II OSK 2133/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 76/17 w sprawie ze skargi W.G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 25 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę W.G. (dalej jako "skarżący") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z [...] listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określonych w ustawie z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm. – dalej jako ustawa o działaczach opozycji") z tytułu: 1. współpracy z działaczami NSZZ "Solidarność" od 1980 r. do 1984 r. zwłaszcza ze S.W. (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji) 2. rozwiązania umowy o pracę w KPGR w Dobrej Szczecińskiej (art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji). Uzasadniając swoje stanowisko wnioskodawca oświadczył, że w 1980 r. wywiesił biało-czerwoną flagę na bramie KPGR w Dobrej Szczecińskiej. Ponadto podał, że bywał u niego działacz Solidarności S.W., który dawał mu ulotki i które następnie skarżący roznosił po okolicy. Skarżący wyjaśnił, że w 1984 r. został zwolniony z pracy zaznaczając, że odmówił podpisania nowych warunków pracy i płacy ponieważ były to "bardzo surowe wymogi". Po tej odmowie został zwolniony. Wyjaśnił, że wcześniej od 1981 do 1984 r. w jego mieszkaniu odbywały się spotkania, na których były poruszane wątki działalności opozycyjnej i z których to spotkań "musiał się tłumaczyć". Skarżący wskazał także, że czterokrotnie podniesiono mu wysokość czynszu za mieszkanie. Decyzją z [...] lipca 2016 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] listopada 2016 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2016 r. Zdaniem organu, materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony w rozumieniu przepisów ustawy o działaczach opozycji. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Oddalając skargę Sąd I instancji stwierdził, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i nie potwierdza okoliczności stanowiących podstawę do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Odnosząc się do kwestii rozwiązania ze skarżącym umowy o pracę Sąd I instancji wyjaśnił, że przyczyną rozwiązania umowy o pracę było nieprzyjęcie nowych warunków pracy i płacy zaproponowanych w związku z uchwałą Rady Ministrów nr 135 z 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej. Potwierdzają to zeznania świadków, pismo skarżącego do Dyrektora KPGR w Dobrej Szczecińskiej, odwołanie skarżącego z 31 lipca 1984 r. skierowane do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Szczecinie, pismo skarżącego do KPGR Dobra Szczecińska z 31 lipca 1984 r., jak również pismo Dyrektora KPGR Dobra Szczecińska z 31 lipca 1984 r. oraz świadectwo pracy z 8 września 1998 r., w którym wskazano, że skarżący był zatrudniony w KPGR Dobra Szczecińska, a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania przez zakład pracy za wypowiedzeniem. W związku z tym Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że nieprzyjęcie przez skarżącego nowych warunków pracy i płacy (z uwagi na to, że były, w jego ocenie, mniej korzystne od poprzednich) nie może być uznane za wystąpienie wolnościowe, o którym stanowi art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji. Ponadto Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że brak było podstaw do uznania skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej. Okoliczności dotyczące kolportażu ulotek oraz wywieszenia biało-czerwonej flagi na bramie KPGR Dobra Szczecińska nie znalazły potwierdzenia w znajdującym się w sprawie materiale dowodowym. Dla spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, niewystarczające są działania incydentalne. Ponadto za dowód na taką okoliczność nie można uznać pisma skarżącego z 30 lipca 1984 r. skierowanego do Naczelnika Gminy Dobra w sprawie spotkań, jakie odbywały się w mieszkaniu skarżącego, ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, żeby spotkania te związane były z działalnością, o której stanowi art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji oraz dotyczyły współpracy z działaczami NSZZ "Solidarność". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. W pierwszej kolejności skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej jako "p.p.s.a."). W ocenie skarżącego, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 7, art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., bowiem organ nie zebrał i nie rozpatrzył całokształtu materiału dowodowego. Doprowadziło to do błędnego przyjęcia, że działania skarżącego oraz represje zastosowane w stosunku do niego nie dają podstaw do przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący dokonywał kolportażu ulotek, wywiesił biało-czerwoną flagę na bramie KPGR Dobra Szczecińska, a ponadto w okresie od 1981 do 1984 r. odbywały się u niego w mieszkaniu spotkania z działaczami NSZZ "Solidarność" mające na celu organizację działań antykomunistycznych. Na skutek tych działań skarżący został zwolniony z pracy przez zaproponowanie mu w 1984 r. nowych warunków pracy i płacy, które były praktycznie niemożliwe do przyjęcia. