I SA/Sz 299/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (sprawozdawca zdanie odrębne), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi P. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 14 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. w W. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. zdanie odrębne Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela – P. W. kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (nr [...]). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Z. Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: zobowiązana) na podstawie tytułu wykonawczego o numerze: [...] (nr [...]), wystawionego przez P. W. (dalej: wierzyciel lub skarżący), obejmującego należność z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. W celu wyegzekwowania należności zawiadomieniami z dnia [...] r., nr [...], [...], [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej w [...] Banku S.A., [...] [...] Banku S.A. oraz Banku [...] S.A. Zawiadomienia o zajęciu doręczono dłużnikom zajętej wierzytelności 14 lutego 2017 r. Natomiast 2 marca 2017 r. zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej "Kpa". W odpowiedzi na doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych dłużnicy poinformowali organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęć z powodu braku środków na rachunkach oraz o zbiegu egzekucji (Bank [...] S.A. oraz [...] Bank S.A.). Natomiast Ministerstwo Cyfryzacji w piśmie z dnia 16 marca 2017 r. poinformowało organ egzekucyjny, iż zobowiązana nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów. W dniu 20 listopada 2017 r. organ egzekucyjny ustalił, iż zobowiązana nie posiada innych otwartych rachunków bankowych oraz, że w okresie od stycznia do października 2017 r. nie wystawiła żadnej faktury sprzedaży. Ponadto, w dniu 21 listopada 2017 r. poborca skarbowy sporządził raport o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych, bowiem pod ustalonym adresem zobowiązana nie prowadzi działalności oraz nie posiada żadnego majątku (lokal został wynajęty jedynie dla celów rejestracji spółki). Postanowieniem z 23 listopada 2017 r. nr [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.) - dalej: "u.p.e.a.". Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Następnie, zawiadomieniem z 6 grudnia 2017 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości obciążających go kosztach egzekucyjnych. W piśmie z 18 grudnia 2017 r. wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia dotyczącego naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych związanych z przeprowadzonym postępowaniem. Wskazanym na wstępie postanowieniem z 3 stycznia 2018 r., organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego w wysokości [...] zł. Wierzyciel zaskarżył postanowienie organu egzekucyjnego w części dotyczącej obciążenia wierzyciela ww. kosztami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu wierzyciel wskazał na naruszenie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 1a pkt 6 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie wskazówek interpretacyjnych wynikających z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Ponadto zarzucił, iż organ egzekucyjny nie odniósł się do adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych czynności oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności. W tym zakresie wierzyciel powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych. Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, organ odwoławczy wydał postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało niemożność dochodzenia od zobowiązanej powstałych z mocy prawa kosztów egzekucyjnych. Jednakże po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czego wierzyciel nie kwestionował, nie było podstawy prawnej do egzekwowania od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Podkreślił, że Trybunał uznał art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, za niezgodny z Konstytucją. Wskazał również, iż Trybunał nie uchylił ani art. 64 § 1 pkt 4, ani art. 64 § 6 u.p.e.a., lecz wskazał, że dla właściwej realizacji przedmiotowego wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy. Podkreślił, że rolą ustawodawcy jest bowiem określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć podobne zarzuty. Odwołując się do stany faktycznego sprawy, organ odwoławczy wskazał na przepisy art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z § 5, § 6, § 7, § 9 pkt 2 oraz art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a., które stanowiły podstawę prawną opłat naliczonych w związku z przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym, tj. opłatą manipulacyjną (1% kwoty egzekwowanej) - [...] zł, opłatą egzekucyjną (5 % egzekwowanej należności) - [...] zł, wydatkiem egzekucyjnym - [...] zł. Odnosząc się do zarzutu, iż w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny nie odniósł się do adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych czynności i nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, organ odwoławczy stwierdził, że taki obowiązek nie ciążył na organie egzekucyjnym. Organ egzekucyjny podał, że nie może dowolnie wyliczać opłat i ich modyfikować tylko dlatego, że obciążony nimi miałby zostać wierzyciel. Przyjęcie odmiennego poglądu doprowadzić by mogło do różnego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne, co również mogłoby stanowić podstawę do kwestionowania przez zobowiązanych, jak i wierzycieli takiego stanu rzeczy. Podkreślił że organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach przepisów prawa, co wynika z zasady określonej w art. 6 Kpa. Dopóki ustawodawca nie dokona zmian w spornych kwestiach, dopóty niemożliwym jest naliczanie opłat za czynności egzekucyjne na innych zasadach. Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo określił rodzaj opłat, podstawy prawne ich naliczenia oraz wskazał kwoty poszczególnych kosztów egzekucyjnych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący zarzucił naruszenie: - art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., przez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącemu wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych. - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa, przez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, pomimo, iż powinien był na podstawie art. 138 § 2 Kpa uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu egzekucyjnego, a także o zasądzenie na jego rzecz, zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Spór w sprawie dotyczył wysokości kosztów egzekucyjnych. W dniu 28 czerwca 2016 r. zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 16 czerwca 2016 r. poz. 1244), w którym stwierdzono, że: 1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, zdaniem Sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości – [...] zł, co stanowiło 5% kwoty egzekwowanej należności oraz 64 § 6 u.p.e.a., obciążając wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości [...] zł, co stanowiło 1% kwoty egzekwowanej. Sąd stwierdził, że uwagi Trybunału wyrażone w powyższym wyroku mają zastosowanie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji, do których zalicza się opłaty egzekucyjne nie zależy od efektów całego postępowania egzekucyjnego. Skoro zostały podjęte czynności egzekucyjne, to nawet jeśli nie doprowadziły do wyegzekwowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zobowiązany i tak będzie musiał je ponieść lub tak jak w niniejszej sprawie – wierzyciel. W ocenie Sądu, kwestią zasadniczą w sprawie była wysokość kosztów egzekucyjnych. Podkreślić należy, że wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość kosztów egzekucyjnych powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu, koszty egzekucyjne nie mogą stać się "karą" dla wierzyciela, który je ponosi na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. Wobec braku górnego pułapu tych kosztów, przy jednoczesnym uznaniu za konstytucyjne stawek opłaty określonych procentowo, nie można ustalić czy sporna kwota kosztów pozostaje w obiektywnym stosunku do podjętych czynności. Stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych za podjęcie, których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności. Skoro ww. koszty w niniejszej sprawie związane były z zajęciem rachunku w bankach, organ egzekucyjny winien wysokość tej opłaty powiązać z ww. czynnością, polegającą na przesłaniu drogą mejlową zawiadomienia z dnia 14 lutego 2017 r. o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego (k.30-28,38-36,46-42). Ponadto, jak wynikało z akt, po uzyskaniu informacji o braku środków na rachunkach zobowiązanego, organ egzekucyjny uchylił ww. zajęcia (k.52, 42, 35). Wskazać należy, że w większości korespondencja organu egzekucyjnego z bankami odbywała się za pośrednictwem systemu komputerowego Ognivo. Fakt, że do dnia dzisiejszego ustawodawca nie wykonał ww. wyroku Trybunału nie może stać na przeszkodzie w rozpoznaniu sprawy przez organ egzekucyjny, który zobowiązany jest zastosować odpowiednie przepisy zgodnie z ich wykładnią zaprezentowaną przez Trybunał. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawia art. 145 § 1 pkt 1 lit.a, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 718), dalej "p.p.s.a", orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz.1804 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę [...]zł, na którą składa się [...] zł tytułem wpisu sądowego, [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz [...] zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa