I SA/Sz 88/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. w D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 13 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od czerwca 2015 r. do 31 stycznia 2016 r., za 2016 r. i za 2017 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. N. z siedzibą w D. złożyło, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w kwocie [...]zł, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że zwolnienie od uiszczenia opłaty od skargi umożliwi rozpoznanie skargi przez Sąd. Stowarzyszenie wyjaśniło, że jego członkami są osoby starsze, które posiadają niewielkie dochody uzyskiwane tytułem rent i emerytur, których obciążenie jest niezasadne z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast realne do wykorzystania fundusze stanowiące własność Stowarzyszenia pozwalają wyłącznie na jego bieżące funkcjonowanie. Dodatkowe wydatki związane z prowadzeniem spraw sądowych spowodują ograniczenie w możliwościach dla realizacji zadań Stowarzyszenia. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że Stowarzyszenie posiada środki trwałe o wartości [...] zł, na które składają się skrzynki energetyczne znajdujące się na terenie ROD (stan po zamortyzowaniu w 2016 r. ) oraz fundusz statutowy w wysokości [...] zł. Środki niewykorzystane za 2016 rok stanowiły kwotę [...]zł. Przedstawiając dane dotyczące rachunku bankowego, Stowarzyszenie wykazało, że na dzień 20 lutego 2018 r. posiadało kwotę [...]zł. W załączeniu wniosku przedłożono: 1) sporządzony w dniu 27 marca 2017 r. rachunek wyników O. w D. za 2016 rok, w którym wykazano przychody - wpływy ze składek członkowskich - w kwocie [...]zł, statutowe koszty działania ogrodu (zużycie materiałów i energii, usługi obce, wynagrodzenia, koszty podróży, pozostałe koszty) w kwocie [...]zł, nadwyżka netto [...] zł, 2) wyciąg z rachunku bankowego Stowarzyszenia sporządzony w dniu 20 lutego 2018 r. ze stanem środków w kwocie [...]zł . Rozpoznając wniosek o prawo pomocy wskazać należy, co następuje. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. przepisem oraz przepisem art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że z brzmienia art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2014 r. sygn. akt I FZ 147/14 – wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podnosi się ponadto, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. W ramach kosztów prowadzonej działalności, powinny znaleźć się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe, należą do normalnych kosztów prowadzonej przez stronę skarżącą działalności. Wszczynanie postępowań na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na koszty sądowe. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w wart. 199 p.p.s.a. i przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym na publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r. sygn. akt I FZ 9/06, z 14 czerwca 2005 r. sygn. akt II OZX 475/05). Analiza danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr potwierdzonych przedłożonym wyciągiem bankowym wskazuje, że Stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym kwotę [...]zł wystarczającą do opłacenia kosztów sądowych w sprawie. Na ocenę wniosku nie ma wpływu złożone w uzasadnieniu wniosku oświadczenie o konieczności przeznaczenia tych środków na bieżące funkcjonowanie, ponieważ co do zasady, zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zaakcentować należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Skarb Państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych spowodowałoby, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana byłaby ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Z powyższych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.