II SA/Po 795/17

Dnia 22 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 roku Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2017 roku Nr [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] stycznia 2017 roku Nr [...] Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania A. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (zwanego dalej "Prezydent") z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. G. wypłacone za okres od [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane (pkt 1 decyzji) oraz orzekającej o zwrocie świadczenia wychowawczego na dziecko M. G. w kwocie [...]zł, wypłaconych za okres od [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń wychowawczych do dnia spłaty (pkt 2 decyzji). Powyższe rozstrzygnięcie wydano w następujących okolicznościach. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Prezydent przyznał A. G. świadczenie wychowawcze na dzieci: O. S. w kwocie [...]zł na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. i M. G. w kwocie [...]zł na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 marca 2017 r., a w okresie od dnia [...] kwietnia 2017 r. do dnia [...] kwietnia 2017 r. w kwocie [...]zł. Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] Prezydent uchylił własną decyzję z dnia [...] maja 2016 r. w części dotyczącej świadczenia wychowawczego na syna M. G., odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na M. G. decyzją oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], Prezydent orzekł o uznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko M. G. w kwocie [...]zł miesięcznie wypłacone za okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Jednocześnie orzekł o zwrocie świadczenia wychowawczego na M. G. w kwocie [...]zł wypłaconego za okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. plus ustawowe odsetki za opóźnienie naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń wychowawczych do dnia spłaty. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ przytoczył treść art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.) zgodnie z którym pod pojęciem rodziny rozumie się następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Jak podkreślił organ I instancji, jest on w posiadaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 20 czerwca 2016 r. ustalającego, że opiekę nad małoletnim synem M. G. sprawuje jego ojciec. Ponadto postanowieniem Sądu Rejonowego w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich Sygn. akt III [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. władza rodzicielska nad małoletnim M. G. została powierzona ojcu. W dniu [...] lutego 2017 r. do Biura Świadczeń Rodzinnych wpłynęło pismo A. G., że kwotę świadczenia wychowawczego, które otrzymała na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2016 r. w całości przekazała synowi. Natomiast ojciec dziecka K. G. w dniu [...] lutego 2017 r. oświadczył; że matka nie przekazała żadnych kwot świadczenia wychowawczego zarówno ojcu dziecka jak i synowi M. . W związku z powyższym organ uznał, że świadczenie wychowawcze pobrane na syna [...] w okresie od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie z art. 25 ust. 1 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu). Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. G. podnosząc, że syn przebywał u ojca, ale był pod jej opieką. Odwołująca podkreśliła, że pieniądze w całości przeznaczyła na 18-te urodziny syna i wycieczkę zagraniczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając przedmiotową sprawę wskazało, że na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, rodzic może uwzględnić dziecko w składzie rodziny jedynie, gdy łącznie spełnione zostaną dwie przesłanki - pozostawania dziecka na utrzymaniu rodzica oraz wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem. Ponieważ A. G. nie kwestionuje faktu zamieszkiwania syna [...] u jego ojca, w ocenie Kolegium nie było podstaw do stwierdzenia, że w sprawie występuje opieka naprzemienna, gdy dziecko stale zamieszkuje z jednym rodziców, a odwołująca ma ustalone prawo do kontaktów dokumentów synem. Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że M. G. zamieszkuje z ojcem K. G.. Ojciec dziecka w dniu [...] lutego 2017 r., świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczył, że zarówno on jak syn M. nie otrzymali od A. G. żadnych pieniędzy pochodzących z pobranego przez nią świadczenia 500 + wypłaconego jej na utrzymanie syna [...]. Zdaniem Kolegium organ I instancji dokonał rzeczowej i logicznej oceny materiału dowodowego dającego podstawę do wydania rozstrzygnięcia. W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. G. podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl natomiast art. 5 ust. 1-3 powyższej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Legalna definicja "rodziny" została natomiast unormowana w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis powyższy wskazywał, że pod pojęciem rodziny ustawodawca rozumie następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Równocześnie, stosownie do treści art. 4 ust. 2 i 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Należy mieć przy tym również na uwadze, że stosownie do treści art. 22 ustawy w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W świetle wskazanych regulacji prawnych nie może budzić wątpliwości, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem lub każdy z rodziców w sytuacji opieki naprzemiennej adekwatnie do liczby dni opieki. Na gruncie tych przepisów nie jest oczywiście wykluczone, że taka faktyczna opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez oboje rodziców, wtedy o uprawnieniu rodzica zadecyduje data złożenia wniosku. Równocześnie, co warte podkreślenia, ustalenia osoby lub osób sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że podstawą zobowiązania skarżącej do zwrotu wypłaconego świadczenia było przyjęcie, że w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] czerwca 2016 r. stwierdzono, że opiekę nad małoletnim synem M. G. sprawuje jego ojciec. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich Sygn. akt I. 16 z dnia [...] grudnia 2016 r., zgodnie z którym władza rodzicielska nad małoletnim M. G. została powierzona ojcu. W świetle wyjaśnień zarówno skarżącej, jak i oświadczeń ojca dziecka, nie może budzić wątpliwości, że M. G. przebywa obecnie u ojca – a więc jest to rodzic, który faktycznie sprawował (aż do momentu uzyskania przez M. G. pełnoletniości) nad nim opiekę. Uwadze organu uszło jednak, że opieka powyższa rozpoczęła się dopiero z dniem [...] maja 2016 r., gdyż sam ojciec K. G. w pozwie z dnia [...] maja 2016 r. wskazał, że "małoletni zamieszkał z nim [...] maja 2016 r.". Za wadliwe uznać należało tym samym przyjęcie, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje skarżącej, gdyż w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] maja 2016 r. Brak jest bowiem dowodów wskazujących, aby M. G. nie znajdował się wówczas pod faktyczną opieką skarżącej. Wniosku, dotyczącego niemożności przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego nie można wyciągnąć również z postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich Sygn. akt [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., gdyż władza rodzicielska nad małoletnim została przeniesiona na ojca dopiero w dacie uprawomocnienia się powyższego postanowienia. Tym samym za wadliwe uznać należało decyzje: Prezydenta z dnia 19 stycznia 2017 r., nr [...], mocą której uchylono decyzję z dnia [...] maja 2016 r. w części dotyczącej świadczenia wychowawczego oraz o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na M. G., decyzje Prezydenta z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. G. wypłacone za okres od [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] lutego 2017 r. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. art. 135 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.