I SA/Gl 442/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2018 r. sprawy ze skargi A S.A. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2005 r. oddala skargę. 1. Przedmiotem skargi A z siedzibą w K. (obecnie – A1 S.A. w B., dalej: Skarżąca, Spółka, strona) jest wydane na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 613 ze zm., dalej: O.p.) postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) z dnia [...] znak: [...] utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Miasta R. (dalej: organ I instancji, Burmistrz) z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2005 rok. 2. Postępowanie przed organami podatkowymi. 2.1. Z akt sprawy wynika, iż postanowieniem z dnia [...] organ I instancji odmówił Spółce wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2005 rok. W uzasadnieniu, powołując się na przepis art. 79 § 2 O.p. wskazał, że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym Spółce nie przysługuje prawo do złożenia wniosku o zwrot nadpłaty. 2.2. Na ww. postanowienie Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego, wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 pkt 3 w zw. z art. 79 § 2 O.p. 2.3. Po rozpatrzeniu zażalenia SKO stwierdziło, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zatem brak jest podstaw do jego uchylenia. Organ odwoławczy uznał bowiem, że w przedmiotowej sprawie wniosek o stwierdzenie nadpłaty został złożony po wymaganym ustawowym terminie. Zasadnie zatem odmówiono Spółce wszczęcia postępowania w sprawie złożonego po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wniosku o zwrot nadpłaty. 3. Postępowanie przed Sądem I instancji. 3.1. W skardze Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, żądając jego uchylenia, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 77 § 1 pkt 3 oraz art. 79 § 2 O.p., jak również przepisów postępowania, tj. art. 124 i art. 219 w zw. z art. 210 § 4 tejże ustawy. W uzasadnieniu wskazała, iż z uwagi na uchylenie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2005 r., kwota wynikającej z niej nadwyżki nad kwotą podatku wynikająca ze złożonej przez Spółkę deklaracji stała się nienależna - a wobec faktu, że została ona ściągnięta w postępowaniu egzekucyjnym, wraz z odsetkami za zwłokę, stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 O.p. (okoliczności tej organ I instancji nie kwestionuje). Pełnomocnik podkreśli, iż pomimo upływu 8 miesięcy od dnia wydania decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie określenia Spółce wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2005 r., Burmistrz nie dokonał zwrotu powyższej nadpłaty, ani nie dokonał zaliczenia jej kwoty na poczet innych zobowiązań podatkowych Spółki, pomimo, iż pismem z dnia 22 listopada 2016 r. Spółka zwróciła się do organu I instancji o niezwłoczne dokonanie jej zwrotu na rachunek bankowy Strony. 3.2. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w skardze Kolegium podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia i wniosło o jej oddalenie. Kolegium wskazało, iż nie zgadza się z zarzutem naruszenia art. 219 w zw. z art. 210 § 4 O.p. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyraźnie bowiem wskazał na wynikające z art. 79 § 2 O.p. ograniczenie czasowe prawa podatnika do złożenia wniosku o zwrot nadpłaty. Jednocześnie stwierdził, że skoro w przedmiotowej sprawie wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty złożony został po wymaganym ustawowym terminie, to odmowa wszczęcia postępowania w sprawie złożonego po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wniosku o zwrot nadpłaty była zasadna. Kolegium zauważyło przy tym, że czym innym jest określone w art. 80 § 1 O.p. wygaśnięcie prawa do zwrotu nadpłaty, a czym innym określone w art. 79 § 2 tej ustawy wygaśnięcie prawa do żądania jej zwrotu. Innymi słowy, jeśli w sprawie doszło do powstania nadpłaty, organ podatkowy bezsprzecznie winien był z urzędu, mając na uwadze przepis art. 76 oraz terminy określone w art. 77 O.p. dokonać jej rozdysponowania. Nie mógł jednak procedować w tej sprawie na wniesiony po terminie wniosek Spółki, zatem odmowa wszczęcia postępowania była zasadna. