I GZ 333/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 163/18 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu w sprawie ze skargi S. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą w sentencji zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w wierszu dziesiątym od góry w miejsce "decyzję" wpisać "postanowienie"; 2. oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 14 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 163/18, odrzucił wniosek S. L. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Wyrokiem z dnia 28 maja 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę S. L. na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2017 r. W wyniku przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz jego wniosku o zmianę pełnomocnika, pismem z dnia 13 marca 2020 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Bydgoszczy wyznaczyła R. F. do prowadzenia sprawy skarżącego. Pismem z dnia 25 maja 2020 r. nadanym w placówce pocztowej w dniu 26 czerwca 2020 r. pełnomocnik skarżącego, radca prawny R. F. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu podniósł, że w sprawie uprzednio wyznaczony był inny pełnomocnik, w związku z czym pełnomocnik skarżącego nie ma wiedzy, kiedy zaczął biec termin do złożenia skargi. Dodał, że czynności mógł zacząć wykonywać od momentu odebrania pisma, w którym wyznaczono go jako pełnomocnika. W piśmie z dnia 13 sierpnia 2020 r. Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy poinformował Sąd, że radca prawny B. Ł. dowiedziała się o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem dla skarżącego w dniu 26 lutego 2020 r., odbierając dokument z wyznaczeniem osobiście w Biurze Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy, z kolei radca prawny R. F. w dniu 31 marca 2020 r. – data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Dziekan w załączeniu do pisma przesłał kopie dowodów potwierdzających odbiór przez pełnomocników informacji o wyznaczeniu. Odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Sąd I instancji stwierdził, że pełnomocnik skarżącego nie dochował wskazanego w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 e zm.; dalej: p.p.s.a.) terminu liczonego od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, co skutkuje zastosowaniem art. 88 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. WSA wskazał, że zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a., w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po wydaniu orzeczenia następuje odnowienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez liczenie tego terminu od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Jednakże, zdaniem Sądu, skutek odnowienia ma tylko zawiadomienie pierwszego pełnomocnika z urzędu. W przypadku zmiany pełnomocnika z jakiejkolwiek przyczyny mocą zarządzenia organu samorządu zawodowego nie następuje ponowne odnowienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i termin ten powinien być liczony od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika. Zarazem, jeżeli kolejny pełnomocnik wnosi skargę kasacyjną po upływie terminu liczonego od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika, ale w terminie 30 dni od zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu, okoliczność ta może stanowić co najwyżej podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia tej skargi Jak wynika z akt sprawy, po doręczeniu skarżącemu odpisu wyroku z uzasadnieniem w dniu 1 lipca 2019 r. stronie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Pełnomocnik B. Ł. odebrała informację o wyznaczeniu w dniu 26 lutego 2020 r. Z powodu wniosku skarżącego o zmianę pełnomocnika z dnia 7 marca 2020 r., radca prawny B. Ł. została zwolniona z obowiązku zastępowania skarżącego, o czym została poinformowana pismem z dnia 13 marca 2020 r. W konsekwencji powyższego, Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy pismem z dnia 13 marca 2020 r. wyznaczył dla skarżącego, zgodnie z jego wnioskiem, drugiego pełnomocnika w osobie radcy prawnego R. F. Nowy pełnomocnik odebrał pismo o wyznaczeniu w dniu 31 marca 2020 r. Pełnomocnik ten wniósł skargę kasacyjną w dniu 26 czerwca 2020 r. (data stempla pocztowego). Zdaniem WSA, w następstwie zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o wyznaczeniu do reprezentowania strony, trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej ulega odnowieniu tylko raz, w dacie doręczenia tego zawiadomienia pierwszemu pełnomocnikowi z urzędu. W ocenie Sądu, drugi pełnomocnik ustanowiony z urzędu w miejsce pierwszego ma możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, przy czym termin na jej wniesienie powinien być liczony od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika. W sytuacji, kiedy nowy pełnomocnik nie dotrzymał terminu, powinien wnieść skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, przy czym, aby wniosek ten nie był uznany za spóźniony, powinien go złożyć w terminie trzydziestu dni liczonych od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. w niniejszej sprawie od dnia odebrania informacji o wyznaczeniu. W przedmiotowej sprawie, pierwszemu pełnomocnikowi, radcy prawnemu B. Ł. termin do wniesienia skargi kasacyjnej, w związku z treścią art. 177 § 3 p.p.s.a., otworzył się w dniu 26 lutego 2020 r., tj. w dniu odebrania informacji o wyznaczeniu pełnomocnikiem skarżącego. Z uwagi na treść art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) stanowiącego, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowoadministracyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres oraz z uwagi na treść art. 68 ust. 6 ustawy z dnia 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020r., poz. 875), zgodnie z którym terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy zmienianej w art. 46, których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15zzs tej ustawy, rozpoczynają bieg po upływie siedmiu dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pierwszego pełnomocnika, wynikający z art. 177 § 3 p.p.s.a., upływał z dniem 8 czerwca 2020 r. Z tym dniem upływał trzydziestodniowy termin uwzględniający okres zawieszenia biegu terminów. Pełnomocnik ten został jednak wcześniej odwołany pismem Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy z dnia 13 marca 2020 r. Nowy pełnomocnik skarżącego, radca prawny R. F., odebrał informację o wyznaczeniu w dniu 31 marca 2020 r. Pełnomocnik ten zatem "wszedł" w otwarty już termin do wniesienia skargi kasacyjnej i miał możliwość wniesienia tej skargi w trybie art. 177 § 3 p.p.s.a. do dnia 8 czerwca 2020 r. Ponieważ nowy pełnomocnik do tego dnia nie wniósł skargi kasacyjnej, z dniem doręczenia informacji o wyznaczeniu (31 marca 2020 r.) otworzył mu się termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z uwagi jednak na przywołane przepisy art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. oraz art. 68 ust. 6 ustawy z dnia 14 maja 2020 r., początkowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla drugiego pełnomocnika uległ przesunięciu i zaczął biec, tak jak słusznie twierdzi pełnomocnik w piśmie z dnia 25 lipca 2020 r., od dnia 24 maja 2020 r. Termin ten upłynął zatem z dniem 22 czerwca 2020 r. Do tego dnia nowy pełnomocnik zobowiązany był złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną. Podsumowując, drugi pełnomocnik skarżącego, radca prawny R. F. miał możliwość złożenia skargi kasacyjnej do dnia 8 czerwca 2020 r. oraz w przypadku uchybienia tego terminu, złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej do dnia 22 czerwca 2020 r. Skarga kasacyjna albo wniosek złożone odpowiednio w tych terminach podlegałby merytorycznemu rozpatrzeniu. Pełnomocnik wniósł natomiast skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia dopiero w dniu 26 czerwca 2020 r., a zatem z uchybieniem terminu wynikającego z art. 87 § 1 p.p.s.a. Powyższe skutkuje odrzuceniem wniosku z powodu uchybień formalnych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Bydgoszczy, ewentualnie jego zmianę i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, co uzasadniało odrzucenie wniosku; 2. art. 88 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został wniesiony po terminie, tym samym podlegał odrzuceniu; 3. art. 177 § 3 p..s.a. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie i przyjęcie, że skuteczne zawiadomienie rozpoczynające bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia powiadomienia pierwszego pełnomocnika ustanowionego do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, tym samym ustanowienie kolejnego pełnomocnika nie odnawia terminu do wniesienia skargi, ponieważ skutek odnowienia ma tylko zawiadomienie dokonane wobec pierwszego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. Chodzi o uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony, dochowanie terminu do wniesienia wniosku i dopełnienie uchybionej czynności. Z kolei stosownie do art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Ponadto, zauważyć należy, że zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W razie natomiast ustanowienia w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu po wydaniu orzeczenia na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 3 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd prawny wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po wydaniu orzeczenia następuje odnowienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez liczenie tego terminu od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak skutek odnowienia ma tylko zawiadomienie pierwszego pełnomocnika z urzędu. Zatem, skoro pierwszy wyznaczony pełnomocnik otrzymał zawiadomienie 26 lutego 2020 r., termin na wniesienie skargi kasacyjnej w tej sprawie – w związku ze szczególnymi przepisami art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) w zw. z art. 68 ust. 6 ustawy z dnia 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020r., poz. 875) – upłynął 8 czerwca 2020 r. Do tego dnia pełnomocnik ustanowiony z urzędu miał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej bez konieczności składania wniosku o przywrócenia terminu. W realiach rozpoznawanej sprawy, na prośbę skarżącego, pierwotnie ustanowiony pełnomocnik z urzędu został odwołany, zaś w jego miejsce wyznaczony kolejny – w dniu 31 marca 2020 r., zatem – jak słusznie zauważył Sąd I instancji – miał on możliwość zarówno skorzystać z dobrodziejstwa przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a. i złożyć skargę kasacyjną o otwartym terminie – do dnia 8 czerwca 2020 r., jak również złożyć skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu w terminie 30 dni (na podstawie art. 87 § 1 w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a.) od dnia jego wyznaczenia, przy czym w rozpoznawanej sprawie w związku z ww. przepisami szczególnymi, od dnia 24 maja 2020 r., który to termin upłynął w rozpoznawanej sprawie 22 czerwca 2020 r. W ocenie NSA, skoro jako jedyną przyczynę uchybienia terminu pełnomocnik skarżącego wskazał brak wiedzy na temat daty wyznaczenia pierwszego pełnomocnika z urzędu, to brak jest podstaw, by uznać, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 26 czerwca 2020 r. nastąpiło w terminie wynikającym z art. 87 § 1 w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a. W tych okolicznościach, zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo odrzucił wniosek skarżącego na podstawie art. 88 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.