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego. Po pierwsze, błędną wykładnię art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji polegającą na przyjęciu, że zaproponowanie nowych warunków pracy i płacy niemożliwych do zaakceptowania bez wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na np. sytuację w zakładzie pracy czy też okoliczności dotyczących samej pracy skarżącego nie jest okolicznością, o której stanowi ten przepis. Po drugie, błędną wykładnię "art. 2 pkt 2" ustawy o działaczach opozycji przez przyjęcie, że skarżącego nie można uznać za działacza opozycji antykomunistycznej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Po pierwsze, należy zaznaczyć, że skarżący w swoim wniosku skierowanym do organu domagał się potwierdzenia zarówno statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji), jak również osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji). Skutkowało to koniecznością dokonania przez organ oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem dwóch różnych przesłanek, a prawidłowość tej oceny była przedmiotem zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Po drugie, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Na dowód spełnienia tej przesłanki skarżący powołał się na współpracę z działaczami NSZZ "Solidarność" od 1980 r. do 1984 r. oraz organizowanie spotkań w swoim mieszkaniu, podczas których omawiano wątki związane z działalnością opozycyjną. Pomimo jednak wezwania organu skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił podnoszonych okoliczności. Nie wskazał przede wszystkim, czy był członkiem NSZZ "Solidarność", z kim spotykał się w swoim mieszkaniu oraz jaki dokładnie charakter miały te spotkania, a okoliczności te miały kluczowe znaczenie w sprawie. Skarżący wskazał jedynie, że "bywał" u niego S.W., czego jednak skarżący w żaden sposób nie udowodnił. Ponadto trudno uznać okazjonalne spotkania, na których nawet poruszano tematy związane działalnością opozycyjną za zagrożone odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Uzasadnione wątpliwości budzi również możliwość współpracy z działaczami NSZZ "Solidarność" bez jednoczesnej przynależności do struktur tej organizacji, szczególnie uwzględniając, że we wskazywanym przez skarżącego czasie NSZZ "Solidarność" została zdelegalizowana i działała w podziemiu w formie ruchu zdecentralizowanego. Trafnie zatem Sąd I instancji uznał, że działalność skarżącego mogła mieć co najwyżej charakter okazjonalny, co nie wypełnia przesłanki uznania za działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji. Jedynie na marginesie zauważyć należy, że w zarzutach kasacyjnych skarżący błędnie powołał "art. 2 pkt 2", a przepis ten nie ma takiej jednostki redakcyjnej. Zarzut ten podlegał jednak rozpoznaniu wobec prawidłowego wskazania przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Po trzecie, zgodnie z art. 3 ust. 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie uznał, że prawidłowo zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na uznanie, że rozwiązanie ze skarżącym umowy o pracę było skutkiem udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w związku z uchwałą Rady Ministrów nr 135 z 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, z akt sprawy nie wynika również, że nowe warunki pracy i płacy przedstawione skarżącemu było niemożliwe do przyjęcia. Zasady wynagradzania zostały bowiem ustalone we wskazanej wyżej uchwale Rady Ministrów, natomiast zmiana warunków pracy wynikała między innymi ze stanu zdrowia skarżącego. Po czwarte, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym powołanych w skardze kasacyjnej art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. Argumentacja skarżącego sformułowana w tym zakresie jest polemiką z oceną materiału dowodowego dokonaną przez organ w kontekście zastosowania w tej sprawie przepisów prawa materialnego. Skarżący nie wskazuje bowiem, jakie inne jeszcze dowody mogłyby zostać przeprowadzone na okoliczność spełnienia przesłanek z art. 2 ust. 1 i art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji. Należy przy tym zaznaczyć, że ustawa o działaczach opozycji przede wszystkim na wnioskodawcę nakłada obowiązek przedłożenia dowodów na okoliczności potwierdzające spełnienie przesłanek uznania za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych, co wynika wprost z art. 5 ust. 3 pkt 1 tejże ustawy. Po piąte, po dokonaniu przez Sąd I instancji prawidłowej oceny zastosowania w tej sprawie przez organ przepisów prawa procesowego, Sąd ten dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 i art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji. Na skutek tego, Sąd I instancji trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał przesłanek do zastosowania tych przepisów w stanie faktycznym tej sprawy, a więc organ nie miał możliwości potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z tego powodu Sąd I instancji trafnie skargę oddalił stosownie do art. 151 p.p.s.a. Oznacza to, że zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące zarówno naruszenia przepisów postępowania, jak również przepisów prawa materialnego, były nieuzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny