II SA/Ol 49/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależne pobrane oraz ich zwrotu postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. Skarżąc decyzję uznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązującą do ich zwrotu, B.G. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazała, iż znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji. Jest matką samotnie wychowującą dziecko (15 l.) zmagające się z ciężkim przebiegiem atopowego zapalenia skóry. Pracuje za najniższą krajową - 1459 zł. Alimentów nie pobiera, ojciec nie płaci, a z Funduszu ma odmowę. Musi się zapożyczyć, żeby dalej żyć. Jak wynika nadto z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, rodzina nie posiada majątku. "Miesięczne wydatki wynoszą: czynsz najmu - 1000 zł, media - 250 zł, leki - 250 zł, życie - 600 zł" (wg. informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został złożony równolegle w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 51/18 wydatki te to: "czynsz najmu - 1000 zł, spłata kredytu - 400 zł, inne media - 100 zł"). Skarżąca została wezwana do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) oświadczenia a) wyjaśniającego zaznaczone rozbieżności w zakresie informacji o stałych wydatkach, b) wskazującego, od kiedy w jej budżecie domowym występuje deficyt w takiej skali i z jakich źródeł jest pokrywany (zastrzeżono, iż należy wskazać, jakie są to kwoty w skali miesiąca oraz od kogo i na jakich warunkach są otrzymywane), c) podającego datę zaciągnięcia i przeznaczenie kredytu, jego wysokość i okres spłaty, a także aktualny stan zadłużenia; 2) wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych - za grudzień 2017 r. i styczeń 2018 r., 3) dowodów uiszczenia w styczniu 2018 r. czynszu najmu, opłat za media, raty kredytowej i wydatków na leki (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego). W odpowiedzi skarżąca stwierdziła, iż: ad 1 a) rozbieżności "w treści formularzy w rubrykach nr 11 wynikają z faktu, że w wysłanych formularzach nie podała(-) swoich wszystkich wydatków. Nie wiedziała(-), że we wszystkich formularzach mu(-si) podać identyczne wydatki" /k.25/; ad 1 b) deficyt w budżecie domowym występuje od kilku lat. Pokrywa go pożyczkami od członków rodziny /k.24/; ad 1 c) "kredyt w wysokości 4 tys., 3 tys. został zaciągnięty w dniu 2013 r. na pokrycie bieżących wydatków, między innymi na kaucję mieszkania. Okres spłaty kredytu wynosi 8 lat. Aktualne zadłużenie z tytułu kredytu wynosi 17 tys." /k.24/. Przedłożone zostały: - (ad 2) wyciąg z rachunku bankowego przedstawiający operacje od 1 grudnia 2017 r. do 3 stycznia 2018 r. (tylko dwie z czterech stron tytułowego "zestawienia operacji za okres 01.12.2017 - 31.01.2018") /k.26/, - (ad 3) umowa najmu /k.27-28/ z potwierdzeniem wpłaty /k. 29/, opłacony rachunek za telefon /k.30/, zaświadczenie lekarskie /k. 31/. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Ponieważ z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), skarżąca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że wnioskodawca powinien przedstawić w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest on obowiązany złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Konieczność taka wystąpiła na gruncie niniejszej sprawy ze względu na istnienie przedstawionych we wstępie rozbieżności między informacjami o stałych wydatkach, podanymi tego samego dnia w rubrykach nr 11 formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy, złożonych w sprawie niniejszej i sprawie o sygnaturze akt II SA/Ol 51/18, a także z tego powodu, że wydatki te, przy uwzględnieniu danych z obydwu spraw (czynsz najmu - 1000 zł, media 250 zł, leki 250 zł, kredyt - 400 zł, "życie" 600 zł) przekraczają zadeklarowany dochód o 1040,52 zł. Tłumaczenie skarżącej, iż "w (...) formularzach nie podała(-) swoich wszystkich wydatków", gdyż "nie wiedziała(-), że we wszystkich formularzach mu(-si) podać identyczne wydatki" nie jest zrozumiałe. Na podstawie dostarczonych na wezwanie dokumentów można stwierdzić, iż w skład miesięcznych wydatków wchodzi: ok. 1000 zł czynszu za mieszkanie, ok. 100 zł należności na rzecz operatora sieci telefonii komórkowej i 443,40 zł na dwie raty kredytowe. Nie ma pewności, czy wpłata na "czynsz + opłaty styczeń 2018" /k.29/ uwzględnia należność za wodę [wg. § 6 umowy najmu, w czynszu, wynoszącym 800 zł, zawierają się opłaty na rzecz spółdzielni (za wyjątkiem wody)]. Z pewnością natomiast, z uwagi na § 8 umowy, powinny jeszcze zostać udokumentowane wydatki za energię elektryczną. Wymaga też odnotowania, że wyciąg z rachunku bankowego skarżącej za grudzień 2017 r. (skarżąca nie dostarczyła wyciągu za styczeń 2018 r.) dokumentuje wydatek na ubezpieczenie (356,70 zł) i na spłatę części zadłużenia karty kredytowej (200 zł). Prócz tego w ciągu tego miesiąca skarżąca dokonała zakupów przy użyciu karty i wypłat z bankomatów na łączną kwotę 2934,61 zł. Suma wydatków jest więc niewspółmierna do wykazanych dochodów. Wbrew wezwaniu, skarżąca nie wskazała, w jakich kwotach wyraża się deficyt. Jeśli w podobnej skali występuje on od kilku lat, nie można bezkrytycznie przyjąć, iż jest on tak po prostu pokrywany "pożyczkami od członków rodziny". Od skarżącej można było oczekiwać również skomentowania okoliczności otrzymania przelewu w kwocie 938,24 zł i wpłaty 400 zł. Mimo pouczenia o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, skarżąca nie dostarczyła wyciągu z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego za styczeń 2018 r. i wyciągu z rachunku karty kredytowej za grudzień 2017 r. i styczeń 2018 r. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa tym zakresie ciężar dowodu. Stąd też, według utrwalonego w orzecznictwie poglądu, niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny oceniane jest jako niewykazanie zaistnienia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Ze względu na to, iż w skardze skarżąca uzasadniła wniosek o ustanowienie pełnomocnika nieznajomością procedury sądowej i stanem zdrowia, ze względu na który spodziewa się trudności z obroną swoich spraw, godzi się wyjaśnić, iż udział zawodowego pełnomocnika jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Do tego czasu udzielanie stronie pomocy prawnej nie warunkuje realizacji prawa do sądu. Wynika to z tego, iż sąd pierwszej instancji nie jest w niniejszym postępowaniu związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), co oznacza, że dokona całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego. W razie uzasadnionej potrzeby jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Postanowienie niniejsze wydane zostało w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.