III SA/Po 21/18

Dnia 27 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] sierpnia 2017r. nr [...] II. uchyla postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] sierpnia 2017 roku nr [...] i poprzedzające je postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. na rzecz skarżącego kwotę 357,- (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z [...] listopada 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "K.p.a." oraz art. 33 § 1 pkt 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), dalej "p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia J. M. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z [...] sierpnia 2017 r. w sprawie uznania za nieuzasadnione zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] lutego 2017 r., wystawionego przez wierzyciela (Pocztę Polską S. A. w Warszawie), obejmującego zaległości pieniężne z tytułu opłat abonamentowych od stycznia 2012 r. do września 2016 r., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny i prawny. Pismem z 6 kwietnia 2017 r. zobowiązany wniósł zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie powyższego tytułu wykonawczego, którego podstawą jest nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 p.e.a.) wskazując, że w 2005 r. zmienił miejsce zamieszkania i wyrejestrował odbiornik RTV, a wierzyciel nie udowodnił ponownego zarejestrowania odbiornika (nie ma wniosku o rejestrację ani zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego). Postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. wierzyciel uznał powyższy zarzut za nieuzasadniony. Postanowienie to wierzyciel utrzymał w mocy postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia wierzyciel wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.), dalej "ustawa o opłatach abonamentowych", zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z tej ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, podlegającemu egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Zobowiązany nie przedstawił dowodu na wyrejestrowanie odbiornika po zmianie miejsca zamieszkania, stąd nie można uznać, że wyrejestrowanie nastąpiło. Użytkownik odbiorników niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, czy też o fakcie zaprzestania używania odbiorników przez złożenie w placówce pocztowej odpowiedniego formularza. Zasady postępowania w określonych sytuacjach (także w przypadku wyrejestrowania) były zawarte w książeczkach radiofonicznych. W opisanej wyżej sytuacji abonent otrzymywał dokument potwierdzający wyrejestrowanie odbiornika. Dowód zarejestrowania bądź wyrejestrowania odbiornika należy przechowywać w celu okazania w razie kontroli. Niedopełnienie formalności i zaprzestanie wnoszenia opłat abonamentowych, mimo istnienia obowiązku, nie zwalnia od zapłaty należności. Brak jest w zasobach wierzyciela dokumentu potwierdzającego wyrejestrowanie odbiornika. Dokumentacja potwierdzająca status formalno-prawny użytkownika odbiornika powinna być przez niego przechowywana bezterminowo. Zatem to na zobowiązanym ciąży udowodnienie wyrejestrowania odbiornika i że w związku z tym obowiązek nie istnieje. Wierzyciel wskazał ponadto, że do 13 grudnia 2008 r. zobowiązano go do nadania posiadaczom imiennych książeczek indywidualnych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia o tym użytkowników odbiorników (§ 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych; Dz. U. Nr 187 z 2007 r., poz. 1342, dalej "rozporządzenie z 2007 r."). Zobowiązanego powiadomiono o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Zawiadomienie wysłano 17 lipca 2008 r. na adres [...]. Przesyłka ta nigdy nie została przekazana jako zwrotna do Poczty Polskiej S. A., a tym samym zawiadomienie doręczono skutecznie. W odniesieniu do kwestii potwierdzenia nadania i odbioru zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego wierzyciel podniósł, że zgodnie z § 5 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia z 2007 r. był zobowiązany jedynie do powiadomienia użytkowników o nadaniu takiego numeru przez przesłanie zawiadomienia. Przywołany przepis stanowi o "powiadomieniu" użytkowników i "przesłaniu" zawiadomienia, a zatem przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej (bez potwierdzenia odbioru) na prawidłowy adres użytkownika czyniło zadość wymogom określonym we wskazanym wyżej przepisie. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. uznał zarzut za nieuzasadniony. Zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. Organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia z [...] listopada 2017 r. podniósł, że podstawą zarzutu jest nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 p.e.a.). Zgodnie z art. 34 § 1 p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Jeżeli więc wierzyciel w ostatecznym postanowieniu uznał zarzut za niezasadny, organ egzekucyjny jest takim stanowiskiem związany. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do kwestionowania stanowiska wierzyciela co do istnienia obowiązku Organ drugiej instancji wskazał, że wniesiony przez zobowiązanego zarzut nieistnienia obowiązku wierzyciel ostatecznym postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. uznał za niezasadny. Wobec ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie wniesionego zarzutu, którym organ egzekucyjny jest związany, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. prawidłowo uznał zarzut za niezasadny, gdyż z art. 34 § 1 p.e.a. wynika, że stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Ponadto w uzasadnieniu swego postanowienia organ odwoławczy podniósł analogiczne argumenty, co wierzyciel w postanowieniu z [...] sierpnia 2017 r. W skardze na postanowienie organu odwoławczego zobowiązany, reprezentowany przez adwokata, zarzucił naruszenie: 1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. i art. 18 p.e.a. przez bezzasadne utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy należało postanowienie to uchylić i umorzyć postępowanie egzekucyjne, 2. art. 33 § 1 p.e.a. przez błędne przyjęcie, iż nie zachodzi w sprawie przesłanka nieistnienia obowiązku zapłaty, 3. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż - mimo wyrejestrowania odbiornika - skarżący odbiornik posiada, 4. art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. przez bezzasadne przyjęcie, iż skarżący nie wyrejestrował odbiornika, podczas gdy wierzyciel dysponuje jego oświadczeniem o jego wyrejestrowaniu i w oparciu o posiadaną dokumentację obowiązany był taką okoliczność ustalić, 5. art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. polegające na pominięciu zaprzestania płacenia przez skarżącego abonamentu od czasu wyprowadzki spod adresu [...], co w połączeniu z zaniechaniem dochodzenia od niego przez wierzyciela opłat abonamentowych za okres od 2005 r. do września 2016 r. dowodzi wyrejestrowania odbiornika, 6. § 5 rozporządzenia z 2007 r. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie wymaga legitymowania się przez operatora jakimkolwiek potwierdzeniem wysłania zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, aby spełniony był wymóg "przesłania", o którym mowa w tym przepisie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", kontroli sądu administracyjnego podlega również legalność postanowień wierzyciela w sprawie zasadności zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Skoro bowiem postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element jego postanowienia w sprawie zgłoszonego zarzutu, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, wiążąco oddziałującego na postanowienie organu egzekucyjnego. Kontrola przez sąd administracyjny zaskarżonego postanowienia wymaga zatem odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć poprzedzających wydanie zaskarżonego postanowienia. W związku z tym ocenie zgodności z prawem poddano również postanowienia wierzyciela z [...] czerwca 2017 r. i [...] sierpnia 2017 r. W ocenie Sądu powyższe postanowienia wierzyciela naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, co powoduje konieczność uchylenia zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i postanowienia organu pierwszej instancji. Zobowiązany w piśmie z 6 kwietnia 2017 r., zawierającym zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wskazał nieistnienie obowiązku jako podstawę prawną zarzutu (art. 33 § 1 pkt 1 p.e.a.). Innych zarzutów nie podniósł, stąd Sąd jest zobowiązany ograniczyć się do zbadania legalności postanowień organów i wierzyciela pod kątem kwestii istnienia obowiązku skarżącego polegającego na zapłacie opłaty abonamentowej. Zarzut zgłoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. W zakresie powyższego zarzutu stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (art. 34 § 1 p.e.a.). Zobowiązany nie kwestionował rejestracji odbiornika. Przeciwnie - potwierdził, że rejestracja nastąpiła (przed 1982 r. - por. pismo datowane na 6 maja 2016 r., które wpłynęło do wierzyciela 11 kwietnia 2017 r.). Uzasadniając zarzut nieistnienia obowiązku wskazał natomiast, że w 2005 r. - przy okazji przeprowadzki w inne miejsce zamieszkania (z [...] na ul. [...]) - wyrejestrował odbiornik, wnosząc jednocześnie o kierowanie korespondencji na nowy adres. Podniósł także, iż z uwagi na długi okres (od 2005 r. do 2016 r.), w którym wierzyciel nie dochodził należności z tytułu opłaty abonamentowej, nie posiada już dowodu wyrejestrowania odbiornika. Wierzyciel, kwestionując twierdzenie skarżącego o wyrejestrowaniu odbiornika, był obowiązany podać, na podstawie jakich rejestrów (zbiorów informacji) ustalił, że wyrejestrowanie nie nastąpiło i że w związku z tym nie posiada na nie dowodu. Nie uczynił tego - nie wskazał, jak odnotowuje wyrejestrowanie odbiornika (jaka jest procedura w tym zakresie). Podanie tych informacji umożliwiłoby ocenę, na jakiej podstawie wierzyciel ustalił brak wyrejestrowania odbiornika i czy jest ono prawidłowe. Ze stanowiska wierzyciela wynika, że jedynym dokumentem wykazującym wyrejestrowanie odbiornika jest stosowny dokument, który powinien posiadać skarżący i to bezterminowo. Sąd nie kwestionuje, że dokument taki świadczyłby o tej okoliczności. Niemniej jednak, w okolicznościach niniejszej sprawy - w związku z brakiem reakcji wierzyciela od 2005 r. na nieuiszczanie przez skarżącego opłat abonamentowych, zmianie miejsca zamieszkania przez stronę i brakiem wykazania poinformowania jej o nadaniu numeru identyfikacyjnego - należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie strony o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika, braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych i braku obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika. Z żadnego przepisu nie wynika przy tym obowiązek strony bezterminowego przechowywania tego rodzaju dokumentu. Skoro termin przedawnienia opłaty abonamentowej wynosi 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej płatności (art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), nie sposób wymagać, aby strona przechowywała dokument wyrejestrowania odbiornika bezterminowo. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z rejestracją odbiornika. Dopiero po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem abonenta. Jeśli więc zobowiązany kwestionuje istnienie obowiązku zapłaty opłaty abonamentowej z uwagi na wyrejestrowanie odbiornika, wierzyciel lub organ egzekucyjny powinny załączyć do akt sprawy stosowne dokumenty, na podstawie których ustalono brak wyrejestrowania odbiornika albo dokument potwierdzający jego rejestrację dokonaną już po jego ewentualnym wyrejestrowaniu w 2005 r. W aktach sprawy nie ma takich dokumentów. Przedstawienie tego rodzaju dokumentów jest tym bardziej konieczne, ponieważ skarżący skutecznie zakwestionował wysłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Wierzyciel nie ma bowiem obowiązku przesłania abonentowi takiego zawiadomienia listem poleconym lub za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (§ 5 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia z 2007 r.), ale powinien przedstawić jakikolwiek dowód wysłania pisma, gdyż w przeciwnym razie nie można uznać, że ono nastąpiło. Nawet jednak gdyby rzeczywiście wysłano w 2008 r. zawiadomienie o nadaniu numeru, to dokonano tego na nieaktualny adres ([...]), pod którym strona wtedy już nie zamieszkiwała. Wbrew stanowisku wierzyciela i organów nie można uznać, że brak zwrotu do nadawcy przesyłki zawierającej zawiadomienie jest jednoznaczne z jej doręczeniem adresatowi (skarżącemu). W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do wyjaśnienia kwestii wyrejestrowania odbiornika, gdyż to ona przesądza o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku. Ponownie rozpoznając sprawę wierzyciel zgromadzi zatem pełen materiał dowodowy, zwracając szczególną uwagę na kwestię wyrejestrowania odbiornika. Jeżeli ponownie uzna, że wyrejestrowanie nie nastąpiło, wskaże, na jakiej podstawie (na podstawie jakich dokumentów) ustalił tą okoliczność. Ustalając stan faktyczny wierzyciel powinien uwzględnić upływ czasu, brak skutecznego zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego i brak od 2005 r. domagania się uiszczania opłat abonamentowych. Jako że organy egzekucyjne są związane stanowiskiem wierzyciela w zakresie podniesionego zarzutu, a mogło ono zostać skontrolowane przez Sąd dopiero na etapie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, wyrażone przez wierzyciela stanowisko w postanowieniach z [...] czerwca 2017 r. i [...] sierpnia 2017 r. należało uchylić na podstawie art. 135 p.p.s.a. W przeciwnym razie organy egzekucyjne, mimo wskazanych wątpliwości i nieprawidłowości nie mogłyby ich wyjaśnić i naprawić w toku swojego postępowania, a tym samym nie byłyby uprawnione do podważenia stanowiska wierzyciela. Wskazane braki postępowania naruszają powołane w skardze przepisy postępowania, mogąc mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił w pkt I. sentencji zaskarżone postanowienie i postanowienie organu pierwszej instancji, a w pkt II. sentencji - postanowienia wierzyciela. W związku natomiast z koniecznością wyczerpującego ustalenia i udokumentowania nastąpienia bądź nienastąpienia wyrejestrowania odbiornika przedwczesne byłoby natomiast przesądzenie, czy naruszono powołany w skardze przepis prawa materialnego. O kosztach postępowania orzeczono w pkt III. Sentencji na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.