II SA/Wa 1356/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk (spr.), Janusz Walawski, Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi S. R. na czynność Wójta Gminy L. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zorganizowania dowozu do szkoły oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. S. R. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o zapewnienie dowozu do szkoły lub zwrotu kosztów dojazdu jej dziecku J. R. w roku szkolnym 2017/2018. Podała, że jej córka jest uczniem klasy II Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. [...] w [...]. Wskazała, że obecnie jej córka będzie uczęszczać do szkoły "[...]" Niepubliczna szkoła podstawowa w [...] na podstawie orzeczenia nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego. Wnioskodawczyni wskazała, że szkoła ta jest w stanie zapewnić jej dziecku kształcenie w rozszerzonym zakresie zajęć terapeutycznych i rehabilitacyjnych, czego, jak wskazała, nie mogła zapewnić obecna szkoła. Podała, że zależy jej na dobru dziecka i chciałaby, aby dziecko uczęszczało do tej szkoły. Wskazała, że odległość z domu do szkoły wynosi 40 km. Wójt Gminy [...] pismem z dnia [...] lipca 2017 r. [...] w odpowiedzi poinformował, że nie ma możliwości dowozu dziecka do placówki "[...]" Niepubliczna Szkoła Podstawowa w [...]. Podał, że Gmina [...] na podstawie art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty od września 2016 r. zapewnia dowóz dziecka wnioskodawczyni do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w [...], zgodnie ze skierowaniem przez Urząd Marszałkowski Województwa [...] w [...]. Wskazał, że na podstawie orzeczenia nr [...] Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...] spełnia warunki nauki dla jej dziecka. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. S. R. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa. W uzasadnieniu wskazała, że dziecko posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz z powodu niepełnosprawności sprzężonych: słabowidzenie, słabosłyszenie, niepełnosprawność ruchową. Podniosła, że jako rodzic zdecydowała się na przeniesienie dziecka z nowym rokiem szkolnym 2017/2018 do Szkoły w [...] ponieważ uważa, że organizacja dowozu i warunki edukacji w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w [...] nie zapewniają optymalnego wsparcia w edukacji i rehabilitacji mojego dziecka. Podała, że odczuwalnym problemem zarówno dla dziecka i dla niej są warunki dojazdu do Szkoły. Gmina zorganizowała dojazd do Ośrodka już o godzinie 6.30 na zajęcia rozpoczynające się od godziny 8.00. Dziecko kończyło zajęcia: w poniedziałek o godzinie 13.15 - zorganizowany przez gminę powrót do domu o godzinie 17.00; wtorek i czwartek - koniec zajęć o 12.05, powrót do domu o 1730; środa - koniec zajęć o 12.25, powrót do domu o 1530; piątek -koniec zajęć o 11.15, powrót do domu o 16.20. Dziecko przebywało od 2 do 4 godzin na świetlicy, przy tym stan zdrowia dziecka nie pozwala na tak długi pobyt poza domem - cztery dni ponad lub niemal 10 godzin (załączyła zaświadczenie lekarskie). Poza tym dziecko ma dodatkowo zajęcia usprawniające/rehabilitację w domu. Późny powrót dziecka do domu oraz ich zmęczenie utrudniało/uniemożliwiało realizację powyższych zajęć w domu. Podniosła, że z uwagi na to, iż Wójt Gminy [...] nie zgodził się na o organizację dowozu dzieci do ich domów tuż lub krótko po zajęciach - dowoziła dzieci (prywatnie) wraz z innymi rodzicami, nie otrzymując zwrotu kosztów dojazdu z Gminy. Wskazała też, że wybór miejsca edukacji nie stanowi uprawnienia gminy. W sytuacji, gdy Gmina nie ma możliwości dowozu dziecka do ww. szkoły wniosła o rozważenie możliwości zwrotu kosztów przejazdu ucznia – na zasadzie umowy z Wójtem. Wójt Gminy [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. podtrzymał swoje stanowisko o odmowie zorganizowania dowozu do szkoły w [...]. Podał, że Gmina [...] na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe od 1 września 2017 r. zapewni dowóz jej dziecka do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w [...]. Z uwagi na zorganizowanie dowozu dziecka do szkoły w [...], Gmina nie będzie dokonywać zwrotu kosztów dojazdu do placówki w [...]. Podał, że Ośrodek w [...] jest placówką szkolno-wychowawczą dla dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi i spełnia warunki zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. S. R., reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia 14 sierpnia 2017 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na czynność Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2017 r. [...] w przedmiocie odmowy zorganizowania dowozu dla córki J. R. do szkoły "[...]" Niepublicznej Szkoły Podstawowej w [...]. Pełnomocnik zaskarżonej czynności zarzucił naruszenie: - przepisu art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty poprzez błędną jego interpretację i niezastosowanie, co skutkowało niezasadną odmową organu zorganizowania dowozu dziecka do szkoły pomimo obowiązku ustawowego ciążącego na gminie w tym zakresie, - przepisu art. 39 ust. 4 pkt. 2 i 3 ustawy Prawo oświatowe poprzez błędną ich interpretację i niezastosowanie, co skutkowało niezapewnieniem przez organ gminy bezpłatnego transportu i opieki dla dziecka skarżącej w czasie przewozu do szkoły, brakiem wyrażenia zgody na zwrot kosztów przejazdu ucznia w sytuacji, gdy do szkoły dziecko dowożą rodzice, pominięcia istnienia ustawowego obowiązku gminy w tym zakresie. Pełnomocnik wniósł o stwierdzenie bezskuteczności wymienionej czynności, zobowiązanie organu administracji do organizacji dowozu dziecka do placówki w [...] bądź zawarcia ze skarżącą umowy w zakresie zwrotu kosztów dowozu dziecka wraz z opiekunem, na podstawie przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a., wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu skargi na okoliczności z nich wynikające, powołując się na art. 106 § 3 P.p.s.a., wniósł o zwrócenie się do Wójta Gminy [...] o udzielenie informacji oraz przedstawienie dokumentacji dotyczącej zwrotu rodzicom kosztów dowozu dzieci z m. [...] do Niepublicznej Szkoły Podstawowej (specjalnej) w [...], gm. [...], a następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzyskanych w ten sposób informacji / dokumentów na okoliczności nieuzasadnionego różnicowania sytuacji dzieci niepełnosprawnych przez organ, na podstawie przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do niniejszej skargi na okoliczności z nich wynikające, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że z uwagi na zespół wad wrodzonych, zaburzenia rozwoju ruchowego, słuchu, wzroku i mowy kształcenie specjalne jest dla J. R. najkorzystniejszą formą nauczania i wychowania. Dostosowanie tempa pracy, treści oraz stosowanych metod i form oraz adaptacja otoczenia pomocy dydaktycznych ze względu na złożone niepełnosprawności, powoli pozwala dziewczynce na rozbudzanie aktywności w poszczególnych sferach rozwojowych zgodnie z jej aktualnymi potrzebami i możliwościami, zapewniając tym samym właściwe bezpieczeństwo. Powołał się na orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Podał, że początkowo J. R. uczęszczała do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w [...], do którego Wójt Gminy [...] zapewniał bezpłatny dowóz dzieci niepełnosprawnych. Jednak w roku szkolnym 2017/2018 rodzice zdecydowali się przenieść J. R. do szkoły "[...]" Niepublicznej Szkoły Podstawowej w [...], która posiada uprawnienia szkoły publicznej. Powodem przeniesienia dziecka do innej placówki była organizacja dowozu oraz warunki edukacji w placówce w [...]. Panujące w placówce warunki nie zapewniały optymalnego wsparcia w edukacji i rehabilitacji J. R. - klasy liczyły aż po 6 osób, na które przypadał 1 nauczyciel orz 1 opiekun, zaś zajęcia z logopedii i rehabilitacji zapewniane były dzieciom przez jedynie 1 h w tygodniu. Kwestię problematyczną stanowiły także dojazdy. Gmina [...] organizowała wyjazd do szkoły już o godz. 06.30 rano podczas, gdy zajęcia w placówce rozpoczynały się dopiero o godz. 08.00. Ponadto, dziecko kończyło zajęcia: w poniedziałek 13.15 zaś zorganizowany przez Gminę powrót do domu odbywał się o godz. 17.00. wtorek i czwartek - koniec zajęć o godz. 12.05, zaś powrót do domu o godz. 17.00, środka - koniec zajęć o godz. 12.25, zaś powrót do domu o godz. 15.30, piątek - koniec zajęć o godz. 11.15, zaś powrót do domu o godz. 16.20. Dziecko przebywało od 2 do 4 godzin dziennie na świetlicy, przy czym stan zdrowia dziecka nie pozwala na tak długi pobyt dziecka poza domem - cztery dni ponad lub niemal 10 h. Co więcej, J. R. odbywa także zajęcia usprawniające (rehabilitację) w domu. Późne powroty dziecka do domu oraz towarzyszące im zmęczenie dziecka utrudniało, a często także uniemożliwiało realizację zajęć rehabilitacyjnych w domu. Powołał się na zaświadczenie lekarskie. W obecnej placówce J. R. ma dostęp do edukacji celowej i ukierunkowanej na kompensację potrzeb rozwojowych. Znaczącym aspektem jest też liczebność dzieci w klasach - zaledwie od 3 do 4 osób, zaś na 1 dziecko przypada 1 opiekun. Opieka jest zapewniona na najwyższym poziomie, stosownie do indywidualnych potrzeb dziecka. Powołał się na pismo z dnia [...].06.2017r. Wskazał, że skarżąca poszukiwała pomocy także w Kuratorium Oświaty w [...] Delegaturze w [...], jednak nie przyniosło to rezultatu. Przywołał pismo z dnia [...].07.2017r. Pełnomocnik wskazał, że wybór sposobu dowożenia dzieci nie należy do gminy, ale do rodziców. To oni bowiem decydują, jak obowiązek dowożenia dzieci będzie przez