VIII SA/Wa 852/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium"), działając na podstawie art. 138 § 1 punkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t j. Dz.U. 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") z [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania D. E. świadczenia rodzicielskiego na rzecz M. E.. Decyzja zapadła na tle następującego stanu faktycznego i prawnego: D. E. (dalej: "skarżąca") w dniu 18 lipca 2017 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna M. E.. Decyzją z [...] sierpnia 2017 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 2 pkt 5, art. 17c, art. 24 ust. 1, ust. 9, ust. 10, art. 32 ust. 1d ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.; dalej także jako "u.ś.r." lub "ustawa o świadczeniach rodzinnych") i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104 i art. 107 § 4 k.p.a. odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na rzecz M. E.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. i wskazał, że skarżąca otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem B. (powinno być: F. - dopisek Sądu) i w związku z tym, w świetle ww. przepisu ustawy, przysługuje jej tylko jedno ze świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca. Podniosła, że wnioskiem z 18 lipca 2017 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na nowo narodzone dziecko syna M. E., a nie na syna F. E., na którego pobiera świadczenie pielęgnacyjne i w związku z tym nie zaistniało wyłączenie, które zawarte jest w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r., które to wyłączenie dotyczy wychowywania tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała też, że organ I instancji w uzasadnieniu zawarł regulacje wynikające z art. 27 u.ś.r., który to przepis mówi o zbiegu świadczeń, lecz przepis ten dotyczy sytuacji, w której pobieranie obu świadczeń pielęgnacyjnego i rodzicielskiego dotyczyło by tego samego dziecka. Przepis ten nie dotyczy zaś zbiegu uprawnień w związku z opieką nad różnymi dziećmi. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji. Kolegium, wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...] września 2017 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Przytoczyło brzmienie art. 17c ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 9 pkt 4 u.ś.r. Wyjaśniło, że w dniu 1 sierpnia 2017 r. weszła w życie zmiana do ustawy z 28 listopada 2003 r. w zakresie zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych. Ustawodawca wprowadził ograniczenia uprawnień m in. do świadczenia rodzicielskiego w przypadku zbiegu z uprawnieniami do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Ustawa z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017, poz. 1428) w art. 6 pkt 17 wprowadziła nowe brzmienie części wspólnej art. 27 ust. 5 u.ś.r. Aktualnie art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi (w pełnym brzmieniu), że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku skarżącej chodzi o świadczenie rodzicielskie na syna M., podczas gdy pobiera już świadczenie pielęgnacyjne na syna F.. Występuje tu więc zbieg uprawnień do świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Mając na uwadze ww. zmieniony przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje skarżącej wybrane świadczenie. Przyznane świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe (1406 zł) od świadczenia rodzicielskiego (1.000 zł), zatem organ I instancji odmówił przyznania świadczenia o niższej wysokości. Kolegium podniosło także, że przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie ma tutaj możliwości odstępstwa od niego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję organu odwoławczego z [...] września 2017 r. wywiodła skarżąca, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 17 c u.ś.r., art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz naruszenie podstawowych zasad państwa prawa, a tym samym uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do świadczenia rodzicielskiego na jej syna, M. E. w okresie od 5 lipca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna M. E., ewentualnie o uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny i znajduje odzwierciedlenie w dokumentach zgromadzonych w aktach. Istota sporu w tej sprawie dotyczy stosowania art. 27 ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, ze zm.), którego treść została zmieniona ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428). Przepis ten, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej, a to do dnia 1 sierpnia 2017 r. w orzecznictwie sądów administracyjnych traktowany był jako regulacja dotycząca zbiegu uprawnień do określonych w przepisie tym świadczeń w sensie podmiotowym zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Zgodnie z przyjętą w orzecznictwie wykładnią przepis ten nie dotyczył zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. Od 1 sierpnia 2017 r. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskał nowe brzmienie. Uzupełniono go bowiem o następującą treść: "także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". Przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zarówno przy zastosowaniu wykładni literalnej, jak i autentycznej czy celowościowej nie nasuwa już wątpliwości. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wyjaśnia się wyraźnie, że "doprecyzowanie art. 27 ust. 5 ustawy ma na celu zapewnienie jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny" (druk sejmowy nr 1625). Z tej przyczyny, w niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy, gdy skarżąca pobiera już świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem F., a więc świadczenie finansowane z budżetu państwa, które jest związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem, nie można byłoby zarzucić organom orzekającym braku podstawy prawnej do odmowy świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na drugie dziecko skarżącej, tj. syna M.. Jak wynika jednak z treści art. 17 ustawy nowelizującej przepisy ustawy zmienianej w art. 6 (a więc przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Kontrolowana decyzja wydana została natomiast w dniu 13 września 2017 r. Pozbawienie skarżącej uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego nastąpiło zatem bez podstawy prawnej. W przepisie intertemporalnym, jakim jest art. 17 ustawy nowelizującej, ustawodawca wyłączył spod wskazanego vacatio legis wyłącznie art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej. Jednocześnie w żadnym z innych przepisów ustawy nowelizującej nie wskazano daty wejścia w życie tych przepisów. Takie rozwiązanie ustawodawcze sugeruje, że wyłącznie w stosunku do tych przepisów, traktowanych jako wyjątek, ustawodawca zrezygnował z dłuższego niż 14 dni vacatio legis. Jest to o tyle słuszne, że regulacje te nie kształtują w sposób odmienny dotychczasowych uprawnień do świadczeń. Odnoszą się do danych wymaganych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, zawierają delegację do wydania aktu wykonawczego, a także potwierdzają dotychczasowo stosowaną praktykę przy ocenie uprawnień do świadczeń (art. 16a ust 9 i art. 17 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej). Błędnie zatem odczytuje organ odwoławczy treść przepisu art. 17 ustawy nowelizującej uznając, że z dniem jej wejścia w życie obowiązywać zaczął także art. 27 ust. 5 ustawy w zmienionej wersji. Sąd zauważa, że skarżąca wystąpiła w dniu 18 lipca 2017 r. o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem [...] lipca 2017 r. syna M.. Zgodnie z zasadami postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzicielskich prawo do tego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca urodzenia dziecka. Prawo skarżącej do świadczenia rodzicielskiego na syna M. powinno być zatem ustalone począwszy od miesiąca lipca 2017 r. Wówczas ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych nie budziła wątpliwości co do tego, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie dotyczył zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. Skarżącej przysługiwało zatem prawo do wnioskowanego świadczenia. Przepis intertemporalny określa natomiast wyraźnie, że art. 27 ust. 5 w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń, począwszy od 1 listopada 2017 r. W ponownym postępowaniu organ I instancji rozpatrzy sprawę uwzględniając ocenę prawną przedstawioną przez Sąd powyżej. W tym stanie rzeczy, skoro skarga okazała się skuteczna, należało orzec jak w sentencji na podstawie ar. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).