VIII SA/Wa 517/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. B. (dalej: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. [...] z [...] marca 2017 r. nr [...], uznającej za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na córkę M. B. za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r., oraz ustalającej kwotę do zwrotu w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Z akt sprawy, w tym z zaświadczenia z [...] września 2016 r. wystawionego przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie wynika, iż dzieci skarżącej przebywają w pieczy zastępczej. M. B. przebywa w rodzinie zastępczej od dnia [...] lipca 2016 r. zaś Z. B. od dnia [...] lipca 2016 r. Ponadto postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] maja 2016 r., sygn. akt [...] orzeczono o umieszczeniu córki skarżącej – M. B. w zawodowej rodzinnej pieczy zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego. Na tej podstawie decyzją Prezydenta Miasta R. z [...] września 2016 r., znak [...] uchylono wcześniej przyznane świadczenie wychowawcze na rzecz M. B. i Z. B.. W związku z powyższym Wójt Gminy J. [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r. uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł. za okres od dnia [...] lipca 2016 r. do dnia [...] lipca 2016 r. na córkę M. B. i ustalił kwotę w powyższej wysokości do zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia tj. od [...] sierpnia 2016 r. W odwołaniu, skarżąca zarzuciła, iż nie ona ponosi winę za wynikłą sytuację, a urzędnicy MOPS w R.. Wskazała, że nie miała wiedzy na temat umieszczenia jej córki M. B. w pieczy zastępczej, a o fakcie tym dowiedziała się dopiero 5 sierpnia 2016 r. od pracownika PCPR w czasie pobytu w szpitalu. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] maja 2017 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że umieszczenie w pieczy zastępczej jest równoznaczne z zaistnieniem jednego z warunków wykluczających przysługiwanie prawa do świadczenia wychowawczego. Z chwilą faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, co bezsprzecznie miało miejsce w niniejszej sprawie w dniu [...] lipca 2016 r., ustało prawo skarżącej do przedmiotowego świadczenia. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej jest obiektywną okolicznością faktyczną która powoduje ustanie prawa do świadczenia, bez znaczenia pozostaje tym samym czy uprawniony do świadczenia wychowawczego posiadał wiedzę o tym fakcie, czy tej wiedzy nie posiadał. Kolegium wskazało, że dokonana analiza akt administracyjnych - przede wszystkim część II złożonego i podpisanego przez skarżącą wniosku, wskazuje na pouczenie i zapoznanie skarżącej z treścią art. 20 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195 - dalej "ustawa"), tj. że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Skarżąca podpisała wniosek wraz z oświadczeniami, była zatem pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie wnioskowanego świadczenia, a w konsekwencji skutkują koniecznością jego zwrotu. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z 8 stycznia 2018 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Uzasadniając skargę podtrzymała argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I instancji. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] maja 2017 r., która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy J. [...] z [...] marca 2017 r. nr [...], uznającej za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na córkę M. B. za okres od [...] lipca 2016 r. do [...] lipca 2016 r., oraz ustalającej kwotę do zwrotu w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Podstawą materialnoprawną decyzji jest art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.; dalej: "ustawa"). Zgodnie z tym przepisem, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Potwierdzeniem możliwości dochodzenia na drodze postępowania administracyjnego wypłaconych skarżącej świadczeń jest pozostała treść przepisu art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Sąd w pełni podziela dokonane przez organy administracji ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, w sprawie została spełniona przesłanka polegająca na wypłaceniu skarżącej świadczenia, pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego. Taką okolicznością jest fakt wydania w dniu [...] września 2016 r. decyzji uchylające decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie przyznania skarżącej świadczeń wychowawczych na córkę M. B. w związku z umieszczeniem dziecka w zawodowej rodzinnej pieczy zastępczej pełniącej funkcje pogotowia rodzinnego. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej jest równoznaczne z zaistnieniem jednego z warunków wykluczających przysługiwanie prawa do świadczenia wychowawczego. Z chwilą faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, co bezsprzecznie miało miejsce w niniejszej sprawie w dniu [...] lipca 2016 r., ustało prawo skarżącej do przedmiotowego świadczenia. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej jest obiektywną okolicznością faktyczną która powoduje ustanie prawa do świadczenia, bez znaczenia pozostaje tym samym czy uprawniony do świadczenia wychowawczego posiadał wiedzę o tym fakcie, czy tej wiedzy nie posiadał. Skarżąca, na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. została uznana za osobę uprawnioną do świadczeń wychowawczych na córkę M., a po jej uchyleniu, co nastąpiło decyzją z dnia [...] września 2016 r., nie przysługiwało jej już świadczenie wychowawcze. Nie ulega wątpliwość, że otrzymane w ten sposób świadczenie zostało wypłacone w związku z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a w konsekwencji doszło do nienależnego ich pobrania w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zakres regulacji tego przepisu jest bowiem na tyle szeroki, że przesłanka w postaci: "zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń wychowawczych", obejmuje nie tylko sytuację polegającą na tym, że nie została jeszcze uchylona decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego i osoba dotychczas uprawniona, pomimo wystąpienia tych przesłanek, nadal pobiera takie świadczenie, ale także dotyczy przypadku, w którym została uchylona decyzja o przyznaniu świadczenia, a organ mimo to wypłaca świadczenie. Dopuszczalne jest bowiem dochodzenie, w trybie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwrotu nienależnego świadczenia od skarżącej, w której przypadku organ pierwotnie przyznał uprawnienie do takiego świadczenia, a następnie skarżąca jej utraciła w wyniku wydania ostatecznej decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu, dla przyjętej kwalifikacji prawnej, nie mają znaczenia podnoszone przez skarżącą okoliczności braku winy w zaistniałej sytuacji, czy trudnej sytuacji materialnej, bowiem z chwilą zaprzestania opieki nad córką M. przelane środki jej się nie należały. Podkreślić w tym miejscu należy, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Skarżąca powinna się więc liczyć z tym, że organ zażąda zwrotu przelanych kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Na podstawie zebranych w sprawie akt dokumentacyjnych uprawnione jest stanowisko, że w sprawie wystąpiła druga przesłanka, od której wystąpienia ustawodawca uzależnił możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane, tj. pouczenia pobierającej świadczenie o braku podstaw do ich pobierania. Skarżąca była pouczona o sytuacjach skutkujących możliwością powstania nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji o braku podstaw do pobierania świadczenia wychowawczego, w tym o skutkach zaniechań w tym zakresie w postaci powstania nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Po pierwsze, już na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, który złożyła w dniu 10 maja 2016 r. Na stronie 7 tego dokumentu, została zawarta informacja o tym, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze. Dalej pouczono, że niepoinformowanie organu właściwego w sprawie świadczeń rodzinnych o takich zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Ponadto, w decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie, a osoba, która nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (treść pouczenia). Jak zauważa się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie można dokonywać wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w oderwaniu od treści jej art. 20 ust. 1. W niniejszej sprawie nie budzi więc wątpliwości, że skarżąca nie tylko została prawidłowo pouczona o okolicznościach wyłączających prawo do świadczenia wychowawczego, ale również zrozumiała adresowane do niej pouczenie. W przedstawionych okolicznościach faktycznych, przyznać należy rację Kolegium, które stwierdziło, że doszło do wypłaty świadczeń wychowawczych w związku z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a w konsekwencji doszło do nienależnego ich pobrania w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie, w momencie umieszczania M. B. - córki skarżącej - w pieczy zastępczej skarżąca nie przebywała jeszcze, jak wskazuje w szpitalu, gdyż trafiła tam dopiero 9 lipca 2016 r. zaś jej córka umieszczona została w pieczy zastępczej dnia [...] lipca 2016 r. Ponadto postanowienie Sądu Rejonowego w R. o umieszczeniu córki skarżącej w pieczy zastępczej zapadło już [...] maja 2016 r. Tak więc skarżąca już w chwili występowania z wnioskiem o świadczenie wychowawcze miała świadomość tego, że córka będzie umieszczona w pieczy zastępczej Zgodnie z art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Możliwe jest zatem jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli w jednej decyzji administracyjnej orzekanie o ustaleniu świadczeń wychowawczych za świadczenia nienależnie i określenie zasady ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Końcowo można tylko poinformować, biorąc pod uwagę podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z sytuacją rodzinną i finansową, że może ubiegać się o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, o czym wspomina również organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przepis art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi bowiem, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jej sytuacji. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), oddalił skargę ----------------------- 1