gminę realizowany. Oczywiście może dojść do sytuacji, że gmina zapewni dowożenie, na wniosek rodziców, a następnie rodzice zdecydują się na dowożenie we własnym zakresie. Wójt Gminy [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że córka skarżącej J. R. posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. wydane na podstawie art.71b ust.3 ustawy o systemie oświaty, którego odpowiednikiem od dnia 1 września 2017 r. jest przepis art. 127 ust.10 ustawy Prawo oświatowe. W powyższym orzeczeniu zespół orzekający Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w [...] nie wskazał placówki, w której ma odbywać się kształcenie specjalne i jego formy (brak pkt. 1). Przepis art. 39 ust.4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe stanowi, iż obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art.127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej. To właśnie przepis art.39 ust.4 pkt 1 i 3 (a nie pkt 2 jak wskazuje pełnomocnik skarżącej) stanowi prawną podstawę obowiązku gminy w zakresie dowozu dziecka skarżącej do szkoły. Gmina, kierując się zaleceniami wynikającymi z powołanego wyżej orzeczenia zapewnia bezpłatny dowóz dziecka skarżącej do najbliżej położonej specjalnej szkoły podstawowej znajdującej się w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w [...] wypełniając tym samym obowiązek, o którym mowa w cytowanym wyżej przepisie. Organ podał, że jak przyznaje sama skarżąca odległość z miejscowości [...] do Ośrodka w [...] wynosi ok. 28,7 km do [...] zaś 38 km. Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...] posiada warunki (techniczne i merytoryczne) umożliwiające realizację w pełnym zakresie zaleceń zawartych w powołanym wyżej orzeczeniu dostosowane do zdolności psychofizycznych dziecka skarżącej. Zapewnia, podobnie jak "[...]", w [...] dostęp dziecka do wielu form kształcenia i rehabilitację. W zakresie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych funkcjonują w Ośrodku dwa zespoły rewalidacyjno-wychowawcze (3-4 osobowe). W ramach tych zespołów dzieci korzystają z zajęć opiekuńczo-wychowawczych oraz z szeregu zajęć dodatkowych takich jak zajęcia z logopedą, psychologiem, rehabilitantem, dogoterapeutą. Ośrodek prowadzi ponadto zajęcia na własnym basenie. Dla każdego uczestnika zespołu opracowuje się indywidualny program zajęć opracowany na dany rok szkolny. W tworzeniu programu biorą udział nauczyciele prowadzący we współpracy z psychologiem, dodatkowo w zależności od potrzeb specjaliści pracujący w placówce. Program zawiera cele realizowanych zajęć, metody i formy pracy z uczestnikiem, zakres współpracy z rodzicami uczestnika zajęć. Podlega modyfikacji w zależności od potrzeb. Wójt stwierdził, iż Gmina [...] realizuje obowiązek wynikający z przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 i 3 ustawy Prawo oświatowe oferując dzieciom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 tego aktu prawnego bezpłatny dowóz do najbliżej położonej szkoły specjalnej (Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...]) oferującej warunki w pełni odpowiadające zaleceniom wynikającym z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dostosowane do zdolności psychofizycznych dziecka. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 15 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z opinii pedagogicznej z dnia [...] stycznia 2018 r. sporządzonej przez [...], do której aktualnie uczęszcza córka skarżącej na okoliczność postępów w rozwoju córki skarżącej w szkole. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie uwzględnił wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącą, o których mowa w skardze oraz wniosku zgłoszonego na rozprawie. Część dokumentów, o których mowa w skardze, stanowi akta administracyjne (orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, zaświadczenie lekarskie). Sąd bierze je zatem pod uwagę z urzędu. W sprawie nie wystąpiły przy tym istotne wątpliwości, o których mowa w powołanym przepisie, wymagające wyjaśnienia na podstawie pozostałych wnioskowanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona czynność Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy zorganizowania dowozu córki skarżącej do "[...]" Niepublicznej Szkoły Podstawowej w [...] nie narusza prawa. Zgodnie z art. 17 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2016 r., po. 1943 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej czynności, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21. roku życia. Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy [...] od września 2016 r. zapewnia córce skarżącej bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, tj. do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w [...]