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy jednak, że o ile Sąd przychyla się do zasadności odmowy wszczęcia postępowania w rozpatrywanej sprawie, to nie aprobuje motywów, którymi kierowały się organy obu instancji. 4.2. Istota sporu zaistniałego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy podatkowe zasadnie, powołując się na upływ określonego w art. 79 § 2 O.p. terminu, odmówiły wszczęcia postępowania, w związku ze złożonym przez Spółkę pismem z dnia 22 listopada 2016 r., w którym zawarto żądanie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2005 r. wraz z oprocentowaniem. 4.3. Na wstępie należy stwierdzić, że przepisy regulujące zwrot nadpłaty, mimo że zawarte są w Ordynacji podatkowej, to mają charakter materialnoprawny. Jak słusznie bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r. o sygn. akt I FSK 636/07: "Przepisy regulujące instytucję nadpłaty mają charakter materialnoprawny. (...) Skoro tak to w sytuacji, gdy ustawodawca dokonując zmiany przepisów o charakterze materialnoprawnym nie zamieszcza przepisów przejściowych, zastosowanie znajdą przepisy w brzmieniu obowiązującym w czasie, w którym powstały zdarzenia kształtujące określone stosunki prawne. Zarówno powstanie obowiązku podatkowego jak i uprawnienie do zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem oceniać należy w tej sytuacji w oparciu o stan prawny istniejący w momencie powstania tych zdarzeń". Zatem dla oceny zasad i terminu zwrotu nadpłaty stosować należy przepisy obowiązujące w dacie powstania nadpłaty, jeśli przepis przejściowy nie stanowi inaczej. W rozpatrywanej sprawie nadpłata z tytułu podatku od nieruchomości za 2005 r., powstała poprzez ściągnięcie jej w toku postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji za datę powstania nadpłaty uznać należy datę uregulowania tego podatku w trybie u.p.e.a. Nadmienić jednak należy, że z przedłożonych przez organ odwoławczy akt sprawy data ta nie wynika. Natomiast w powołanym wyżej postanowieniu organ I instancji wskazał, iż w dniach 6 i 23 grudnia 2010r. Skarżąca została zawiadomiona o zastosowaniu środka egzekucyjnego – zajęcia wierzytelności. Jednakże przedmiotem rozważań Strony jak i organu odwoławczego jest art. 77 § 1 pkt 3 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016r., zgodnie z którym nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności decyzji - jeżeli w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji nie wystąpi obowiązek wydania nowej decyzji. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do końca 2015 r. stanowił, iż nadpłata podlega zwrotowi w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego, ze stwierdzeniem jego prawomocności, uchylającego decyzję organu podatkowego pierwszej instancji lub stwierdzającego jej nieważność, z zastrzeżeniem § 3. A zatem nie ma zastosowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Odpowiednikiem art. 77 § 1 pkt 3 O.p. uznać można, obowiązujący do 31 grudnia 2015r. art. 77 § 1 pkt 1b, zgodnie z którym nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Zdaniem Sądu, jakkolwiek uchybienia SKO co do wskazania właściwych przepisów art. 77 O.p. w powiązaniu z datą powstania nadpłaty w niniejszej sprawie uznać należy za naruszenie prawa procesowego, to jednak pozostają one bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Istotna dla rozstrzygnięcia sporu pozostaje okoliczność, że w realiach niniejszej sprawy bez względu na brzmienie mających zastosowanie w sprawie przepisów, zwrot nadpłaty następuje zawsze z urzędu i stanowi czynność technicznoprawną, która najczęściej polega na przelaniu/ przekazaniu określonej kwoty na konto podatnika. Nie wymaga zatem wniosku strony. Jak wynika z dotychczasowych rozważań, zwrot nadpłaty powstałej w skutek uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe i umorzenia postępowania podatkowego z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, nie wymaga procedowania w tym przedmiocie. Brak jest wobec tego podstaw do jego wszczęcia. 4.4. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że pismo Spółki z dnia 22 listopada 2016 r. nie można traktować jako wniosku o stwierdzenie nadpłaty w rozumieniu art. 75 § 1 O.p. Przepis ten stanowi, że podatnik występuje z takim żądaniem, gdy kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokości pobranego podatku. Tymczasem w niniejszej sprawie Spółka wobec uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe z uwagi na jego przedawnienie nie musiała negować zasadności, czy też wysokości podatku i co należy podkreślić tego nie czyniła. Ponadto w sprawie nie wystąpiły przypadki z art. 75 § 2 pkt 1 O.p., który stwierdza, że uprawnienie określone w § 1 przysługuje również podatnikom, których zobowiązanie podatkowe powstaje w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 1, jeżeli: a) w zeznaniach (deklaracjach), o których mowa w art. 73 § 2, wykazali zobowiązanie podatkowe nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek albo wykazali nadpłatę w wysokości mniejszej od należnej, b) w deklaracjach innych niż wymienione w art. 73 § 2 pkt 2 i 3, z wyjątkiem deklaracji dotyczącej zaliczek na podatek dochodowy, wykazali zobowiązanie podatkowe nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek, c) nie będąc obowiązanymi do składania zeznań (deklaracji), dokonali wpłaty podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej. Dalej wskazać przyjdzie, że stosownie do art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 O.p., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przeszkody do wszczęcia postępowania dzielą się na te o charakterze podmiotowym (wniosek złożony przez osobę niebędącą stroną) oraz o charakterze przedmiotowym. W niniejszej sprawie zachodzi przesłanka negatywna z drugiej grupy. Otóż wynika ona z faktu, iż ustawodawca nie przewidział podstawy prawnej dla zainicjowania postępowania podatkowego, które miałoby zakończyć się wydaniem aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia) określającego zwrot i wysokość nadpłaty w sytuacji określonej w art. 77 § 1 pkt 3 O.p. W świetle powyższego, skoro zwrot nadpłaty wynikającej z uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego następuje z urzędu (art. 77 § 1 pkt 3 O.p.) i jest czynnością materialno-techniczną, to zasadnym było na podstawie art. 165a § 1 O.p. odmówić wszczęcia postępowania. 4.5. Konkludując, na podstawie przeprowadzonych rozważań stwierdzić należy, że sentencja postanowienia organu I instancji jest prawidłowa. Nie sposób natomiast zaakceptować argumentacji, która legła u podstaw jego wydania oraz rozstrzygnięcia wydanego przez Kolegium. Otóż odróżnić należy stwierdzenie nadpłaty od jej zwrotu z urzędu. O ile w pierwszym przypadku koniecznym jest przeprowadzenie postępowania podatkowego i wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, to zwrot nadpłaty z urzędu w przypadkach określonych w art. 77 O.p.) nie jest tak sformalizowany. Następuje on poprzez przekazanie podatnikowi nadpłaconego lub nienależnie pobranego podatku, co powinno mieć miejsce w rozpoznawanej sprawie. W tym przypadku organ działa z urzędu. Jak powyżej dowiedziono, pismo Spółki z dnia 22 listopada 2016 r. nie było wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w rozumieniu art. 75 § 1 O.p. W konsekwencji, jak trafnie wskazała Strona, w sprawie nie znajduje zastosowania art. 79 § 2 O.p., który uzależnia skuteczność wniosku o stwierdzenie nadpłaty od jego wniesienia przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Sąd podziela podgląd Spółki, iż obowiązek dokonania zwrotu nadpłaty w powyższych terminach ciąży na organie podatkowym z mocy samego prawa i nie jest uzależniony od złożenia przez podatnika wniosku o stwierdzenie nadpłaty w terminie określonym w art. 79 § 2 O.p. Jednocześnie, co należy podkreślić, brak było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie, w której zwrot nadpłaty następuje z urzędu w formie czynności materialno-technicznej. 4.6. Końcowo wskazać należy, iż Sąd dostrzega, że wniosek Spółki obejmuje nie tylko żądanie zwrotu nadpłaty, ale również wypłaty jej oprocentowania. Jednak Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Będąc więc związanym granicami wyznaczonymi przez zaskarżone postanowienie, które odnosi się wyłącznie do nadpłaty, Sąd nie był uprawniony do wypowiedzenia się w kwestii jej oprocentowania. 4.7. Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.