach i nieinformowania sądu o niedochowaniu zakreślonych przez sąd terminów. Organ odwoławczy ocenił, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku wynikającego z § 16 ust. 2 rozporządzenia we wszystkich przypadkach opóźnień, co stanowiło podstawę do utrzymania wydanej decyzji organu I instancji. O ile skarżąca nie kwestionuje nieterminowości sporządzania wskazanych w decyzji opinii, to zauważa że wywiązywała się z obowiązku wynikającego z § 16 ust. 2 rozporządzenia, albowiem informowała Prezesa SO w [...] m.in. o wyjeździe do sanatorium, a w piśmie z 16 sierpnia 2016 r. wyjaśniła przyczyny powstałych opóźnień w sporządzaniu opinii. W pierwszym rzędzie Sąd podziela pogląd organów obu instancji co do uznania biegłego sądowego za organ pomocniczy sądu i obowiązku realizacji zleconych przez sąd zadań w pierwszej kolejności, tzn. w terminie określonym przez sąd w danej sprawie. Zasadą bowiem jest, że czynności biegłego, jego zachowanie nie mogą w sposób nieuzasadniony powodować przewlekłości postępowania sądowego. Dlatego rację należy przyznać organom co do tego, że przy realizacji opinii sądowej, licząc się z ryzykiem upływu terminu biegła powinna każdorazowo i odpowiednio wcześnie informować o niemożliwości wydania ekspertyzy w zakreślonym terminie, nie czekając na ponaglanie sądu do zwrotu akt (§ 16 ust. 2 rozporządzenia). Sąd zauważa jednocześnie, że nienależyte wykonywanie czynności przez biegłego sądowego dające podstawę do jego zwolnienia z tej funkcji na podstawie § 6 ust. 2 ww. rozporządzenia, powinno odwoływać się do działalności biegłego jako osoby zaufania publicznego, w tym nie chodzi tu wyłącznie o nieterminowe sporządzanie opinii, ale o całokształt działalności biegłego, jego zachowanie, stosunek do stron, wizerunek, opanowanie, dyspozycyjność wobec organów i sądów, jak też brak utraty posiadanych kwalifikacji zawodowych. Biegli nie są nieusuwalni, ale również podlegają ocenie (nadzorowi) prezesów sądów, a jedynie nadzór ten nie może obejmować meritum ich opinii. Bezsporne jest, że skarżąca posiada odpowiednie wykształcenie i doświadczenie zawodowe w dziedzinie w której powołana została jako biegły sądowy. Wyjaśniła, że w okresie około 2,5 roku sprawowania funkcji biegłego sądowego wykonała 29 opinii i 14 uzupełnień opinii, w sposób niezwykle rzetelny. Opinie sporządzane przez skarżącą są obszerne i sięgają do 200 stron, są wyczerpujące, oparte na szerokiej analizie stanów faktycznych i prawnych. Poza częścią opisową, opinie te zawierają szereg rysunków i dużą i ilość kolorowych zdjęć. Skarżąca poświęca tym opiniom bardzo dużo uwagi i pracy, współpracując również z właściwymi organami administracyjnym. Skarżąca wyjaśniła ponadto na rozprawie przed WSA w dniu 13 lutego 2018r., że pomimo wydania decyzji o zwolnieniu jej z funkcji biegłego, sądy nadal zwracają się od niej o wydanie kolejnych opinii, z czego można wyprowadzić wniosek, że jest dobrym biegłym. Dlatego też niezależnie od stwierdzonych bezspornie uchybień, organ odwoławczy zobowiązany był dokonać oceny całokształtu pracy skarżącej jako biegłego, posiadanych kwalifikacji zawodowych i przydatności sporządzanych opinii do zakończenia postępowań sądowych. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. Rolą sądu administracyjnego nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych za organy administracji publicznej (w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy). To organ winien bowiem dokonać wyczerpującego zebrania i przeanalizowania materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania wszystkich istotnych ustaleń faktycznych danej sprawy. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Tylko wyczerpujące i prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne może stanowić przedmiot kontroli legalności danej decyzji przez Sąd. Dlatego też Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 p.p.s.a., Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 697 zł, obejmującą kwotę wpisu sądowego w wysokości 200 zł, kwotę 480 tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Dz.U.2015.1804 ze zm.) oraz kwotę 17 zł poniesioną tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.