. Organ w piśmie z dnia [...] lipca 2017 r. wskazał, że ten Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy spełnia warunki nauki dla dziecka wnioskodawczyni na podstawie orzeczenia nr [...]. W odpowiedzi na skargę organ stanowisko to podtrzymał wskazując przy tym, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...] posiada warunki techniczne i merytoryczne umożliwiające realizację w pełnym zakresie zaleceń zawartych w powołanym wyżej orzeczeniu dostosowane do zdolności psychofizycznych dziecka skarżącej. Zapewnia, podobnie jak "[...]", w [...] dostęp dziecka do wielu form kształcenia i rehabilitację. W zakresie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych funkcjonują w Ośrodku dwa zespoły rewalidacyjno-wychowawcze (3-4 osobowe). W ramach tych zespołów dzieci korzystają z zajęć opiekuńczo-wychowawczych oraz z szeregu zajęć dodatkowych takich jak zajęcia z logopedą, psychologiem, rehabilitantem, dogoterapeutą. Ośrodek prowadzi ponadto zajęcia na własnym basenie. Dla każdego uczestnika zespołu opracowuje się indywidualny program zajęć opracowany na dany rok szkolny. W tworzeniu programu biorą udział nauczyciele prowadzący we współpracy z psychologiem, dodatkowo w zależności od potrzeb specjaliści pracujący w placówce. Program zawiera cele realizowanych zajęć, metody i formy pracy z uczestnikiem, zakres współpracy z rodzicami uczestnika zajęć. Podlega modyfikacji w zależności od potrzeb. W sytuacji, gdy Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...] oferuje warunki w pełni odpowiadające zaleceniom wynikającym z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dostosowane do zdolności psychofizycznych dziecka skarżącej, czego w istocie skarżąca nie kwestionowała, a przy tym jest to najbliższa szkoła podstawowa (odległość około 28,7 km.), to brak było podstaw, aby stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności Wójta. Z akt sprawy wynika, że córka skarżącej uczęszczała do szkoły w [...], była tam dowożona przez Gminę i miała opiekę w czasie przewozu, jak wymaga tego art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty. Problemem zasadniczym, jak wynika ze skargi, który spowodował, że dziecko przeniesione zostało przez rodziców do szkoły w [...] (odległość około 38 km) były w istocie kwestie dotyczące godzin, w jakich odbywał się zorganizowany przez Gminę transport dziecka do szkoły i jego powrót. Wskutek przyjętych przez Gminę godzin dowozu dziecka do szkoły a następnie do domu, czas przebywania dziecka w szkole znacznie się wydłużał, jak podaje skarżąca. Dziecko przebywało w szkole dłużej niż trwały zajęcia, co powodowało jego zmęczenie. Skarżąca wskazała, że Wójt odmówił zgody na organizację dowozu grupy dzieci ze szkoły w [...] do ich domów tuż po zajęciach lub krótko po nich. Skarżąca podała też, że dowoziła córkę we własnym zakresie do szkoły w [...] "bez jakiejkolwiek refundacji kosztów z tego tytułu". Okoliczności te nie stanowią jednakże podstawy do stwierdzenia bezskuteczności czynności Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2017 r. Także okoliczność, że opieka w szkole w [...], jak podaje skarżąca, jest zapewniona na najwyższym poziomie, nie stanowi sama w sobie – w sytuacji, gdy szkołaq w [...] spełnia wymogi orzeczenia nr [...], pozwala realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu i jest najbliższą szkołą – podstawy do uznania, że na Wójcie spoczywa obowiązek zapewnienia dowozu dziecka skarżącej do dalej położonej szkoły, tj. szkoły w [...]. Odnosząc się do treści skargi Sąd wskazuje, że w czasie, gdy podjęta została zaskarżona czynność Wójta nie obowiązywał jeszcze przepis art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 59 ze zm.). Organ nie mógł go zatem naruszyć. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że przepis art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe jest odpowiednikiem zastosowanego przez organ w tej sprawie art. 17 ust. 3a (pkt 1) ustawy o systemie oświaty, który nie został naruszony. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze, wraz z żądaniem stwierdzenia bezskuteczności czynności Wójta, żądania zobowiązania Wójta do zawarcia ze skarżącą "umowy w zakresie kosztów dowozu dziecka wraz z opiekunem", Sąd wskazuje, że kwestia zwrotu kosztów przejazdu nie była przedmiotem pisma Wójta z dnia [...] lipca 2017 r. i nie jest przedmiotem kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w niniejszej sprawie. Zagadnienie dotyczące zawarcia umowy cywilnoprawnej nie należy do spraw podlegających kognicji sądu administracyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1849/16 (orzeczenia.nsa.gov.pl), warunki umowy i negocjowanie treści leżą w gestii stron umowy, a wynikłe stąd spory podlegają kompetencji sądów cywilnych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w wyroku.